Tego dnia 1243 roku zmarła św. Jadwiga Śląska, żona księcia Henryka Brodatego. Jest uznawana za największą ascetkę spośród żon Piastów okresu rozbicia dzielnicowego. Jeszcze za życia została uznana za świętą!
Nie miała w sobie nic z bajkowej księżniczki. W świecie intryg i wojen, gdzie kobiety rzadko miały głos, potrafiła zyskać autorytet większy niż wielu władców. Św. Jadwiga Śląska – księżna, matka, fundatorka i ascetka, łączyła polityczny rozsądek z duchową siłą. Jej życie było nie tyle legendą, co dowodem, że świętość potrafi rodzić się z codziennego trudu i odwagi.
Zanim Jadwiga przybyła na Śląsk, po władzę na tym terenie próbował sięgnąć teść Jadwigi – Bolesław Wysoki, ale bezskutecznie! Gdy Jadwiga Śląska zostawała żoną Henryka Brodatego, miała 12 lat, czyli dokładnie tyle, ile musiała mieć w średniowieczu dziewczynka, by móc wyjść za mąż.
Ciekawostką jest to, że ojciec Jadwigi Śląskiej z Andechs – Baldwin VI był towarzyszem broni Bolesława Wysokiego, czyli ojca Henryka Brodatego. W dodatku Baldwin VI był rycerzem cesarza Brbarossy, tak samo zresztą jak Bolesław Wysoki. Wujem ojca Jadwigi Śląskiej był Otton z Bambergu. Wyswatał on Bolesława III Krzywoustego z jego drugą żoną – Salomeą z Bergu.
Ślub Jadwigi Śląskiej z Henrykiem Brodatym odbył się najprawdopodobniej w Andechs między rokiem 1186 a 1190. Konkretnie w rodzinnym zamku panny młodej. Małżeństwo to umacniało kontakty Henryka Brodatego z książętami niemieckimi. Jadwiga Śląska była bowiem poprzez małżeństwa sióstr oraz swoją matkę spokrewniona i spowinowacona z książętami niemieckimi oraz cesarzami Niemiec, królami Węgier, Czech, arcyksiążętami Austrii oraz królem Francji! Henryk Brodaty przez to małżeństwo zyskał protekcję wpływowego papieża Innocentego III.
Nie zachowały się informacje opisujące pożycie małżeńskie Henryka Brodatego i Jadwigi Śląskiej. Biorąc pod uwagę to, że w średniowieczu grzechem było sprzeciwianie się mężowi, któremu ślubowało się przed ołtarzem, przypuszcza się, że Jadwiga Śląska nie opierała się mężowi, bo wiedziała, że jej powinnością jest urodzenie jak największej liczby dzieci. W sumie Jadwiga Śląska urodziła siedmioro dzieci, z czego troje zmarło niedługo po porodzie.
Śmierć Henryka II Pobożnego w bitwie pod Legnicą
9 kwietnia 1241 roku pod Legnicą, w bitwie z Tatarami zginął Henryk II Pobożny – syn św. Jadwigi Śląskiej i Henryka Brodatego. W momencie, gdy Henryk zginął, jego matka – Jadwiga Śląska, która przebywała wówczas wraz z synową – Anną Przemyślidką w Krośnie Odrzańskim, miała powiedzieć: “straciłam syna!”. Zabroniła jednak o swojej wizji informować żonę Henryka Pobożnego – Annę Przemyślidkę. Trzy dni po tym, jak Jadwigę Śląską nawiedziła wizja, w której zobaczyła śmierć syna, tragiczną wieść, która potwierdziła przypuszczenia przyniósł goniec!
Pogrążona w rozpaczy matka z niemniej smutną wdową odnalazły okaleczone ciało Henryka na polu bitwy. Ciało księcia rozpoznały po tym, że miał sześć palców u lewej stopy. Trzeba było zwracać uwagę na ten szczegół, ponieważ Henrykowi Pobożnemu odcięto głowę. Gdy Anna zaczęła płakać widząc zwłoki męża, teściowa “pocieszyła ją słowami: “wszystko dzieje się z woli Boga. Trzeba pogodzić się z jego wolą…”. Śmierć Henryka II Pobożnego zakończyła tzw. okres monarchii Henryków na Śląsku.
Henryk II Pobożny był ostatnim z synów Jadwigi Śląskiej. Księżna starała się być silna po jego śmierci i nie okazywała uczuć. Tego samego żądała od synowej, która była bardzo związana z mężem, a jego śmierć była dla niej ogromnym ciosem! Anna Przemyślidka okryła się żałobą. Miała żal do brata Wacława Przemyślidy, który mimo zapewnień nie przybył szwagrowi z odsieczą. Winiła także syna – Bolesława Rogatkę, który wolał zorganizować turniej rycerski, niż pomóc ojcu!
