Grzegorz Kucharczyk, Kulturkampf. Walka Berlina z katolicyzmem od XVIII do XX wieku
Każdy, kto interesuje się historią słyszał o kulturkampfie. Powszechnie kojarzymy ten proces z polityką prowadzoną przez Bismarcka. Na lekcjach historii uczymy się, że kulturkampf był wymierzony w Kościół katolicki i w polskość.
Jednak co legło u podstaw polityki „żelaznego kanclerza”? Dlaczego zdecydował się on na bezpardonową walkę z Kościołem? Czy wynikało to z jego przekonań, czy było tylko wyrachowaną polityczną grą? Właśnie na te i inne pytania odpowiada recenzowana książka.
Autor i wydawnictwo
Najnowsza publikacja profesora Grzegorza Kucharczyka ukazała się nakładem wydawnictwa Fronda. Myślę, że autora nie trzeba szerzej przedstawiać. Profesor Kucharczyk jest od lat związany z Instytutem Historii PAN. Jest znawcą historii Prus i Niemiec i stosunków polsko-niemieckich. Opublikował kilkadziesiąt monografii naukowych. Sam określa się mianem konserwatysty i katolika. Możemy go sytuować po prawej stronie debaty publicznej.
Podobnie z wydawnictwem Fronda, które ma bardzo mocno określony profil ideowy. Biorąc więc do ręki rzeczoną książkę wiemy, czego możemy się po niej spodziewać. Oczywiście nie znaczy to, że jest ona pozbawiona aparatu naukowego. W żadnym wypadku. Grzegorz Kucharczyk to naprawdę bardzo dobry historyk z solidnym warsztatem. Jednak w swojej monografii nie waha się przedstawiać własnych ocen i komentarzy.
Treść
Każdy, kto uważnie przeczyta podtytuł książki może się nieco zdziwić. Jak to, zapyta ktoś – skoro mowa o kulturkampfie, to dlaczego autor snuje swoją narrację aż do XX wieku? Lektura książki rozwiewa wszelkie wątpliwości. Grzegorz Kucharczyk przekonywująco udowadnia, że walka umownego Berlina z katolicyzmem trwa od lat pięćdziesiątych dziewiętnastego wieku właściwie przez kolejne etapy istnienia niemieckiego państwa.
W tym sensie – zdaniem Kucharczyka – należy mówić o trzech kolejnych liberalnych kulturkampfach. Autor rozumie to pojęcie dość szeroko – jako akcję wymierzoną w Kościół katolicki oraz starcie państwa z Polakami. Jego zdaniem genealogii takiej polityki należy doszukiwać się w rewolucji francuskiej.
Jednak także w Prusach postrzegano katolicyzm jako element obcy na zdrowym niemieckim ciele. Kiedy kanclerzem został Otto von Bismarck, polityka ta została przekuta w czyn. Sam Bismarck był człowiekiem bezwzględnym i brutalnym. Jak mówił, przy życiu trzymają go dwie emocje: miłość do żony i nienawiść do przywódcy katolickiej partii Centrum.
Co zatem leżało u podstaw wrogości wobec Kościoła katolickiego? Czy był to antyrzymski syndrom? Dlaczego w Kościele widziano ośrodek nieprzyjazny niemczyźnie? Dlaczego katolikom zarzucano fanatyzm?
Lektura książki przynosi wiele zaskakujących informacji. Sam dowiedziałem się, że badano wygląd katolików i mierzono ich czaszki. Chciano w ten sposób udowodnić naukowo, że stoją na niższym etapie rozwoju. Czy nam to czegoś nie przypomina? Czy nie tak postępowano w III Rzeszy z Żydami i niearyjczykami?
W swojej książce profesor Grzegorz Kucharczyk chciał pokazać „historię długiego trwania”. Państwo starało się udowodnić, że kultura niemiecka jest czymś „specjalnym”. Katolicyzm ukazywano jako zagrożenie. W 1817 roku urządzono wielkie palenie książek, w czasie którego spalono kodeks prawa kanonicznego i rzymskiego. Palenie książek – czy znowu nam to czegoś nie przypomina?
Dla państwa najważniejszy był postęp i nowoczesność. To były prawdziwe wartości, a nie wolność jednostki. Katolicyzm utożsamiano ze wstecznością. Protestantyzm z nowoczesnością.
Bardzo ciekawie Kucharczyk pisze też o III Rzeszy. Jego zdaniem naziści zachęcali do apostazji i wrogo odnosili się do Kościoła.
Podsumowanie
„Kulturkampf. Walka Berlina z katolicyzmem od XVIII do XX wieku” to bardzo interesująca i żywo napisana książka. Profesor Grzegorz Kucharczyk opisuje kolejne Kulturkampfy, które były niczym innym jak ostrą walką z katolicyzmem. Jego zdaniem, niezależnie o jakim państwie niemieckim mówimy, to jego cechą było zwalczanie Kościoła katolickiego.
Bez wątpienia nie można odmówić autorowi pasji i znajomości poruszanego tematu. Dla wszystkich zainteresowanych tą problematyką.
Wydawnictwo Fronda
Wojciech Sobański
