Tego dnia 1973 roku w Monachium zmarła Emmy Göring
Była aktorką, żoną jednego z najpotężniejszych ludzi III Rzeszy i kobietą, która na krótko przejęła tytuł pierwszej damy nazistowskich Niemiec. Emmy Göring – urodzona w Hamburgu artystka i towarzyszka życia Hermanna Göringa – łączyła świat sztuki i propagandy w czasach, gdy lojalność wobec systemu była ważniejsza niż talent. Kim była naprawdę kobieta, którą Hitler raz nakazał uciszyć, a innym razem nagrodził numerem partyjnym zmarłego nazisty?
Emmy Göring, z domu Sonnemann, urodziła się 24 marca 1893 roku w Hamburgu w zamożnej rodzinie przemysłowca. Jej ojciec był właścicielem dobrze prosperującej fabryki czekolady, a matka wspierała ją w marzeniach o scenie. Emmy była najmłodszym z pięciorga rodzeństwa i od młodości wyróżniała się artystyczną wrażliwością oraz talentem aktorskim.
Pomimo sprzeciwu ojca, w 1911 roku rozpoczęła naukę aktorstwa w szkole Leopolda Jessnera, jednego z najbardziej uznanych niemieckich reżyserów teatralnych epoki. Uczęszczała tam jako stypendystka, co już wtedy świadczyło o jej wyjątkowych zdolnościach.
Jej kariera rozpoczęła się w teatrze miejskim w Aussig nad Łabą (obecnie Ústí nad Labem w Czechach). Wkrótce przeniosła się do Monachium, gdzie poznała młodego aktora Karla Köstlina. Latem 1915 roku para zaręczyła się, a 13 stycznia 1916 roku wzięła ślub w Trieście. W tym czasie Emmy występowała w Volksbühne w Wiedniu, jednym z najważniejszych teatrów niemieckojęzycznych Europy, a po zakończeniu I wojny światowej kontynuowała karierę na scenach Stuttgartu i Wiesbaden.
Ich małżeństwo rozpadło się na początku lat dwudziestych – jak później wspominała w autobiografii, łączyła ich przyjaźń, ale nie miłość. Po rozwodzie Emmy wróciła do nazwiska panieńskiego i skupiła się na rozwoju artystycznym.
Emmy Göring w Niemieckim Teatrze Narodowym
Od 1922 roku występowała w Deutsches Nationaltheater w Weimarze, gdzie zyskała uznanie jako jedna z czołowych aktorek klasycznego repertuaru. Grała m.in. Małgorzatę w Fauście Johanna Wolfganga Goethego oraz królową Elżbietę w Don Carlosie Friedricha Schillera. W repertuarze miała także dzieła Henryka Ibsena, Oscara Wilde’a, Hermanna Bahra i Szekspira, wcielając się w postaci Julii, Tytanii i Desdemony.
Emmy była ceniona za naturalność, elegancję i głos o wyjątkowej barwie. Jej interpretacje postaci kobiecych zyskały rozgłos także poza Weimarem, co otworzyło jej drogę do współpracy z innymi znaczącymi scenami Niemiec.
Po 1933 roku, kiedy władzę w kraju przejęli naziści, Sonnemann wciąż pracowała w teatrach, m.in. w Preußisches Staatstheater w Berlinie pod kierownictwem Gustafa Gründgensa – reżysera, którego kariera również była silnie powiązana z III Rzeszą. Wystąpiła m.in. w sztuce Schlageter autorstwa Hannsa Jobsa oraz w filmowej adaptacji Wilhelma Tella Schillera, gdzie zagrała rolę Jadwigi.
Była to ostatnia faza jej aktywnej kariery aktorskiej. Po ślubie z Hermannem Göringiem, zgodnie z jego życzeniem, całkowicie wycofała się ze sceny, a jej ostatnią rolą była tytułowa Minna von Barnhelm w sztuce Gottholda Ephraima Lessinga.
Małżeństwo z Hermannem Göringiem
Po raz pierwszy Emmy spotkała Hermanna Göringa w 1931 roku podczas przyjęcia po jednym z przedstawień teatralnych. Wówczas Göring był już postacią znaną – byłym pilotem z czasów I wojny światowej, bohaterem narodowym i aktywnym politykiem NSDAP. Ich kolejne spotkanie miało miejsce w Kaisercafé w Weimarze, gdzie przypadkowo się zetknęli. To spotkanie zapoczątkowało ich znajomość, która wiosną 1932 roku przerodziła się w związek.
