W starożytnym świecie zmysły nie ograniczały się tylko do wzroku. Wyjątkowe, wielozmysłowe doświadczenie, które łączyło obraz z zapachem, było nieodłączną częścią religijnych obrzędów. Z nowego badania wynika, że starożytne rzeźby były perfumowane, a ich pachnąca aura wprowadzała wiernych w stan mistycznego zachwytu. To odkrycie rzuca nowe światło na to, jak starożytni Grecy i Rzymianie postrzegali sztukę, nadając jej głęboki, duchowy wymiar.
Stosowanie perfum, zarówno na ludzkie ciało, jak i w celu tworzenia pachnącego otoczenia, jest dobrze udokumentowane w świecie starożytnym, szczególnie w basenie Morza Śródziemnego. Jednak, jak wykazuje jedno z badań, perfumy były wykorzystywane nie tylko do aplikacji na żywych ludzi, ale także na starożytne rzeźby. Co więcej, rzeźby te były często nie tylko polichromowane, czyli pokryte farbami, ale także perfumowane, co sprawiało, że ich odbiór nie ograniczał się jedynie do doświadczenia wizualnego, ale obejmował również zmysł węchu.
Cecilie Brøns przeprowadziła badanie mające na celu połączenie dwóch dziedzin: analizy starożytnych zapachów i perfum oraz badań nad rzeźbą. Praca ta znacząco poszerza naszą wiedzę na temat zastosowania perfum w starożytności, a także pogłębia nasze rozumienie starożytnej sztuki rzeźbiarskiej.
Starożytne rzeźby były perfumowane
Najnowsze badania przeprowadzone przez duńską badaczkę Cecilie Brons rzucają nowe światło na ten temat. Okazuje się, że niektóre rzeźby z okresu starożytnej Grecji i Rzymu były nie tylko malowane, ale także perfumowane, co potwierdza, że ich odbiór był wielozmysłowy.
Cecilie Brons, archeolog i kustosz w Muzeum Glyptotek w Kopenhadze, prowadząc badania nad starożytnymi tekstami, odkryła, że perfumy były integralną częścią rytuałów związanych z posągami bóstw. Jak wyjaśnia sama badaczka: Biała marmurowa rzeźba nie miała być postrzegana jako kamień. Miała przypominać prawdziwego boga lub boginię.
To stwierdzenie pokazuje, jak ważnym elementem w starożytnych wierzeniach było nadanie rzeźbom cech boskich, które nie ograniczały się tylko do wyglądu zewnętrznego, ale obejmowały również inne zmysły, takie jak zapach.
Starożytne teksty jako źródło informacji
W swojej pracy, Brons zagłębiała się w dzieła starożytnych autorów, w tym Cycerona oraz w inskrypcje na greckich świątyniach, które zawierały wzmianki o perfumach i olejach zapachowych stosowanych do konserwacji posągów. Na przykład Cyceron w swoich pismach wspomina o rytualnym traktowaniu posągu Artemidy, bogini łowów, lasów i zwierząt w starożytnej Grecji, w mieście Segesta na Sycylii. Posąg ten był namaszczany maściami i perfumowany olejami zapachowymi.
Inne zapiski, takie jak inskrypcje znalezione w Delos w Grecji, ujawniają, że niektóre posągi były regularnie konserwowane poprzez pocieranie ich różanym olejkiem. Tego typu zabiegi miały na celu nie tylko zachowanie wspaniałości rzeźb, ale także nadanie im wyjątkowego zapachu, który w starożytnych czasach mógł podkreślać ich boską naturę.
Perfumy jako część rytuałów religijnych
W starożytności zmysł węchu odgrywał istotną rolę w obrzędach religijnych i publicznych przedstawieniach. Podobnie jak malowanie rzeźb, perfumowanie ich było traktowane jako element duchowego „upodobania” wizerunków bóstw, mający na celu przyciąganie uwagi i oddanie czci. Zatem kontakt z posągami, które były częścią kultu religijnego, stanowił doświadczenie nie tylko wzrokowe, ale również zapachowe, które miało na celu wywarcie wrażenia na wiernych i wprowadzenie ich w stan głębokiego zachwytu i czci.
Starożytne rzeźby były perfumowane – wnioski z badań
W badaniach Brons podkreślono, że odbiór starożytnych rzeźb był znacznie bardziej złożony, niż do tej pory sądzono. Podziwianie rzeźby w starożytności nie było tylko doświadczeniem wizualnym, ale również węchowym, jak zauważyła badaczka. To spostrzeżenie otwiera nowe ścieżki badawcze w dziedzinie archeologii i historii sztuki, pozwalając lepiej zrozumieć, jak starożytni postrzegali swoją sztukę i jak głęboko wpleciona była ona w ich duchowy oraz codzienny życie.
Wcześniejsze badania wykazały ślady farb na starożytnych rzeźbach greckich i rzymskich, które przez długi czas były uważane za rzeźby wykonane z czystego białego marmuru. Dopiero po dokładniejszych analizach odkryto, że były one pierwotnie pokryte intensywnymi, żywymi kolorami, co dodatkowo podkreśla ich pierwotne, pełne wyrazu piękno.
Wszystko to pozwala lepiej zrozumieć, jak w starożytności sztuka, religia i zmysły były ze sobą ściśle związane, a doświadczenie dzieł sztuki było czymś znacznie bardziej złożonym i wielowymiarowym niż współczesny odbiór dzieł sztuki.
Źródlo: Brøns Cecilie, The scent of ancient Greco-roman sculpture, Oxford Journal of Archaeology, 2025.
Fot. poglądowa
