Rewolucja przemysłowa i jej konsekwencje

Rewolucja przemysłowa poza Anglią

Alessandro Volta
Alessandro Volta

Jeszcze na początku XIX wieku głównym centrum gospodarczym świata była Wielka Brytania. Jednak z czasem rewolucja przemysłowa coraz bardziej zaczęła dawać o sobie znać w pozostałych krajach. Jeżeli chodzi o Francję, to państwo to rozwijało się początkowo w tempie zbliżonym do brytyjskiego, jednak następstwa rewolucji w połączeniu z mniejszą mobilnością i przedsiębiorczością społeczeństwa oraz dużym obciążeniem podatkowym spowodowało, że gospodarka francuska zwolniła. Często ten stan rzeczy tłumaczy się niskim przyrostem naturalnym, jaki występował w XIX wieku, brakiem węgla i drogą energią, a także nadmiernym wywozem kapitału do Rosji i Ameryki Południowej. Natomiast w przypadku państw niemieckich, które pod koniec XVIII stulecia stanowiły zróżnicowaną mozaikę społeczną, ekonomiczną i polityczną, kwestie rozwoju przemysłu napotykały na przeszkody w postaci barier celnych oraz zróżnicowanego prawodawstwa. Prusy stały się pierwszym krajem, w którym to państwo odgórnie sterowało przebiegiem rewolucji. Nastąpił tam rozwój gospodarczy określonych gałęzi przemysłu i tylko niektórych regionów. Stary porządek feudalny w krajach niemieckich ustępował powoli. Reformy stosunków agrarnych trwały od 1783 do 1850 roku. Ostatecznie uwłaszczenie zakończono tu w połowie wieku XIX, a ważną rolę w rozwoju odegrało odejście od trójpolówki na rzecz płodozmianu. Sukcesy przemysłu niemieckiego tłumaczy się, poza szybkim wzrostem ludności i mobilnością siły roboczej, także wysokim poziomem szkolnictwa zawodowego i politechnicznego. Warto dodać, że w latach 60. XIX wieku uczelnię w Monachium skończyło więcej absolwentów chemii niż w całej Wielkiej Brytanii łącznie. Ponadto budowa kolei (pierwszą linię otwarto w 1835 roku) i kanałów oraz utworzenie Związku Celnego doprowadziło do zdynamizowania niemieckiej rewolucji przemysłowej. Z kolei w Austrii prawdziwe przyspieszenie na drodze rozwoju nastąpiło w 1848 roku, kiedy to doszło do uwłaszczenia chłopów. We Włoszech, którym brakowało surowców energetycznych, rewolucja przemysłowa została zapoczątkowana w połowie XIX wieku w trakcie jednoczenia państwa. Natomiast w Hiszpanii, posiadającej złoża rud żelaza, ołowiu, miedzi i węgla, rewolucja przemysłowa zaczęła się stosunkowo najpóźniej. Spowodowane to było najpewniej faktem eksportowania większości surowców oraz słabością rodzimego kapitału. Wreszcie Stany Zjednoczone Ameryki Północnej, które po zerwaniu dotychczasowej więzi z Anglią, zostały zmuszone do rozwoju własnej produkcji przemysłowej.

Maszyna włókiennicza Samuela Cromptona Fot. Wikimedia Commons
Maszyna włókiennicza Samuela Cromptona
Fot. Wikimedia Commons

Chaos pierwszych lat niepodległości spowodował w tym kraju gigantyczną inflację, co było następstwem emisji przez poszczególne stany setek milionów dolarów. Jednak po zakończeniu wojny nastąpiła szybka rewolucja ekonomiczna, a państwo amerykańskie dzięki gwałtownemu wzrostowi liczby ludności, obfitości bogactw naturalnych, ekspansji terytorialnej i rosnącej chłonności rynku zaczęło wychodzić na prostą.

Jak widać z powyższego, rewolucja przemysłowa, która rozpoczęła się w Wielkiej Brytanii, swym zasięgiem objęła także inne państwa Europy Zachodniej oraz Stany Zjednoczone. Wydarzenia, głównie z XVIII wieku, przyczyniły się zarówno do rozwoju technicznego, jak i podniesienia jakości życia części mieszkańców tych krajów. Jak to zwykle bywa, gdy wprowadza się coś nowego, jedni na tym zyskują, a drudzy, niestety, tracą. Tak też było i w tym przypadku, gdy początkowy rozwój techniczny oraz nowe wynalazki spowodowały, że ludzie zaczęli być zwalniani z pracy na skutek stopniowego zastępowania ich przez maszyny. Jednak bez postępu technicznego nie byłby możliwy dalszy rozwój czy to w transporcie, czy innych dziedzinach życia. Dlatego też mimo że rewolucja przemysłowa spowodowała wiele tragedii ludzkich, należy pamiętać, że bez niej zwykłym ludziom wcale nie żyłoby się ani lepiej, ani dostatniej. Może przez dłuższą chwilę byliby w lepszym położeniu, co nie oznacza, że czas zmian nie nadszedłby i nie spowodowałby ich większego niezadowolenia.

Maciej Wierzchnicki – doktorant Akademii Pomorskiej w Słupsku, nauczyciel historii

Bibliografia:

Chwalba A., Historia Powszechna. Wiek XIX, Warszawa 2008.

Lasociński D., Historia powszechna, Łódź 2003.

Mantoux P., Rewolucja przemysłowa w XVIII wieku: zarys dziejów powstania wielkiego nowoczesnego przemysłu w Anglii, Warszawa 1957.

Pierwsza rewolucja przemysłowa: maszyny parowe, sprawy robotników, oprac. S. Cosseron, Warszawa 1992.

Toporek M., Historia powszechna w pigułce, Kraków 1996.

Żywczyński M., Historia powszechna, Warszawa 1975.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*