Spotkanie wokół autobiografii Zdzisława Najdera „Wywrotowiec”-10 luty 2026 r. Pałac Rzeczypospolitej pl. Krasińskich 3/5 Warszawa
10 lutego 2026 r. odbyło się spotkanie wokół autobiografii Zdzisława Najdera „Wywrotowiec”, wydanej przez Ośrodek Karta. Spotkanie zostało zorganizowane przez Fundację Ośrodka Karta „Rzeczpospolita” oraz Biblioteka Narodową w Pałacu Rzeczypospolitej pl. Krasińskich 3/5 Warszawa. Zdzisław Najder był w czasach PRL ważnym działaczem opozycyjnym, dyrektorem Radia Wolna Europa w latach 1982-1987. Mam jednak także ciemną kartę w swoim życiorysie, gdyż w latach 1958-1963 był TW SB o ps. „Zapalniczka”.
W spotkaniu uczestniczyło wiele znanych osób wśród nich Bogdan Borusewicz, senator i znany opozycjonista z czasów PRL oraz Radosław Sikorski, obecnie wicepremier i minister spraw zagranicznych. Ten ostatni rozpoczął spotkanie od opowieści o swojej znajomości ze Zdzisławem Najderem, która rozpoczęła się w czasach ich wspólnej pracy w rządzie Jana Olszewskiego w latach 1991-1992.
Wicepremier powiedział: Zaprzyjaźniliśmy się i to co zawdzięczam Zdzisławowi Najderowi to pierwsze mojej rozmowy takie „z innego punktu widzenia” na Unię Europejską. Ja bowiem wróciłem do kraju z Wielkiej Brytanii jako mały eurosceptyk– wicepremier idąc tokiem tej myśli wyjaśnił, że dzięki Zdzisławowi Najderowi rozpoczęła się jego ewolucja poglądowa w kierunku poparcia polskiego członkostwa w UE.
Następnie rozpoczął się pierwszy panel dyskusyjny „PPN i opozycja-działać jawnie czy w konspiracji”, który poprowadził Bogusław Chrabota, w latach 2013-2024 redaktor naczelny dziennika „Rzeczpospolita”, obecnie przewodniczący rady programowej Polskiej Agencji Prasowej. Jego uczestnikami byli wspomniany już wcześniej Bogdan Borusewicz, Jan Krzysztof Bielecki, premier w okresie 4.01.1991- 6.12.1991 oraz Jerzy Stępień, prezes Trybunału Konstytucyjnego w latach 2006-2008. PPN czyli Polskie Porozumienie Niepodległościowe to była organizacja opozycyjna wobec władz PRL, założona przez Zdzisława Najdera na przełomie 1975/1976 roku.
Bogusław Chrabota na samym początku debaty stwierdził, że Najder był przede wszystkim człowiekiem dla którego ważne było sformułowanie programu politycznego, ale który nie był „człowiekiem praxis”, czyli praktyki politycznej i nie uczestniczył w bieżącej polityce. Bogdan Borusewicz wspominając tamten okres powiedział, że – PPN miał niewielkie znaczenie. Niewielkie miał znaczenie ze względu na tą konspirację- czyli całkowitą działalność tylko w konspiracji, a nie jawnie. Dodał, że wtedy w środowiskach opozycyjnych dominowała koncepcja jawnego działania opozycyjnego wobec władz PRL .- Ja naprawdę nie mogłem sobie wytłumaczyć dlaczego ludzie, którzy piszą programy, dobre programy z którymi się zgadzałem kryją się w konspiracji. Koncepcja, która wtedy dominowała, dzięki której obaliliśmy tę władzę dyktatorską to była koncepcja jawnego działania. – Jan Krzysztof Bielecki ze swojej strony powiedział, iż po raz pierwszy zetknął się ze Zdzisławem Najderem dopiero w 1990 roku, kiedy to Najder odgrywał ważną rolę w otoczeniu znanego wówczas działacza opozycyjnego, Jana Olszewskiego, kiedy ten po raz pierwszy bezskutecznie próbował utworzyć rząd- Gdy Jan Olszewski po upadku rządu Tadeusza Mazowieckiego przez tydzień próbował utworzyć rząd, wtedy Najder mówił z kim trzeba rozmawiać w tej kwestii- dodał, że jego szacunek do Najdera dotyczy przede wszystkim jego działalności po upadku PRL.
Jerzy Stępień, występując jako ostatni stwierdził, że formułowane przez Najdera postulaty pełnej niepodległości Polski i jej integracji ze światem Zachodu jeszcze na początku lat 80 XX wieku nie były powszechnie artykułowane przez ogół środowiska opozycyjnego, ze względu na panujące wówczas zastraszenie społeczeństwa przez represje komunistyczne we wcześniejszych dekadach.
Drugi panel „Polska w Europie-wizja polityki zagranicznej niepodległej Polski. Zdzisław Najder i polemiści” również prowadzony był przez Bogusława Chrabotę. Stwierdził on, że w myśli Zdzisława Najdera, szczególnie ważna była integracja polski z Unią Europejską, w okresie PRL występująca pod nazwą Europejska Wspólnota Gospodarcza. Najder opowiadał się także za wyrzeczeniem się przez Polskę roszczeń terytorialnych wobec Litwy, Ukrainy i Białorusi. Opowiadał się za pojednaniem z Niemcami oraz za współpracą z nimi. Jego rozmówcy, prof. Roman Kuźniar, w latach 2005-2007 dyrektor Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych, w latach 2010-2015 doradca prezydenta RP ds.międzynarodowych oraz Mariusz Maszkiewicz, były ambasador RP na Białorusi (1998-2002) i w Gruzji (2016-2024) zgodzili się z nim.
Trzeci i ostatni panel „Najder i jego wizja wolnej Polski. Idealizm i realia” poprowadzony został tym razem przez Roberta Kostro, w latach 2006-2024 dyrektora Muzeum Historii Polski, od 1 września 2025 roku dyrektora Archiwum Głównego Archiwum Akt Dawnych. Jego rozmówcami byli Wojciech Włodarczyk, historyk sztuki, w latach 1991-1992 minister- szef Urzędu Rady Ministrów, Antoni Dudek, znany politolog i historyk, członek Rady Instytutu Pamięci Narodowej (2010-2016) oraz profesor Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie oraz Leszek Zasztowt, historyk, wykładowca Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego. Z ich wypowiedzi jednoznacznie wynika, że Zdzisław Najder zaangażował się w czynną politykę bardzo krótko, tylko w latach 1990-1992, następnie wycofał się z niej po obaleniu rządu Jana Olszewskiego w czerwcu 1992 roku i aż do swojej śmierci 15 lutego 2021 roku nie odegrał już żadnej roli politycznej. Prof. Antoni Dudek stwierdził, że Najder nie daje się jednoznacznie zakwalifikować ani do prawicy, ani do lewicy. Jego zdaniem, tacy ludzie też są jednak potrzebni w ustroju demokratycznym, gdyż dają do myślenia obydwu stronom sporu politycznego.
Na zakończenie spotkania poinformowano o ustanowieniu przez Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Nagrody im. Zdzisława Najdera, która ma być przyznawana za najlepszą pracę magisterską na temat integracji europejskiej.
Konrad Ruzik
