Stosunki między cesarzem Ottonem III a polskim księciem, a później królem – Bolesławem Chrobrym, układały się bardzo dobrze. Wydawałoby się, że władcy nawiązali między sobą nić porozumienia. W marcu 1000 roku Otton III przybył do Gniezna, by pomodlić się przy relikwiach św. Wojciecha Sławnikowica – biskupa Pragi.
Młody cesarz, będąc pod wrażeniem splendoru, z jakim został przyjęty przez polskiego księcia, chciał go czym prędzej koronować na polskiego króla. Miał tylko jeden warunek, chciał zabrać relikwie św. Wojciecha do cesarstwa i tam uczynić miejsce kultu biskupa-męczennika. Bolesław Chrobry nie zgodził się na wydanie Ottonowi III wszystkich relikwii św. Wojciecha. Podarował mu tylko jego ramię. Wtedy cesarz miał porzucić pomysł koronacji Bolesława Chrobrego na króla Polski i zwolnił polskiego księcia, jedynie z płacenia trybutu oraz nazwał Bolesława Chrobrego „przyjacielem cesarstwa”.
Relacje Ottona III z Bolesławem Chrobrym
Relacje między Bolesław Chrobry a Otton III należą do najbardziej wyjątkowych w dziejach wczesnośredniowiecznej Europy. W przeciwieństwie do typowych dla epoki napięć i zależności lennych, ich stosunki miały charakter niemal partnerski i opierały się nie tylko na politycznym rachunku, lecz także na wspólnocie idei. Jednak nawet i w tych, wydawałoby się wzorcowych relacjach, pojawiło się nieporozumienie.
Istotną rolę w zbliżeniu obu władców odegrała postać św. Wojciech. Po jego męczeńskiej śmierci w Prusach w 997 roku, Bolesław Chrobry wykupił ciało misjonarza i sprowadził je do Gniezna, czyniąc z niego symbol rodzącej się chrześcijańskiej tożsamości państwa Piastów. Dla Ottona III, który darzył Wojciecha głębokim kultem, ponieważ miał okazję poznać go osobiście, był to gest o ogromnym znaczeniu. Właśnie wokół tej postaci zbudowała się płaszczyzna porozumienia między cesarzem a polskim księciem, ale pojawiła się także „rysa”.
Kulminacją ich relacji stał się Zjazd gnieźnieński w roku 1000. Oficjalnie była to pielgrzymka cesarza do grobu świętego Wojciecha. Otton III chciał otrzymać od Bolesława Chrobrego kompletne relikwie biskupa męczennika. Bolesław Chrobry obdarował Ottona III jedynie ramieniem świętego. Dla cesarza było to niemałe zaskoczenie, ponieważ chciał wywieźć relikwie św. Wojciecha i miejsce jego kultu stworzyć na terytorium Cesarstwa Ottonów.
Rezygnacja z koronacji Bolesława Chrobrego?
Otton III, jak przekonuje prof. Jerzy Strzelczyk, jechał do Gniezna z myślą nie tylko odwiedzenia miejsca spoczynku św. Wojciecha, lecz także przewiezienia jego relikwii na teren cesarstwa. U podstaw tych wydarzeń leżała również wizja Ottona III, który dążył do stworzenia uniwersalnego cesarstwa chrześcijańskiego, obejmującego różne narody Europy, jako równorzędne części jednej wspólnoty. W tej koncepcji państwo Bolesława Chrobrego miało odgrywać istotną rolę, nie jako podporządkowae peryferium, lecz jako partner.
Chrobry potrafił tę sytuację znakomicie wykorzystać, umacniając zarówno swoją pozycję wobec cesarstwa, jak i wewnętrzną rangę swojego państwa. Gdy jednak Bolesław Chrobry nie zgodził się na oddanie wszystkich relikwii św. Wojciecha, cesarzowi, lecz tylko jego ramię. Otton III również zrezygnował z koronacji Bolesława Chrobrego na króla Polski.
Wyniósł jednak Bolesława do rangi władcy niemal równego sobie, nazywając go „bratem i współpracownikiem cesarstwa”. Wręczył mu włócznię św. Maurycego oraz diadem Miało to wymiar głęboko ideowy i wskazywało na miejsce Polski w koncepcji odnowionego cesarstwa. Jednak nie zostało sfinalizowane, i to nie przez rychłą śmierć cesarza, lecz przez nie spełnienie wizji Ottona III, jaką było przeniesienie kultu św. Wojciecha na teren Rzeszy.
Ten wyjątkowy układ nie przetrwał jednak długo. Śmierć Ottona III w 1002 roku zakończyła okres współpracy opartej na wspólnej idei. Jego następca, Henryk II, prowadził już zupełnie inną politykę, nastawioną na podporządkowanie Polski, co szybko doprowadziło do konfliktów zbrojnych z Bolesławem.
Choć relacje między Chrobrym a Ottonem III trwały zaledwie kilka lat, ich znaczenie było ogromne. Ugruntowały międzynarodową pozycję państwa Piastów i pokazały, że Polska może funkcjonować w europejskim systemie politycznym jako podmiot, a nie jedynie przedmiot polityki silniejszych sąsiadów.
Determinacja ze strony Ottona III pokazuje, jak bardzo ważną postacią dla niego był św. Wojciech. Natomiast odmowa przekazania młodemu cesarzowi kompletnych relikwii biskupa pokazuje, że Bolesław Chrobry był stanowczym władcą i nie rezygnował ze swoich zasad nawet wtedy, gdy kogoś szanował, i nawet wtedy, gdy mogło to popsuć dotychczasowe relacje między nim a jego przeciwnikiem.
Bibliografia:
- Strzelczyk J., Otton III, Wrocław 2000.
