24 marca 1921 roku w Monte Carlo rozpoczęła się pierwsza Olimpiada Kobiet

Tego dnia 1921 roku rozpoczęła się pierwsza Olimpiada Kobiet, pierwsza międzynarodowa impreza sportowa kobiet

To był akt buntu i odwagi! Kiedy Pierre de Coubertin wskrzeszał igrzyska olimpijskie, kobiety miały pozostać wyłącznie widzami – ich udział uznano za nieestetyczny, niepraktyczny, wręcz niestosowny. Ale one się nie poddały. W Monte Carlo, na przekór uprzedzeniom, rozpoczęła się pierwsza Olimpiada Kobiet – wydarzenie, które stało się symbolem determinacji i walki o równość w sporcie.

Olimpiada z udziałem kobiet byłaby niepraktyczna, nieciekawa, nieestetyczna i niestosowna^[1]. W związku z takimi poglądami kobiety zostały wykluczone z udziału w nowożytnych igrzyskach olimpijskich. Należy jednak pamiętać, że początek XX wieku to okres poszerzania aktywności kobiet w różnych przestrzeniach życia publicznego.

Chociaż kobiety pojawiły się na świecie sportu, ich udział było bardzo ograniczony, co z czasem okazało się dla nich niewystarczające. Przełom nastąpił wraz z pojawieniem się Alice Milliat — pionierki sportu kobiecego. Z jej inicjatywy w 1921 roku powstała Międzynarodowa Federacja Sportu Kobiecego oraz zorganizowano pierwszą międzynarodową imprezę sportową kobiet —Olimpiadę Kobiet 1921.

Wskrzeszenie igrzysk

Początki pierwszych nowożytnych igrzysk olimpijskich sięgają końca XIX wieku i związane są z nazwiskiem barona Pierre’a de Coubertina, francuskiego historyk i pedagoga. Uważał, że wychowanie fizyczne odgrywa dużą rolę w procesie edukacji w kształtowaniu charakterów. Z tego powodu wystąpił z ideą ożywienia tradycji igrzysk olimpijskich w formie zawodów międzynarodowych.

W 1892 roku de Coubertin przekonał osobistości ówczesnego życia intelektualnego Francji do tego, by wychowanie fizyczne zyskało większego znaczenie we francuskim szkolnictwie oraz wezwał do odnowienia antycznych igrzysk olimpijskich. Koncepcja Coubertina została przyjęta pozytywnie i w 1894 roku na kongresie w Soborze oficjalnie zatwierdzono pomysł organizacji tej imprezy.

Igrzyska olimpijskie w 1896 roku

Pierwsze nowożytne igrzyska olimpijskie odbył się w Atenach w 1896 roku. W zawodach rywalizowali jedynie mężczyźni — de Coubertin był przeciwny udziałowi kobiet w igrzyskach. Przeważało przekonanie, że kobiety są fizycznie i psychicznie niezdolne do rywalizacji w sporcie na tym samym poziomie co mężczyźni.

Środowiska kobiecie wyraziły sprzeciw wobec dyskryminacji kobiet, m.in. Greczynka Stamata Rewiti dzień po oficjalnym biegu mężczyzn przebiegła niemal cały dystans maratonu — nie została jednak wpuszczona na stadion.

Pierwsze kroki kobiet na arenie sportu międzynarodowego

Dla kobiet istniały dwie możliwości zaistnienia w świecie sportu: mogły się zintegrować i być częścią męskiego sportu lub mogły założyć własne stowarzyszenie i organizować kobiece zawody.

Początkowo wybrano pierwszą opcję. Pierwszy raz kobiety pojawiły się na igrzyskach olimpijskich w 1900 roku w Paryżu. Rywalizowały w dwóch konkurencjach — tenisie i golfie. Wtedy to po pierwsze złota olimpijskie sięgnęły Charlotte Reinagle Cooper (tenis) oraz Margaret Ives Abbott (golf).

Obecność przedstawicielek płci żeńskiej została odnotowana także w 1904 roku w Saint Louis, w 1908 roku w Londynie, w 1912 roku w Sztokholmie oraz w 1920 roku w Antwerpii (igrzyska w 1916 roku zostały odwołane z powodu I wojny światowej).

Jednak uczestnictwo jedynie w dwóch konkurencjach doprowadziło do ogólnego niezadowolenia i domagania się zwiększenia ilości konkurencji, w których kobiety mogłyby brać udział. Międzynarodowy Komitet Olimpijski niezbyt przychylnie patrzył na ten pomysł. Kobiety postanowiły więc wprowadzić w życie drugą opcję, a w walce o większą ich obecność w międzynarodowym sporcie pojawia się postać Alice Milliat.

