Tego dnia 1928 roku otwarto Ogród Zoologiczny w Warszawie
W samym sercu Warszawy, w miejscu pełnym historii, cichych bohaterów i niezwykłych opowieści, tętni życie, które przetrwało najciemniejsze chwile XX wieku. Ogród Zoologiczny w Warszawie to nie tylko przestrzeń dla egzotycznych zwierząt, ale również pomnik odwagi, poświęcenia i miłości do natury. Od zniszczeń wojennych po współczesne inwestycje – jego historia jest nie mniej fascynująca niż życie mieszkańców, których spotkacie na jego terenie.
Miejski Ogród Zoologiczny w Warszawie, mieszczący się przy ulicy Ratuszowej 1/3 w dzielnicy Praga-Północ, to jedno z najstarszych i najbardziej rozpoznawalnych ogrodów zoologicznych w Polsce. Działa on jako jednostka budżetowa m.st. Warszawy, a od momentu swojego powstania w 1928 roku stał się jednym z kluczowych punktów na mapie stolicy, pełniąc funkcję zarówno edukacyjną, jak i ochronną dla zwierząt.
Na początku ogród obejmował teren o powierzchni zaledwie 12 hektarów i dysponował około 500 zwierzętami. Dziś, po niemal stu latach działalności, warszawskie zoo jest jednym z głównych ośrodków ochrony przyrody i edukacji ekologicznej w Polsce.
Początki Ogrodu Zoologicznego w Warszawie
Choć historia ogrodów zoologicznych sięga już XVIII wieku, Warszawa przez długi czas nie posiadała takiego obiektu. Mimo iż Jan III Sobieski miał w Wilanowie-Morysinie swój zwierzyniec, a po jego śmierci powstawały mniejsze menażerie, stolica Polski długo nie dorównała innym europejskim miastom, takim jak Paryż, Amsterdam czy Budapeszt, które już wcześniej mogły poszczycić się ogrodami zoologicznymi.
Pierwsze próby stworzenia warszawskiego ogrodu zoologicznego miały miejsce 10 lipca 1926 roku, kiedy to otworzono niewielki zwierzyniec na ulicy Koszykowej 47. Pomysłodawcą i organizatorem był Mieczysław Pągowski, który zdołał stworzyć miejsce, w którym znalazły się takie egzotyczne zwierzęta, jak niedźwiedź brunatny, lemury, aligator, kangur oraz koczkodany.
Choć zwierzyniec ten zajmował jedynie 0,75 hektara, szybko zyskał popularność wśród warszawiaków. Wkrótce powstała także inna menażeria, tym razem przy ulicy Bagatela, a w 1927 roku ogród przeniósł się na 10-hektarowy teren przy alei 3 Maja. Niestety, wysokie koszty utrzymania spowodowały, że ogrodowi zaczęły zagrażać problemy finansowe, co doprowadziło do stopniowego wygaszenia tego przedsięwzięcia.
Ogród Zoologiczny w Warszawie – powstanie
Prace nad utworzeniem Miejskiego Ogrodu Zoologicznego w Warszawie rozpoczęły się już w 1927 roku. 14 czerwca tego roku warszawski magistrat podjął decyzję o powołaniu ogrodu. Ostatecznie ogród zoologiczny został oficjalnie otwarty 11 marca 1928 roku.
W kierownictwie placówki stanął Wenanty Burdziński, znany zoolog, który wcześniej prowadził ogród zoologiczny w Kijowie. W pierwszej kolejności do warszawskiego ogrodu trafiły zwierzęta, które wcześniej zamieszkiwały ogród Pągowskiego oraz inne menażerie w stolicy.
Ogród Zoologiczny w Warszawie – historia
Rok 1937 stanowił jeden z przełomowych momentów w historii warszawskiego zoo. To wtedy na świat przyszło słoniątko, które stało się sensacją nie tylko w Polsce, ale również na całym świecie. Azjatycka słonica Tuzinka była potomkiem słonicy Kasi i słonia Jasia i była dwunastym słoniem narodzonym w warunkach ogrodu zoologicznego. Tuzinka szybko zyskała ogromną sympatię mieszkańców Warszawy, którzy chętnie odwiedzali ogród, by podziwiać to urocze zwierzę.
