Tego dnia 1945 roku urodził się Dennis Rader, znany jako BTK, Dusiciel z Wichity
Był cichym sąsiadem i kościelnym działaczem, który wieczorami zamieniał się w bezwzględnego drapieżnika. Dennis Rader, znany jako BTK – Bind, Torture, Kill – czyli Dusiciel z Wichity, przez ponad dwie dekady igrał z policją i mediami, opisując swoje zbrodnie z zimną precyzją. Wpadł dopiero wtedy, gdy jego własna pewność siebie zostawiła cyfrowy ślad na dyskietce.
Dennis Lynn Rader, znany jako BTK lub Dusiciel z Wichity, był amerykańskim seryjnym mordercą, który w latach 1974–1991 zabił co najmniej dziesięć osób w Wichita i Park City w stanie Kansas. Choć sporadycznie atakował mężczyzn i dzieci, w większości przypadków wybierał kobiety. Napadał na ofiary w domach, krępował je (często wykorzystując przedmioty z mieszkań), a następnie dusił ręcznie lub przy użyciu plastikowych worków i pętli.
Równolegle wysyłał do policji i mediów przechwałki, podpisując się skrótem BTK od bind, torture, kill – zwiąż, torturuj, zabij. Zabierał też z mieszkań pamiątki: bieliznę, prawa jazdy i drobne osobiste rzeczy. Po 1979 roku nagle zamilkł, a sprawa stała się jednym z najsłynniejszych „cold case” w historii USA. Po latach przyznał się również do trzech morderstw z lat 1985–1991, które początkowo nie były łączone z BTK, lecz zostały potwierdzone dzięki DNA i trofeom znalezionym u niego. Po wznowieniu korespondencji w 2004 roku został zidentyfikowany i aresztowany w lutym 2005; przyznał się do winy i otrzymał dziesięć kolejnych wyroków dożywocia. Odsiadywał karę w El Dorado Correctional Facility.
W skrócie
- Dennis Lynn Rader, znany jako BTK (Bind, Torture, Kill) lub Dusiciel z Wichity, urodził się 9 marca 1945 roku w stanie Kansas. Był amerykańskim seryjnym mordercą, który w latach 1974–1991 zabił dziesięć osób.
- Rader prowadził podwójne życie – był przykładnym ojcem, członkiem Christ Lutheran Church i harcerskim opiekunem, a po godzinach realizował sadystyczne fantazje: wiązał, dusił i inscenizował ciała ofiar.
- Ofiary BTK to głównie kobiety, w tym Julie Otero, Nancy Jo Fox, Marine Hedge, Vicki Wegerle i Dolores Davis. W jednym z ataków przeżył Kevin Bright, który stał się kluczowym świadkiem.
- BTK utrzymywał kontakt z policją i mediami. Wysyłał listy do The Wichita Eagle i KAKE, w których chwalił się morderstwami, podpisując się skrótem BTK. Pisał także wiersze i żądał sławy.
- Po 1979 roku zamilkł na ponad dekadę, aż w 2004 roku ponownie zaczął wysyłać przesyłki. W jednej z nich znajdowała się dyskietka, której metadane ujawniły nazwisko „Dennis” i parafię Christ Lutheran Church.
- Śledczy potwierdzili jego winę dzięki DNA pobranemu od córki i porównanemu ze śladami spod paznokci jednej z ofiar (Vicki Wegerle). Został aresztowany 25 lutego 2005 roku.
- W trakcie procesu przyznał się do wszystkich dziesięciu morderstw, które nazywał „projektami”. Otrzymał 10 dożywotnich wyroków, gdyż stan Kansas w tamtym czasie nie przewidywał kary śmierci.
- Do dziś odsiaduje karę w El Dorado Correctional Facility. Jego córka Kerri Rawson napisała książkę o życiu z ojcem-mordercą, a w 2023 roku ujawniła, że Rader przyznał się do wykorzystywania jej w dzieciństwie.
Dzieciństwo i młodość BTK
Rader urodził się w Pittsburg (Kansas) jako najstarszy z czterech synów Dorothei Mae Rader (z d. Cook) i Willama Elvina Radera, byłych członków Zion Lutheran Church, gdzie został ochrzczony. Rodzice pracowali długo i rzadko poświęcali mu uwagę, co – jak twierdził – odczuwał jako zaniedbanie. Ojciec uchodził za surowego i bogobojnego, ale nie przemocowego. Dorastał już w Wichita, interesował się powieściami, komiksami, wędkarstwem i skautingiem.