Kobieta może wszystko – Alice Milliat

Alice Milliat urodziła się 5 maja 1884 roku w Nantes. Była francuską działaczką sportową, a także nauczycielką i tłumaczką. W 1904 roku, w wieku 20 lat, zawarła związek małżeński z Josephem Milliatem i razem zamieszkali w Londynie. To właśnie tam zainteresowała się sportem — zaczęła uprawiać wioślarstwo, pływanie i hokej. Ciekawostką jest fakt, że jako mała dziewczynka zdecydowanie nie interesowała się sportem, wręcz go nie lubiła.

Po czterech latach małżeństwa Alice została wdową. Wtedy też rozpoczęła podróże i doskonaliła swoje umiejętności językowe. PO wybuchu I wojny światowej wróciła do Francji. Tam zaangażowała się w działalność sportową. Była członkinią klubu Fémina Sport. Dzięki temu udało jej się utworzyć w 1917 roku Fédération Française Sportive Féminine, którego początkowo była skarbnikiem, a później do 1919 roku. prezesem. W 1917 roku zorganizowała również kobiecy turniej piłkarski. Alice Milliat postanowiła zrobić jednak kolejny krok naprzód.

Międzynarodowa Sportowa Federacja Kobiet

W 1921 roku z inicjatywy Alice Milliat powstała Fédération Sportive Féminine Internationale (FSFI), pierwsza międzynarodowa organizacja, której celem było promowanie sportów kobiecych. Milliat pełniła prezeski od 1921 do 1936 roku. Organizacji prześwietlał cel zmiany norm społecznych, które ograniczały udział kobiet w sporcie. Chciano także zapewnić kobietom możliwości rywalizacji na arenie międzynarodowej.

Mimo wysiłków Milliat i założona przez nią federacja stanęły przed licznymi wyzwaniami w dążeniu do równości płci w sporcie, ze względu na powszechną dyskryminację. Kobiety były często odrzucane, krytykowane i nietraktowane poważnie. Były również wyśmiewane, a nawet atakowane przez mężczyzn (i kobiety!), którzy uważali, że nie ma miejsca w sporcie dla przedstawicieli płci żeńskiej.

Znaczącą przeszkodą był także brak wsparcia ze strony zdominowanych przez mężczyzn organizacji sportowych. Marginalizowanie sportu kobiecego i uważanie go za gorszego od męskiego spowodowało brak uznania i wsparcia. To znacznie utrudniało Milliat i FSFI organizowanie wydarzeń i zbieranie środków finansowych dla sportu kobiecego.

Federacja funkcjonowała do roku 1936, kiedy to stopniowo traciła swoją władzę i została (mniej lub bardziej) zmuszona do zakończenia działalności.

Pierwsza Olimpiada Kobiet w 1921 roku

Alice Milliat nie poddawała się w swoich działaniach i postanowiła posunąć się jeszcze dalej. Zwróciła się bowiem do Międzynarodowego Stowarzyszenia Federacji Lekkoatletycznych (IAAF) z prośbą o włączenie kobiecych zawodów lekkoatletycznych do Igrzysk Olimpijskich, które miały odbyć się w 1924 roku w Paryżu. Bez większego zaskoczenia, jej prośba została odrzucona.

W odpowiedzi Milliat, w porozumieniu dyrektorem Międzynarodowego Klubu Sportowego w Monako, którym był Camille Blance, zorganizowała pierwszą międzynarodową imprezę sportową, w której brały udział wyłącznie kobiety. Tak zainicjowano pierwszą Olimpiadę Kobiet.

Pierwsza Olimpiada Kobiet – w dniu zawodów 

Zawody miały miejsce dniach 24–31 marca 1921 roku w Monte Carlo w Tir aux Pigeons, na tarasach ogrodów kasyna Monte Carlo. Turniej oficjalnie nosił nazwę: 1er Meeting International d’Education Physique Féminine de Sports Athlétiques. W igrzyskach wzięło udział 100 uczestniczek z Francji, Włoch, Szwajcarii oraz Wielkiej Brytanii.

Zawodniczki stanęły do rywalizacji w dziesięciu konkurencjach:

• biegach: 60 metrów, 250 metrów, 800 metrów, przez płotki na 65 metrów oraz w sztafetach 4 × 75 metrów i sztafeta 4 × 175 metrów,
• skoku wzwyż,
• skoku w dal,
• rzucie oszczepem,
• pchnięciu kulą.