Po śmierci pierwszej żony Göringa, Carin Göring, w 1931 roku, Hermann długo przeżywał żałobę, a nowy związek z Emmy stopniowo przywracał mu równowagę emocjonalną. W lutym 1935 roku oświadczył się Emmy Sonnemann, a ślub odbył się 10 kwietnia 1935 roku w Berliner Dom, czyli berlińskiej katedrze.
Ceremonia miała charakter państwowy i stała się wydarzeniem o ogromnym znaczeniu propagandowym. Dzień ślubu ogłoszono w całych Niemczech dniem wolnym od pracy. W uroczystości uczestniczył Adolf Hitler, zasiadający wśród najważniejszych gości, a media przedstawiały wydarzenie jako symbol „niemieckiej harmonii rodzinnej”.
W trzy lata później, 2 czerwca 1938 roku, Emmy urodziła jedyne dziecko – Eddę Göring. Narodziny córki były przez reżim przedstawiane jako wydarzenie niemal państwowe. Hermann Göring zorganizował przelot 500 samolotów nad Berlinem na cześć narodzin córki, a rodzina Göringów od tej pory uchodziła za „wzorcową” rodzinę narodowosocjalistycznej elity.
Pierwsza dama III Rzeszy – rola społeczna i polityczna Emmy Göring
Po ślubie z Hermannem Göringiem, jednym z najbardziej wpływowych ludzi w hitlerowskich Niemczech, Emmy Göring szybko zdobyła pozycję nieformalnej pierwszej damy III Rzeszy. Ponieważ Adolf Hitler pozostawał bezżenny, to właśnie żona Göringa pełniła funkcję reprezentacyjną na dworze nazistowskiej elity, podejmując dyplomatów, głowy państw i artystów.
Jej salon w Berlinie uchodził za najbardziej prestiżowe miejsce spotkań wyższych sfer reżimu. Organizowała wystawne przyjęcia w Pałacu Premiera Rzeszy i w Carinhallu – posiadłości Göringów w lasach Schorfheide – gdzie bywali m.in. przedstawiciele arystokracji, politycy, dyplomaci i artyści. Każde lato zwieńczało tam huczne święto, na które ściągała cała elita Trzeciej Rzeszy.
Emmy często towarzyszyła mężowi w podróżach służbowych, m.in. do Włoch i Libii, gdzie pełniła funkcję reprezentacyjną. Jako żona Reichsmarschalla, tytułu, który Hermann Göring otrzymał w 1940 roku, była powszechnie określana mianem Frau Reichsmarschall – pani marszałkowej Rzeszy.
W 1938 roku otrzymała, bez wcześniejszego wniosku, członkostwo w NSDAP, co miało podkreślić jej lojalność wobec systemu. Sama Hitler poinformował ją telefonicznie o przyznaniu numeru partyjnego należącego wcześniej do zmarłego członka partii. Oprócz tego Emmy była aktywną uczestniczką Narodowosocjalistycznej Organizacji Kobiet oraz członkinią Izby Teatralnej Rzeszy, łącząc w ten sposób dawną karierę artystyczną z nową pozycją polityczną.
Konflikty Emmy Göring z otoczeniem Hitlera
Wraz ze wzrostem jej wpływów rosła też liczba wrogów. Emmy rywalizowała z Magdą Goebbels, żoną ministra propagandy Josepha Goebbelsa, o tytuł „pierwszej damy Rzeszy”. Obie kobiety organizowały wystawne bale i przyjęcia, na których prześcigały się strojem, biżuterią i rozmachem.
Najpoważniejszy konflikt Emmy dotyczył jednak Evy Braun, partnerki Hitlera. Emmy odnosiła się do niej z pogardą, traktując ją jak nieistotną osobę towarzyszącą. Jej chłodny stosunek doprowadził do tego, że Hitler osobiście zażądał od Göringa, by żona okazywała Braun więcej szacunku. Jak wynika z przekazów, Emmy została później usunięta z listy gości zapraszanych do Berghofu, bawarskiej rezydencji Hitlera.
Mimo tych spięć Emmy Göring cieszyła się w społeczeństwie dużą popularnością. Jej wizerunek propagandowy przedstawiał ją jako uosobienie niemieckiej kobiety – dostojnej, eleganckiej i oddanej rodzinie. W prasie pojawiały się fotografie Emmy w otoczeniu córki, z podpisami mającymi ukazywać ją jako „symbol kobiecości Trzeciej Rzeszy”.