W tym samym czasie rozwijał sadystyczne fantazje seksualne o torturowaniu uwięzionych i bezbronnych kobiet; przejawiał zoosadyzm, w tym dręczenie i wieszanie małych zwierząt. Realizował fetysze podglądactwa, autoerotycznej asfiksji i cross-dressingu; podglądał sąsiadki w kobiecych ubraniach, które kradł, i masturbował się ze sznurami oplatającymi ręce i szyję.
W Wichita Heights High School nie grał w drużynach i nie należał do kół; koledzy opisywali go jako pozbawionego humoru i trzymającego się z boku. Po maturze w 1963 roku rozpoczął studia w Kansas Wesleyan University, lecz z przeciętnymi wynikami i po roku przerwał naukę. Pracował dorywczo jako pakowacz i wykładacz w sklepie spożywczym.
Dusiciel z Wichity – droga do dorosłości i służba
W czerwcu 1966 wstąpił do United States Air Force. Ukończył szkolenia w Teksasie, a następnie służył m.in. w Brookley Air Force Base (Mobile, Alabama). Otrzymał przydziały w Turcji, Grecji i Korei Południowej, po czym w styczniu 1968 trafił do Japonii: najpierw Kadena Air Base na Okinawie (6 miesięcy), potem Tachikawa Airfield w Tokio (25 miesięcy). Otrzymał odznakę za good conduct, wstążkę za celność i National Defense Service Medal. Twierdził później, że to właśnie siły powietrzne „nauczyły go” wiedzy o seksie. Został honorowo zwolniony 12 sierpnia 1970 w stopniu staff sergeant, a do czerwca 1972 figurował jeszcze w Air Force Reserve Command.
Po powrocie kupił dom w Park City, podjął naukę w Butler County Community College (El Dorado) i w 1973 uzyskał associate degree z elektroniki. W Wichita State University ukończył w 1979 Bachelor of Science z administration of justice. Zawodowo pracował m.in. w dziale mięsnym IGA, w Coleman Company (gdzie zatrudnione były także Julie Otero i Kathryn Bright), a w latach 1974–1988 jako instalator systemów alarmowych w ADT Security Services – ironicznie u klientów, którzy bali się mordercy BTK. W pracy zyskał przydomek blue book man za pedantyczne trzymanie się przepisów.
Małżeństwo i rodzina
22 maja 1971 poślubił Paulę Dietz, sekretarkę w American Legion, w Christ Lutheran Church. Mieli dwoje dzieci: Kerri i Briana. Po aresztowaniu Radra 26 lipca 2005 sąd przyznał Pauli błyskawiczny rozwód, uchylając zwykły 60-dniowy okres oczekiwania. Wszystkie zbrodnie popełniał jako mąż i ojciec; żona i dzieci nie podejrzewały niczego.
Pierwsze morderstwa BTK: rodzina Otero
15 stycznia 1974 zamordował czworo członków rodziny Otero w Wichita: Josepha Otero Sr. (38), Julię Marię „Julie” Otero (33), Josepha „Joeya” Otero II (9) i Josephine „Josie” Otero (11). Ciała znalazły starsze dzieci, które były wtedy w szkole. Po aresztowaniu wyjaśniał, że wytypował rodzinę po zaobserwowaniu Julie i śledził ich 2–3 tygodnie.
Tego ranka przeciął linię telefoniczną, wtargnął do domu, zastraszył domowników pistoletem .22 z amunicją hollow-point i związał ich. Josepha dusił workiem zabezpieczonym linami, Julię udusił sznurem, Joeyowi nakładał kolejne warstwy toreb, obserwując jego konanie, a Josephine powiesił w piwnicy na rurze kanalizacyjnej, masturbując się podczas jej walki o życie. Odjechał samochodem rodziny, potem wrócił po zgubiony nóż.
BTK – „Project Lights Out”: Kathryn Bright i świadek, który przeżył
4 kwietnia 1974 wtargnął do domu Kathryn Bright (21), nie wiedząc, że mieszka tam także jej brat Kevin (19). Po związaniu obojga próbował udusić Kevina, lecz doszło do szamotaniny; strzelił mu w czoło, a potem jeszcze dwukrotnie w twarz.