Ciekawostką jest fakt, że podczas konkurencji rzutu oszczepem i pchnięcia kulą, uczestniczki rzucały (i pchały) prawą i lewą ręką. Końcowy wynik był sumą dwóch najlepszych wyników z obu rąk.

Wszystkie złote medale zostały rozdane między reprezentantki Francji i Wielkiej Brytanii.

W ramach turnieju odbyły się również konkurencje pokazowe w skoku w dal z miejsca, koszykówce, gimnastyce, pushballu, tańcu i gimnastyce artystycznej.

Kombinacja zawodów sportowych i występów artystycznych sprawiła, że impreza nabrała wyrazistego charakteru i dzięki temu została entuzjastycznie przyjęta przez opinię publiczną.

Pierwsza Olimpiada Kobiet – najbardziej utytułowane zawodniczki

• Mary Lines — brytyjska lekkoatletka, podczas Olimpiady Kobiet 1921 roku zdobyła aż 6 medali: 5 złotych (60 m, 250 m, sztafeta 4 × 75 m, sztafeta 4 × 175 m, skok w dal) oraz 1 srebrny (800 m). Zakończyła karierę w 1924 roku,
• Lucie Bréard — francuska lekkoatletka, podczas Olimpiady Kobiet 1921 roku zdobyła 4 medale: 1 złoty (800 m), 2 srebrne (250 m, sztafeta 4 ×175 m) oraz 1 brązowy (skok w dal),
• Violette Morris — francuska lekkoatletka, podczas Olimpiady Kobiet 1921 roku zdobyła 2 złote medale (oszczep, pchnięcie kulą). Jej kariera kwitła do 1924 roku, a przyświecało jej hasło: Co mężczyzna potrafi, Violette potrafi!. W 1928 r. została wykluczona z rywalizacji na arenie międzynarodowej z powodu naruszenia „norm moralnych” (za niemoralny został uznany jej styl życia, m.in. upodobanie do noszenia męskich ubrań). W czasie wojny była nazistowską kolaborantką.,
• Hilda Hatt — brytyjska lekkoatletka, podczas Olimpiady Kobiet 1921 roku zdobyła 2 złote medale (sztafeta 4 × 75 m, sztafeta 4 × 175 m), 2 srebrne (skok wzwyż, skok w dal) oraz 1 brązowy (60 m).

I co dalej?

Sukces pierwszej Olimpiady Kobiet spowodował organizację kolejnych dwóch latach 1922-1923. Ponownie odbyły się w Monte Carlo. W 1922 roku impreza trwała 7 dni, a do zawodów dołączyły reprezentantki Belgii, Czechosłowacji, Norwegii i Szwajcarii. Wtedy też pierwszy raz oficjalnie odnotowano konkurencję pięcioboju (60 m, 300 m, skok wzwyż, oszczep i kula).

W 1923 roku impreza trwała 3 dni, a do reprezentantek dołączyły przedstawicielki Danii i Monako. Kontynuacją tej serii, a zarazem ostatnią imprezą cyklu, były zawody, formalnie nazwane Women’s International and British Games, które odbyły się 4 sierpnia 1924 roku w Londynie. Nowymi konkurencjami, które się pojawiły były: chód na 1000 metrów oraz rzut dyskiem.

Światowe Igrzyska Kobiet

Równolegle do Olimpiady w 1922 roku zostały zorganizowane Igrzyska Olimpijskie Kobiet w Paryżu. One również były formą sprzeciwu wobec niewłączenia zawodów lekkoatletycznych kobiet do Igrzysk Olimpijskich 1924.

Nazwa „Igrzyska Olimpijskie Kobiet” wywołała niemałe poruszenie w MKOl — była to nazwa zarezerwowana już dla odbywającej się co cztery lata imprezy. Po rozmowach i obietnicy dołączenia konkurencji lekkoatletycznych do Igrzysk w 1928 roku, nazwa zawodów została zmieniona na Igrzyska Światowe Kobiet.

Pod taką nazwą też odbyła się ich kolejna edycja w Göteborgu w Szwecji w 1926 roku. Rywalizowała na nich 10 drużyn, w tym pierwszy raz Polska (m.in. Halina Konopacka). Następne imprezy odbyły się kolejno w Pradze w 1930 roku oraz w Londynie w 1934 roku Londyńskie Igrzyska były ostatnimi igrzyskami przeznaczonymi wyłącznie dla kobiet.

W końcu równość?