Porwanie księcia Henryka Brodatego
Na początku 1229 roku książę Henryk Brodaty zwołał wiec do Spytkowic nad Wisłą. Podczas tego zjazdu miało dojść do jego porwania. Było ono wynikiem podstępu i zdrady krakowian. Sprawcą porwania był Konrad Mazowiecki. Podczas mszy ludzie Konrada mieli zaatakować Henryka Brodatego. Wywiązała się walka, w wyniku której Henryk Brodaty został ranny! Następnie uprowadzono go do Płocka. Nie wiadomo dokładnie kto pomagał Konradowi Mazowieckiemu w porwaniu księcia śląskiego. Według Długosza mieli to być krakowscy rycerze. Władysław Semkowicz uważa, że księciu mazowieckiemu pomagał ród Toporów pochodzący z pobliskiej Morawicy.
Gdy Henryk Brodaty siedział w niewoli rządy w Krakowie wróciły do Władysława Laskonogiego. Prowadził on jednak wojnę z Władysławem Odonicem, swoim bratankiem, którego jak pamiętamy z jednego z poprzednich moich wpisów wydziedziczył. Ten konflikt z bratankiem sprawił, że Laskonogi nie mógł przebywać w Krakowie. W związku z tym rządy tam przejęli Gryfici.
Konrad Mazowiecki zaczął zajmować dzielnice dzielące Mazowsze od Krakowa. Jan Długosz pisał, że Konradowi Mazowieckiemu w końcu udało się zająć Kraków, ale nie ma na to żadnych dowodów, a za pana Krakowa nadal był uznawany Władysław Laskonogi. Natomiast gród wawelski i Skałę kontrolowali Gryfici.
Wkrótce został uwolniony Henryk Brodaty, a o jego uwolnienie miała usilnie prosić księżna św. Jadwiga Śląska. Według Długosza Jadwiga Śląska obawiała się, że Konrad Mazowiecki będzie chciał toczyć walki z jej synem – Henrykiem Pobożnym i nie mogła do tego dopuścić. Dlatego tak bardzo zależało jej na uwolnieniu męża.
Gdy Henryk Brodaty wyszedł z niewoli, musiał zrzec się praw do Krakowa. Jednak Władysław Laskonogi w dalszym ciągu wojował ze swoim bratankiem – Władysławem Odonicem. W związku z tym Henryk Brodaty powrócił do Krakowa. Wówczas zmieniła się także jego tytulatura. Od tej pory był księciem Śląska i Krakowa. Trzeba jednak pamiętać, że te tytuły odzwierciedlały tylko jego pretensje do tych ziem, a nie oddawały stanu faktycznego!
Wkrótce Henryk Brodaty wspomógł Władysława Laskonogiego w walce z Władysławem Odonicem. Wówczas udało się Laskonogiemu odzyskać ziemię poznańską i gnieźnieńską. Laskonogi zmarł 3 listopada 1231 roku, prawdopodobnie otruty przez służącą. Przed śmiercią napisał testament, w którym przelał swoje prawa do Wielkopolski, Krakowa i do opieki nad Bolesławem Wstydliwym na rzecz Henryka Brodatego. Te zapisy spotkały się z aprobatą matki Bolesława i wdowy po Leszku Białym – Grzymisławy Ingwarówny oraz jej stronników.
Św. Jadwiga Śląska vs św. Kinga Arpadówna – różnice
Święta Kinga została żoną księcia krakowskiego i sandomierskiego – Bolesława V, który na skutek tego, że pod wpływem żony złożył wspólnie z nią śluby czystości, zyskał przydomek Wstydliwy. Para nie miała dzieci. Nieco inaczej ułożyły się losy świętej Jadwigi Śląskiej, która wyszła za księcia śląskiego – Henryka Brodatego. Mieli razem siedmioro dzieci, a później oboje złożyli śluby czystości. Po śmierci Henryka Brodatego, Jadwiga Śląska wstąpiła do klasztoru w Trzebnicy, który ufundowała wraz z mężem. Tam zmarła i tam spoczywa.
Podsumowując – św. Kinga Arpadówna i Bolesław V Wstydliwy nie mieli dzieci, bo od razu po ślubie złożyli śluby czystości, a św. Jadwiga Śląska i Henryk Brodaty dopiero po tym jak doczekali się potomstwa złożyli takie śluby.
Henryk Brodaty umierał mając 70 lat. Pod koniec życia jego stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu i wymagał opieki. W trakcie choroby opiekowała się nim żona – Jadwiga Śląska, co nie było łatwe, ponieważ Henryk Brodaty został ekskomunikowany, a osobom, które złożyły śluby czystości nie wolno było kontaktować się z osobami wykluczonymi ze wspólnoty Kościoła. Jadwiga Śląska mogła kontaktować się z mężem tylko w towarzystwie osób trzecich. Henryk Brodaty zmarł z ekskomuniką i odmówiono mu katolickiego pogrzebu! O godny pochówek ojca wystarał się dopiero jego syn – Henryk II Pobożny, który dwa lata po śmierci ojca zginął w bitwie pod Legnicą!
Bibliografia:
- Maciaszek Karolina, Bolesław V Wstydliwy. Książę krakowski i sandomierski 1227-1279. Długie panowanie w trudnych czasach, Kraków 2021.
- Faron Barbara, Piastówny na tronach Europy, Kraków 2019.
- Faron Barbara, Święte i tygrysice. Piastówny i żony Piastów 1138-1320, Kraków 2018.