Emmy Göring w cieniu wojny
W czasie II wojny światowej Emmy Göring nadal prowadziła życie pełne luksusu. Jej mąż posiadał rozległe majątki w Niemczech, Austrii i na okupowanych terenach Polski, a także ogromne kolekcje dzieł sztuki przejęte przez nazistów od żydowskich właścicieli. W tym okresie Emmy pozowała na mecenas sztuki i opiekunkę artystów.
Jednocześnie jej postawa odróżniała się od większości żon nazistowskich dygnitarzy. Znana była z tego, że utrzymywała kontakty z dawnymi przyjaciółmi żydowskiego pochodzenia z czasów pracy teatralnej. Wspierała m.in. swojego byłego nauczyciela Leopolda Jessnera, któremu – jak wynika z relacji świadków – pomagała finansowo po jego usunięciu z życia publicznego przez władze.
Tego typu gesty budziły irytację Hitlera, który uważał, że Emmy nie reprezentuje wzorca „niemieckiej kobiety” w duchu narodowego socjalizmu. Z kolei Magda Goebbels uchodziła za jego ulubienicę i przykład lojalności wobec ideologii. Właśnie wtedy między dwiema kobietami nasiliła się rywalizacja o względy otoczenia Führera.
Ostatnie miesiące wojny i upadek
Pod koniec wojny sytuacja Emmy dramatycznie się zmieniła. 31 stycznia 1945 roku, gdy Armia Czerwona przekroczyła wschodnią granicę Niemiec, Emmy wraz z córką Eddą opuściła Berlin i udała się na południe, do posiadłości Göringów na Obersalzbergu w Bawarii.
Po tym, jak Hitler oskarżył Göringa o zdradę, obie zostały 25 kwietnia 1945 roku aresztowane przez SS i przewiezione do schronu przeciwlotniczego Berghofu, a następnie do zamku Mauterndorf. Przetrzymywano je tam w niepewnych warunkach do końca wojny. Emmy udało się przeżyć, jednak całkowicie utraciła dotychczasową pozycję i majątek.
Aresztowanie i proces denazyfikacyjny Emmy Göring
Po kapitulacji Niemiec Emmy wraz z córką przedostała się do Veldenstein, rodzinnego zamku Göringów w okolicach Norymbergi. 25 października 1945 roku została aresztowana przez wojska amerykańskie i osadzona w więzieniu w Straubingu, gdzie przebywała pięć miesięcy. Została zwolniona 19 lutego 1946 roku i zamieszkała w leśniczówce w Sackdilling niedaleko Norymbergi.
Od września tego samego roku otrzymała zgodę na odwiedziny u męża osadzonego w więzieniu w Norymberdze. Do ostatniego spotkania doszło 7 października 1946 roku, tuż przed egzekucją Hermanna Göringa, który popełnił samobójstwo, zanim wykonano na nim wyrok.
29 maja 1947 roku Emmy została ponownie aresztowana wraz z żonami innych skazanych w procesie norymberskim nazistów i umieszczona w obozie w Göggingen. W 1948 roku stanęła przed sądem w Garmisch-Partenkirchen.
Świadkami obrony byli m.in. jej dawni współpracownicy teatralni, w tym aktorzy żydowskiego pochodzenia, którym pomagała w czasie wojny. Mimo to uznano ją za osobę, która odniosła korzyści z dyktatury narodowosocjalistycznej (II kategoria winnych). Skazano ją na rok obozu pracy z zaliczeniem odbytej kary, pięć lat zakazu wykonywania zawodu oraz konfiskatę 30% majątku.
Ostatnie lata życia Emmy Göring
Po zwolnieniu z obozu Emmy zamieszkała z córką w Sackdilling, a następnie przeprowadziła się do Monachium, gdzie spędziła resztę życia w niewielkim mieszkaniu. Nie uczestniczyła w życiu publicznym ani politycznym. Poświęciła się wychowaniu córki i licznym procesom o odzyskanie rodzinnego majątku.
W 1967 roku wydała wspomnienia pod tytułem U boku męża. Wydarzenia i zwierzenia (An der Seite meines Mannes), w których próbowała przedstawić swoje życie u boku Göringa jako lojalnej żony, lecz apolitycznej kobiety. W 1972 roku książka ukazała się po angielsku pod tytułem My Life with Goering.
W ostatnich latach życia Emmy cierpiała na bóle spowodowane rwą kulszową, jednak do końca zachowała sprawność umysłową. Zmarła 8 czerwca 1973 roku w Monachium w wieku 80 lat. Została pochowana na Cmentarzu Leśnym (Waldfriedhof) w Monachium, w tej samej części nekropolii, gdzie spoczywa wielu artystów i dawnych przedstawicieli niemieckiej sceny teatralnej.