Rosnące znaczenie kobiecego sportu i wzrost aktywności Międzynarodowej Sportowej Federacji Kobiet zmusiło MKOI do większego poświęcenia uwagi roli kobiet w na igrzyskach i w świecie sportu.

Trwająca od 1923 roku debata na temat ruchu kobiet w sporcie doprowadziła do wniosku, że kobiecy sport powinien być włączony do międzynarodowej federacji. I tak jak też obiecano na Igrzyskach w 1928 roku, pojawiło się 5 konkurencji lekkoatletycznych kobiet.  Od 1936 roku, po rozwiązaniu FSFI, kobiety mogły rywalizować w konkurencjach lekkoatletycznych na igrzyskach olimpijskich na równi z mężczyznami. Jednak czy aby na pewno?

Kobieca lekkoatletyka bardzo długo musiała czekać, by dorównać w ilości konkurencji w męskiej lekkiej atletyce. Przykładem jest, chociażby skok o tyczce, który w męskiej wersji pojawił się w 1896 roku (już na pierwszych Igrzyskach nowożytnych), a w kobiecej dopiero w 2000 roku.  Niemniej jednak prowadzona działalność na rzecz rozwoju i równości kobiecego sportu doprowadził z czasem do wyrównania ilości konkurencji.

Spuścizna Alice Milliat

Trud, który Alice Milliat włożyła w promocję kobiecego sportu i walkę o równość w sporcie dla kobiet nie odszedł w zapomnienie.

W 2016 roku powstała Fundacja im. Alice Milliat, która stała się pierwszą europejską fundacją poświęconą działalności sportowej kobiet. Jako cel postawiła sobie zapewnienie lepszego miejsca dla kobiet w sporcie oraz ustanowienie wzorów do naśladowania dla milionów młodych dziewcząt. 

W Bordeaux i Paryżu znajdują się dwa obiekty sportowe im. Alice Milliat.

8 marca 2021 roku miało miejsce odsłonięcie pomnika Alice Milliat w siedzibie Francuskiego Komitetu Olimpijskiego w uznaniu za wysiłki, jakie włożyła w rozwój kobiecego sportu. 

W The Times Elgan Alderman napisał, że przełomowym momentem dla postępu kobiecego sportu były Światowe Igrzyska Kobiet w 1921 roku. Ponadto zaznaczył, że nikt nie przyczynił się bardziej do rozwoju sportu kobiet na arenie międzynarodowej niż Milliat.

Bibliografia:

• Alderman E., The pioneer whose rival games paved way for equality at Olympics, www.thetimes.com [dostęp: 10.03.2025].
• Boycott S., Alice Milliat, a pioneer of women’s sport, www.facinghistory.org [dostęp: 10.03.2025].
• Brigden J., The 1921 Women’s Olympiad: 100 years of women’s sport, www.history.co.uk [dostęp: 10.03.2025].
• Carpentier F.,Lefèvre J.-P., The modern Olympic Movement, women’s sport and the social order during the inter-war period [w:] The International Journal of the History of Sport, vol.  23, 2006.
• Carpentier F., Castan-VIcente F., Nicolas C. , Women Sport Leaders during the Twentieth Century [w:] Encyclopédie d’histoire numérique de l’Europe [dostęp: 10.03.2025].
• DeFrantz A. L., The changing role of women in the olympic games [w:] Olympic Review, vol. 26, 1997.
• Drozdek-Małolepsza T. , Women’s World Games (1922–1934) [w:] Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie Kultura Fizyczna vol, 13, 2014 .
• fondationalicemilliat.com [dostęp: 10.03.2025].
• Garcia L., Bressanin A., Alice Milliat, the mother of the Olympics, www.bbc.com [video, dostęp: 10.03.2025].
• Myśliwy D., Kobiety na igrzyskach olimpijskich [w:] Kalejdoskop genderowy : w drodze do poznania płci społeczno-kulturowej w Polsce, Kraków 2011.
• Pfister G., Women at the Olympic Games Women in sport, pod red. B. L. Drinkwater, Oxford 2000.
• Ripa Y., Women and the Olympic Games, [w:] Encyclopédie d’histoire numérique de l’Europe [dostęp: 10.03.2025].
• Turner C., From pigeons to Olympic participation – Centenary of the first Women’s Olympiad, www.worldathletics.org [dostęp: 10.03.2025].

Fot. Finisz biegu na 60 m (domena publiczna)

^[1] Słowa barona Pierre’a de Coubertina na temat możliwości włączenia kobiet do zawodów międzynarodowych.