Kevin Bright przeżył, uciekł do sąsiadów i został odwieziony do szpitala. Kathryn stawiła gwałtowny opór; gdy nie zdołał jej udusić, zadawał ciosy nożem pod łukiem żebrowym. Zmarła podczas operacji na skutek ran kłutych i uduszenia.
Shirley Ruth Vian Relford i Nancy Jo Fox – eskalacja przemocy BTK
17 marca 1977 wybrał przypadkową ofiarę, Shirley Relford (24). Podając się za detektywa, uwięził jej troje dzieci w łazience, dając im zabawki i grożąc, że zastrzeli, jeśli wyjdą, a ich matkę udusił na łóżku, wcześniej zakładając jej na głowę worek. Uciekł, gdy dzieci krzyknęły, że zaraz ktoś przyjdzie.
8 grudnia 1977 zabił Nancy Jo Fox (25), wcześniej długo ją obserwując (Project Foxhunt). Po przerwaniu połączeń telefonicznych kazał się rozebrać, pozwolił jej zapalić papierosa, próbował ją gwałcić, po czym udusił paskiem, wielokrotnie zaciskając i luzując pętlę, by wydłużyć agonię. Następnego dnia zadzwonił z budki na policję i podał adres, mówiąc, że znajdą ciało.
Próba na Annie Williams i listy BTK do mediów
W 1979 planował mord na Annie Williams (63), lecz kobieta wróciła późno i uniknęła śmierci. Pozostawił pod jej domem notatkę Oh Anna, Why Didn’t You Appear?.
Rader budował swoją „markę” listami:
- Październik 1974 do The Wichita Eagle: przyznał się do Otero i podał nieznane szczegóły. I did it by myself and no ones help – podkreślał, że fałszywe zeznania innych są bezwartościowe.
- Styczeń 1978: wiersz otwierany słowami Shirleylocks, shirleylocks i opis morderstwa Relford.
- Luty 1978 do KAKE: deklarował autorstwo Otero, Bright, Relford i Fox; domagał się rozgłosu, pytając How many do I have to kill, before I get a name in the paper or some national attention?; pisał o factor X, który miał motywować też Jacka the Rippera, Son of Sama czy Hillside Stranglers. Do listu dołączył parafrazę pieśni O Death pt. Oh! Death to Nancy.
- Czerwiec 1979: materiał dla Anny Williams, sygnowany „BTK”.
BTK – śledztwo, taktyki policji i „Ghostbusters”
Policja próbowała wywołać kontakt, emitując w KAKE ukryty komunikat Now call the chief z rysunkiem odwróconych okularów Nancy Fox – bez skutku. W połowie lat 80. powstała specjalna grupa „Ghostbusters”, która z wykorzystaniem rozwijającej się analityki porównywała krew i ślinę ok. 225 podejrzanych; większość szybko wykluczono.
W latach 90. sprawa wciąż była „żywa”, ale tropy się wyczerpywały. Były agent FBI Robert Ressler podczas wykładu na Wichita State University trafnie zakładał, że sprawca był absolwentem kierunku z zakresu wymiaru sprawiedliwości. W 1998 zastosowano profilowanie geograficzne.
Lata ciszy: wizerunek „normalnego” obywatela
W okresach „cooling off” Rader robił sobie zdjęcia w kobiecych ubraniach i maskach, skrępowany, odgrywając swoje ofiary. W społeczności uchodził za normalnego i uprzejmego. Należał do Christ Lutheran Church w Wichita; w styczniu 2005 wybrano go nawet przewodniczącym rady parafialnej. Był także Cub Scout leader.
W 1989 pracował przy spisie jako kierownik terenowy, a w 1991 został strażnikiem miejskim i inspektorem ds. przestrzegania przepisów w Park City – sąsiedzi wspominali jego nadgorliwość, pomiary trawy taśmą, filmowanie podwórek, a nawet bezpodstawne uśmiercenie psa sąsiadki. Kilka kobiet uzyskało wobec niego nakazy ochrony. Dom Radra rozebrano w marcu 2007.
