Tego dnia 2025 roku zmarł wybitny historyk Marian Turski, były więzień Auschwitz
Odszedł Marian Turski – historyk, dziennikarz i były więzień niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz. O jego śmierci poinformował tygodnik “Polityka”, z którym przez dekady był związany.
To właśnie podczas obchodów 75. rocznicy wyzwolenia Auschwitz, w 2020 roku, wygłosił słynne przemówienie, które obiegło świat. Przestrzegał w nim przed obojętnością: Nie bądźcie obojętni, jeśli widzicie kłamstwa historyczne. Kiedy widzicie, że przeszłość jest naciągana do aktualnych potrzeb polityki. Nie bądźcie obojętni, kiedy jakakolwiek mniejszość jest dyskryminowana.
Jego słowa wybrzmiały ponownie w styczniu 2025 roku, gdy po raz ostatni wystąpił publicznie podczas obchodów 80. rocznicy wyzwolenia Auschwitz. Wtedy przypomniał: Osób takich jak ja pozostała przy życiu już tylko garstka. Wspomniał miliony ofiar, które nigdy nam nie powiedziały, co czuły, ponieważ pochłonęła je Zagłada.
Marian Turski, właściwie Mosze Turbowicz, urodził się 26 czerwca 1926 roku w Druskienikach, a dorastał w Łodzi. W 1940 roku wraz z rodziną trafił do getta łódzkiego, gdzie dołączył do konspiracyjnej organizacji “Lewa Związkowa”.
W sierpniu 1944 roku został deportowany do Auschwitz-Birkenau. Przeżył marsz śmierci, który poprowadził go do Buchenwaldu, a później do niemieckiego obozu w Terezinie. 8 maja 1945 roku, w stanie skrajnego wycieńczenia, doczekał wyzwolenia.
Po wojnie osiedlił się na Dolnym Śląsku i aktywnie działał w organizacjach młodzieżowych oraz politycznych. Studiował prawo na Uniwersytecie Wrocławskim, a wkrótce trafił do struktur Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.
W latach 1956–1957 pełnił funkcję zastępcy redaktora naczelnego „Sztandaru Młodych”, a od 1957 roku związał się z „Polityką”. Rok później objął kierownictwo działu historycznego tygodnika i pozostał na tym stanowisku przez dekady.
Był współzałożycielem Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, a od 2009 roku przewodniczącym Rady Muzeum. Zasiadał w Międzynarodowej Radzie Oświęcimskiej, Stowarzyszeniu Żydowski Instytut Historyczny oraz Stowarzyszeniu Żydów Kombatantów i Poszkodowanych w II Wojnie Światowej. W 2021 roku objął stanowisko przewodniczącego Międzynarodowego Komitetu Oświęcimskiego.
Turski aktywnie uczestniczył w wydarzeniach upamiętniających ofiary Holokaustu. W marcu 1965 roku uczestniczył w marszu przeciwko segregacji rasowej w USA, zorganizowanym przez Martina Luthera Kinga. W 2009 roku przemawiał w ONZ podczas Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu.
Jego słowa z 2020 roku, wygłoszone w Auschwitz, stały się przestrogą dla przyszłych pokoleń: Jeśli będziecie obojętni, jakieś Auschwitz spadnie wam z nieba.
W 2020 roku, w ramach kampanii #NoDenyingIt, napisał list otwarty do Marka Zuckerberga, w którym wezwał do usunięcia z Facebooka treści negujących Holokaust. Jego przesłanie, by walczyć z zakłamywaniem historii, stało się kluczowym elementem jego działalności do końca życia.
Z okazji 90. urodzin w 2016 roku otrzymał życzenia od przywódców świata, w tym Baracka Obamy, Angeli Merkel i Szimona Peresa. W 2023 roku przemawiał podczas obchodów 80. rocznicy powstania w getcie warszawskim, a dwa lata później otworzył uroczystości 80. rocznicy wyzwolenia Auschwitz.
Był mężem Haliny Paszkowskiej-Turskiej, zmarłej w 2017 roku operatorki dźwięku. Ich córką jest Joanna Turska, flecistka.
Marian Turski odszedł 18 lutego 2025 roku.