Z chwilą wybuchu II wojny światowej w 1939 roku, sytuacja w warszawskim ogrodzie zoologicznym dramatycznie się zmieniła. Z racji obrony miasta, personel zoo zmuszony był podjąć ekstremalne środki ostrożności. W obawie o bezpieczeństwo, zadecydowano o odstrzeleniu zwierząt drapieżnych oraz o zabiciu słonia Jasia. Niestety, słonica Kasia zginęła w wyniku wybuchu bomby.
Po kapitulacji Warszawy Niemcy przejęli kontrolę nad miastem, a część zwierząt została wywieziona do Niemiec. Lutz Heck, dyrektor Berlińskiego Ogrodu Zoologicznego, który był również znajomym Jana Żabińskiego, zabrał m.in. ukochaną przez warszawiaków Tuzinkę. Słonica trafiła do Królewca, a inne zwierzęta, takie jak wielbłądy, lamy, hipopotamy oraz konie Przewalskiego, zostały rozdzielone pomiędzy różne niemieckie ogrody zoologiczne, m.in. do Hanoweru, Norymbergi i Wiednia.
Bohaterstwo Antoniny i Jana Żabińskich
W czasie wojny, ogród zoologiczny stał się także jednym z miejsc, gdzie Jan i Antonina Żabińscy udzielali pomocy Żydom. Ich działalność została upamiętniona w amerykańskim filmie pt. Azyl. Żabińscy, mieszkający w modernistycznej willi „Pod Zwariowaną Gwiazdą” na terenie zoo, ukrywali Żydów, ratując ich przed zagładą. Ich działania, pełne odwagi i narażenia na niebezpieczeństwo, pomogły uratować życie wielu osób, dając im szansę przetrwania najciemniejszego okresu w historii Polski.
Odbudowa po wojnie i modernizacja w II połowie XX wieku
Po zakończeniu II wojny światowej, w 1946 roku, rozpoczęto odbudowę ogrodu zoologicznego. Zajęto się zarówno modernizacją zniszczonych budynków, jak i przywróceniem działalności zoo. Już w lipcu 1948 roku ogród ponownie otworzył swoje bramy dla zwiedzających, oferując 150 zwierząt, które pochodziły głównie z darów prywatnych osób. Z biegiem lat zoo rosło, a liczba zwierząt sukcesywnie się zwiększała.
W latach 70. XX wieku warszawskie zoo liczyło już około 2000 okazów zwierząt, reprezentujących 380 gatunków. Roczna frekwencja w tym czasie wynosiła około 900 000 zwiedzających. W latach 80. rozpoczęto realizację szeroko zakrojonego planu inwestycyjnego, który miał na celu poprawę warunków życia zwierząt oraz budowę nowych obiektów. W 1990 roku ogród zoologiczny wraz z Parkiem Praskim został wpisany do rejestru zabytków, co stanowiło ważny moment w historii tego miejsca.
Nowoczesne inwestycje XXI wieku
W XXI wieku w warszawskim zoo zaczęto realizować nowoczesne inwestycje, mające na celu poprawę jakości życia zwierząt oraz zwiększenie atrakcyjności obiektu. W 1997 roku otwarto nowoczesny pawilon dla gadów (herpetarium), a w 1998 roku – ptaszarnię wraz z azylem dla ptaków krajowych. W 2003 roku zakończono budowę nowoczesnej słoniarni oraz obiektów dla nosorożców. Kolejnymi inwestycjami były budowa pawilonu dla bezkręgowców (2006) oraz wybieg dla jaguary (2006).
Na przestrzeni lat powstały również inne obiekty, takie jak pawilon dla małp człekokształtnych (2008) czy hipopotamów i rekinów (2010). W 2018 roku otworzono nowe wejście do zoo od strony ulicy Jagiellońskiej, a w 2020 roku podjęto decyzję o zmianach w hodowli niedźwiedzi brunatnych, rezygnując z dalszej hodowli tego gatunku.
W październiku 2022 roku ogród zoologiczny zmienił nazwę na Miejski Ogród Zoologiczny im. Antoniny i Jana Żabińskich. Nazwa ta miała na celu uczczenie bohaterstwa tej pary, która w czasie II wojny światowej uratowała wiele osób, a jednocześnie odegrała kluczową rolę w rozwoju ogrodu. Zmiana została oficjalnie wprowadzona 1 stycznia 2023 roku.
Warszawskie zoo, będące symbolem historii, zaangażowania w ochronę przyrody oraz edukację ekologiczną, nie tylko przyciąga turystów, ale stanowi także ważne centrum ochrony zagrożonych gatunków.