Późniejsze morderstwa BTK: Marine Hedge, Vicki Wegerle, Dolores Davis
- Marine Hedge (53), Project Cookie, sąsiadka. Nocą 27 kwietnia 1985 wymknął się z wyjazdu skautów, upozorował upojenie w kręgielni, taksówką dojechał w pobliże, przeciął linię i ukrył się w szafie. Po powrocie Hedge i odejściu jej partnera, skrępował i udusił ofiarę. Nago odwiózł ciało do Christ Lutheran Church, gdzie – po zasłonięciu okien workami – fotografował zwłoki w różnych pozach, a świtem porzucił ciało w przydrożnym rowie.
- Vicki Lynn Wegerle (28), Project Piano. 16 września 1986 podszył się pod technika telefonicznego, wszedł do domu, doszło do walki. Wegerle podrapała mu twarz tak mocno, że po latach mówił, iż pewnie ślad gdzieś jeszcze mam. Udusił ją, zrobił zdjęcia „w celach seksualnych”, uciekł jej autem i zostawił je na parkingu sklepu.
- Dolores Davis (62), Project Dogside. Nocą 18/19 stycznia 1991 opuścił zimowy biwak skautów, rozbił szybę, wszedł do domu i kłamał, że zwiąże i zostawi, ale zabierze auto i jedzenie. Po skrępowaniu dusił ją rajstopami. Ciało przewiózł najpierw nad zbiornik KDOT, potem ukrył pod mostem; wrócił na biwak, by nikt nie zauważył jego nieobecności. 1 lutego 1991 ciało odnalazł Nelson Schock (15).
Lata 2000: książka, rocznica i powrót BTK do gry
Na początku lat 2000. śledztwo formalnie uchodziło za „zimne”. Prawnik i autor Robert Beattie pisał książkę Nightmare in Wichita, zaskoczony, że młodsi mieszkańcy nie kojarzyli sprawy. W styczniu 2004 The Wichita Eagle przypomniał o 30. rocznicy morderstwa Otero. Rader przyznał później, że to zobaczył i – z nudów – postanowił wrócić.
19 marca 2004 gazeta otrzymała list od „Bill Thomas Killman” z prawem jazdy Vicki Wegerle i zdjęciami z miejsca zbrodni. DNA spod jej paznokci stało się nowym tropem i rozpoczęto masowe testy (ponad 1300 próbek, później zniszczonych na mocy nakazu). W maju 2004 KAKE dostała rozdziały rzekomej BTK Story, fałszywe ID i łamigłówkę; 9 czerwca znaleziono paczkę z opisami zabójstwa Otero i szkicem The Sexual Thrill Is My Bill; w lipcu do biblioteki trafiła paczka z nieprawdziwym przypisaniem samobójstwa Jake’a Allena do BTK. W listach Rader zdradzał realne fakty (wojsko, fascynacja pociągami), ale też mylił tropy (rok urodzenia 1939, rzekome częste przeprowadzki).
Jesienią 2004 przesyłał kolejne przesyłki, w tym groźby wobec prowadzącego Lt. Kena Landwehra, a w Murdock Park znaleziono prawo jazdy Nancy Fox i lalkę skrępowaną z workiem na głowie. W styczniu 2005 próbował zostawić pudełko po płatkach w Home Depot; nagranie monitoringu pokazało czarnego Jeepa Cherokee.
Kluczowa była pytanie-pułapka o dyskietkę. Rader napisał, czy pliki z dyskietki da się namierzyć. Policja odpowiedziała przez ogłoszenie: Rex, it will be ok. 16 lutego 2005 przesłał fioletową dyskietkę 1,44 MB do KSAS-TV wraz z listem, medalionem i kopią okładki powieści Johna Sandforda Rules of Prey.
Dusiciel z Wichity – identyfikacja cyfrowa i areszt
Z metadanych usuniętego pliku Microsoft Word odzyskano informacje: Christ Lutheran Church, a autor to „Dennis”. W wyszukiwarce pojawił się Dennis Rader, przewodniczący rady parafialnej. Patrol potwierdził Jeepa Cherokee pod jego domem. Aby uzyskać twardy dowód, uzyskano nakaz porównania DNA krewnych i pobrano próbkę z wymazu ginekologicznego córki w klinice Kansas State University. Wynik „familial match” ze śladami spod paznokci Wegerle połączono z innymi dowodami.
