Tego dnia 1138 roku zmarł książę Bolesław III Krzywousty. Był synem księcia Władysława Hermana i jego żony Judyty Czeskiej. Po jego śmierci, w historii Polski rozpoczął się okres rozbicia dzielnicowego, który zakończyła dopiero koronacja Władysława Łokietka w Katedrze na Wawelu, 20 stycznia 1320 roku
Nie był ideałem władcy ani świętym, ale to od jego decyzji zależał los kraju na dwa stulecia. Bolesław III Krzywousty chciał uniknąć bratobójczych walk, a zamiast tego zapisał Polsce najdłuższy okres chaosu w jej dziejach. Oślepienie brata, pokuta w worze i testament, który rozbił państwo – to historia człowieka, który próbował rządzić rozumem, a zapisał się w pamięci przez swoje błędy.
Skąd przydomek Bolesława Krzywoustego?
Przydomek Bolesława Krzywoustego może mieć dwa źródła. Według jednych, podczas porodu doszło do deformacji jego twarzy i miał po prostu krzywe usta. Inne wytłumaczenie nie jest dosłowne. Mógł też doznać jakiegoś innego urazu mechanicznego.
Istnieje też druga teoria, według której przydomek „Krzywousty” miał wymiar symboliczny. Historycy tacy jak Gerard Labuda, czy Henryk Samsonowicz twierdzili, że przydomek syna Władysława Hermana i Judyty Czeskiej mógł się odnosić do krzywoprzysięstwa księcia. Zdaniem tych badaczy przydomek ten mógł oznaczać, że Bolesław Krzywousty był nieszczery, przebiegły i zdolny do manipulacji.
Jest jeszcze trzecia możliwość, według której Krzywousty to zniekształcenie wcześniejszego przydomka, który brzmiał Krzywonosy lub Krzywozęby, natomiast podczas przepisywania kronik, skrybowie zmienili go na Krzywousty.
Jednak najbardziej prawdopodobną przyczyną takiego przydomka syna Władysława Hermana, była po prostu wada fizyczna.
Długo wyczekiwany syn
Władysław Herman miał syna Zbigniewa z nieprawego łoża, którego doczekał się z Przecławą.
Zbigniew nie mógł odziedziczyć ojcowizny, ponieważ był bękartem. W związku z tym Władysław Herman starał się o kolejnego syna, tym razem już z prawego łoża.
Starania były bardzo długie i początkowo bezowocne. Przyszli rodzice: Władysław Herman i Judyta czeska wysłali nawet złoty posążek chłopca do francuskiego klasztoru św. Idziego w Saint Giles, by ich modły zostały wysłuchane. W końcu księżna zaszła w ciążę i urodziła syna, któremu nadano imię Bolesław.
Władysław Herman władzę objął po tym, jak jego brat – Bolesław II Szczodry został wygnany za to, że doprowadził do śmierci biskupa Stanisława ze Szczepanowa. Przed Władysławem Hermanem stało bardzo ważne zadanie. Musiał wzmocnić autorytet monarchy. Miał u swego boku do pomocy palatyna Sieciecha, który jednak wkrótce obrócił się przeciwko Hernanowi, gdyż chciał przejąć pełnię władzy! Wobec tego Władysław Herman wypędził Sieciach z Księstwa Polskiego.
Jako dary dziękczynne za narodziny upragnionego męskiego potomka, Władysław Herman miał wznieść kilka kościołów pod wezwaniem św. Idziego. Jeden z nich znajduje się w Krakowie, a drugi w Inowłodzu.
Bolesław III Krzywousty po śmierci ojca
W 1102 roku zmarł Władysław Herman, a kraj został podzielony pomiędzy jego nieślubnego syna Zbigniewa, który otrzymał Wielkopolskę oraz Bolesława Krzywoustego, który otrzymał Małopolskę i Śląsk. Nie trzeba było długo czekać, by na tym tle doszło do konfliktu między przyrodnimi braćmi. Rozpoczęła się wojna między braćmi.
Zbigniew był wspierany przez cesarza Henryka V Salickiego. Zbigniew został przez przyrodniego brata wygnany. Później został z powrotem przyjęty. Konflikt ten skończył się tragicznie, ponieważ Bolesław III Krzywousty oślepił Zbigniewa. W wyniku tego zdarzenia, Zbigniew zmarł po kilku latach. Obciążyło to psychicznie Bolesława III Krzywoustego, który poddał się pokucie.
Tragedii Zbigniewa nie udało się zamieść pod dywan, zwłaszcza przed Kościołem. Przebieg tej pokuty opisuje nadworny kronikarz Bolesława III Krzywoustego – Gall Anonim. Zdaniem dziejopisa jego chlebodawca ubrany był w wór pokutny i na boso, ze świecą w ręku wszedł to poznańskiej katedry i przed duchowieństwem oraz możnymi błagał Boga o wybaczenie.
Był to bezprecedensowy gest w ówczesnej Polsce. Samo publiczne ukorzenie się nie wystarczyło. Krzywousty nadał Kościołowi liczne dobra i przywileje, ufundował klasztory w Łęczycy i na Świętym Krzyżu. Przysiągł także publicznie, że nigdy więcej nie podniesie ręki na duchownego, ani na członka własnej rodziny,
Inne konflikty Krzywoustego
Jeszcze za życia przyrodniego brata – Zbigniewa (w latach 1109-1111), Bolesław Krzywousty prowadził wojnę z cesarzem Henrykiem V Salickim. Cesarz chciał uzależnienia Polski od cesarstwa oraz zażądał wydania Zbigniewa. Rozpoczęła się wówczas obrona Głogowa oraz zwycięska bitwa na Psim Polu pod Wrocławiem, którą niektórzy historycy uznają jedynie za legendę. Ostatecznie konflikt Bolesława III Krzywoustego nie został rozstrzygnięty, ale cesarz musiał się wycofać i uznać niezależność Polski.
Krzywousty prowadził także walki na Pomorzu. Podporządkował sobie Pomorze Gdańskie i Pomorze Zachodnie. Odniósł w nich sukces, a pomorscy władcy uznali zwierzchnictwo Bolesława Krzywoustego i płacili trybut.
Bolesław Krzywousty, z pomocą biskupa Ottona z Bambergu prowadził liczne misje chrystianizacyjne. Schrystianizował Pomorze. Było to w latach 1124 i 1128. Dzięki tym działaniom państwo umocniło swoją pozycję, a papież był mu przychylny.
Zmarł 28 października 1138 roku. Z uwagi na to, że doczekał się licznego potomstwa (miał dwie żony: Zbysławę Światopełkównę, która była matką Władysława Wygnańca oraz Salomeę z Bergu, która wydała na świat bardzo liczne potomstwo).
Krzywousty wpadł na pomysł podziału państwa między swoje dzieci. Myślał, że to przyczyni się do zgody między nimi. Okazało się, że było wręcz odwrotnie. Skutki rozbicia dzielnicowego ciągnęły się za potomstwem Krzywoustego prawie przez dwa stulecia. Ten burzliwy okres w historii Polski zakończyła dopiero koronacja Władysława Łokietka na króla Polski. Jednak proces jednoczenia królestwa zakończył dopiero jego syn – Kazimierz Wielki.
Bibliografia:
- Manteuffel Tadeusz, Bolesław Krzywousty, Warszawa 1978.
- Samsonowicz Henryk, Historia Polski do roku 1505, Warszawa 1985.
- Wyrozumski Jerzy, Dzieje Polski piastowskiej (VIII w.–1370), Kraków 1999.
