Przez lata data śmierci Aleksandra Gierymskiego pozostawała zagadką, a okoliczności jego ostatnich dni budziły spekulacje. Teraz nowe odkrycie w rzymskich archiwach rzuca światło na dramatyczne chwile, jakie malarz spędził w szpitalu psychiatrycznym. Dokumenty medyczne Gierymskiego ujawniają nie tylko dokładną datę jego śmierci, ale i wstrząsające szczegóły dotyczące jego stanu zdrowia.
Dominika Wronikowska-Sfilio, historyczka sztuki z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, poinformowała Polską Agencję Prasową (PAP) o odnalezieniu dokumentów medycznych Aleksandra Gierymskiego w archiwum dawnego rzymskiego szpitala psychiatrycznego. Nowe materiały pozwoliły na precyzyjne określenie daty jego śmierci.
Kiedy zmarł Aleksander Gierymski? Znalezione dokumenty medyczne Gierymskiego ujawniają datę
W rozmowie z PAP z 3 marca badaczka wyjaśniła, że według odnalezionych zapisów Gierymski zmarł 6 marca 1901 roku o godzinie 21:30 w szpitalu psychiatrycznym Santa Maria della Pietà w Rzymie. Wcześniej spekulowano, że śmierć nastąpiła pomiędzy 6 a 8 marca.
Wronikowska-Sfilio podkreśliła, że artysta został hospitalizowany 27 lutego po incydencie agresywnego zachowania, do którego doszło dzień wcześniej w jednym z rzymskich lokali.
Wśród odnalezionych materiałów znajduje się również świadectwo zgonu, które wskazuje, że przyczyną śmierci było skrajne wyniszczenie organizmu spowodowane chronicznym niedożywieniem.
Z dokumentacji wynika, że choć w trakcie pobytu w szpitalu Gierymski doświadczał halucynacji oraz napadów silnego pobudzenia, w dniu śmierci pozostawał świadomy
– powiedziała Wronikowska-Sfilio w rozmowie z PAP.
Na początku XX wieku szpital Santa Maria della Pietà składał się zarówno z historycznych budynków przy via della Lungara, jak i nowoczesnych pawilonów na wzgórzu Janikulum (Gianicolo), gdzie przyjmowano nowych pacjentów na obserwację. To właśnie tam, a nie w głównym budynku przy via della Lungara, prawdopodobnie zmarł Gierymski – wskazuje historyczka sztuki.
Aleksander Gierymski, urodzony w 1850 roku w Warszawie, uznawany jest za czołowego przedstawiciela realizmu i jednego z prekursorów polskiego impresjonizmu. Jego twórczość wyróżniała się dbałością o szczegóły, niezwykłym wykorzystaniem światła i precyzyjnym odwzorowaniem rzeczywistości. W swoich pracach ukazywał codziene życie ludzi z różnych warstw społecznych. Studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium, a jego prace były inspirowane zarówno podróżami po Europie, jak i rodzimą tematyką.
Jednym z najbardziej znanych dzieł Aleksandra Gierymskiego jest „Żydówka z pomarańczami”, stworzone w 1890 roku. Obraz przedstawia kobietę, najprawdopodobniej Żydówkę, siedzącą na tle miejskiego pejzażu, z koszem pełnym pomarańczy.
To dzieło wyróżnia się szczególną atmosferą, łączącą realizm z elementami impresjonistycznymi. Kobieta na obrazie, ubrana w tradycyjny strój, ma wyraz twarzy pełen melancholii, a jej spojrzenie wydaje się zamyślone. Pomarańcze, jako jasny akcent, wprowadzają do obrazu symbolikę, która może sugerować zarówno przyjemność, jak i ulotność życia.
Obraz jest często analizowany pod kątem Gierymskiego jako mistrza oddania ludzkich emocji oraz detali codziennego życia, a także jako przykład jego umiejętności malarskich, w tym pracy z kolorem i światłem.
Obraz ten ma wyjątkową historię, został zrabowany w czasie II wojny światowej i przez dziesięciolecia uznawano go za zaginiony. W 2010 roku dzieło odnaleziono w Niemczech. Dzięki staraniom Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz finansowemu wsparciu Fundacji PZU, Pomarańczarka w 2011 została sprowadzona do Polski i przekazana Muzeum Narodowemu w Warszawie, w którym możemy ją podziwiać do dziś.
Inne obrazy Gierymskiego, o których warto wspomnieć to “Piaskarze”, “Trumna chłopska” i “Wieczór nad Sekwaną”.
Jego twórczość choć wybitna, nie była w pełni doceniana za życia, co prowadziło do problemów finansowych i osobistych. Ostatnie lata spędził w samotności, zmagając się z chorobą psychiczną. Po śmierci Aleksander Gierymski został pochowany na cmentarzu Campo Verano w Rzymie.
Źródło: PAP
Natalia Klimaszewska