25 lutego 2005 zatrzymano go niedaleko domu w Park City. Na pytanie policjanta odpowiedział: Oh, I have suspicions why. Przeszukano dom, auto, Christ Lutheran Church, miejsce pracy i główną filię biblioteki w Park City. Następnego dnia szef policji Norman Williams ogłosił: The bottom line: BTK is arrested.
Postępowanie karne, wyrok i zachowanie
28 lutego 2005 usłyszał 10 zarzutów morderstwa pierwszego stopnia. 1 marca ustalono kaucję 10 mln USD i przydzielono obrońcę z urzędu. 3 maja sędzia wpisał w jego imieniu „nie przyznaję się”, bo oskarżony milczał. 27 czerwca – w dniu startu procesu – zmienił stanowisko, przyznał się i z detalami opisał wszystkie „projekty”, nie przepraszając.
18 sierpnia podczas mów rodzin ofiar wygłosił 30-minutowy monolog przeprosin, który prokurator porównał do mowy oscarowej. Otrzymał 10 kolejnych dożywoci z minimalnym okresem 175 lat, gdyż Kansas w czasie zbrodni nie stosował kary śmierci. 19 sierpnia trafił do El Dorado Correctional Facility.
Ocena psychologiczna BTK
Zespół obrony zatrudnił psychologa z Massachusetts, Roberta Mendozę, który po przyznaniu się Radra przeprowadził wywiad. Zdiagnozował osobowość narcystyczną, obsesyjno-kompulsyjną i antyspołeczną: megalomanię, przekonanie o wyjątkowości, potrzebę podziwu, sztywny porządek i brak empatii.
Nagranie wywiadu trafiło do Dateline NBC, co skutkowało pozwem Attorney General of Kansas za potencjalne czerpanie korzyści z materiałów obrony; w maju 2007 Mendoza zawarł ugodę na 30 000 USD bez przyznania się do winy.
Skutki i pobyt w więzieniu
W drodze do El Dorado rozmawiał z funkcjonariuszami o pogodzie; rozpłakał się dopiero, gdy w radiu puścili wypowiedzi rodzin ofiar. Przebywał w izolacji dla własnego bezpieczeństwa. W kwietniu 2006 Kansas Department of Corrections przyznał mu przywileje za dobre sprawowanie (telewizor, radio, książki, materiały plastyczne), czemu sprzeciwiali się prokuratorzy, wskazując na ryzyko „odtwarzania” fantazji.
W 2019 córka Kerri Rawson opublikowała książkę A Serial Killer’s Daughter: My Story of Faith, Love, and Overcoming, opisując dorastanie i późniejsze mierzenie się z prawdą. Mówiła, że pisuje do ojca i mu wybaczyła, ale walczy z dysonansem między normalnym dzieciństwem a wiedzą o BTK. W 2023 informowała, że gnił i był nieszczęśliwy, schudł i jeździł na wózku. Na CrimeCon 2024 w Nashville ujawniła fragmenty dziennika ojca, z których wynikało, że wykorzystywał ją seksualnie jako dziecko.
Po aresztowaniu policja w Kansas i stanach ościennych przeglądała niewyjaśnione sprawy od 1994 (po przywróceniu kary śmierci w Kansas), szukając analogii. Nic nie potwierdziło dodatkowych morderstw poza dziesięcioma znanymi, co zbiegało się z wczesnymi przypuszczeniami, że Rader przywłaszczyłby sobie każde popełnione zabójstwo. Przyznał w wywiadzie policyjnym, że wiele osób miało szczęście, bo przygotowywał różne warianty ataków, ale rezygnował przez czynniki losowe.
W sierpniu 2023 Associated Press donosiła o „możliwych trofeach” znalezionych po ponownym przeszukaniu dawnej posesji w Park City, co wznowiło spekulacje o jego ewentualnym udziale w zniknięciach, m.in. Cynthii Dawn Kinney (16) z Osage (Oklahoma) w 1976. Szeryf Eddie Virden wskazywał na zbieżności: wydarzenia skautów w okolicy, frazę bad wash day w pismach Radra i montaż alarmów ADT w pobliskim banku. Rader zaprzeczał, co mogło wynikać z ryzyka procesu w Oklahomie i potencjalnej kary śmierci.
