Historia wojskowości jest jedną z najbardziej fascynujących dziedzin nauk humanistycznych, którą wielu chętnie poznaje nie tylko w trakcie zajęć w szkołach wyższych, lecz także w domowych bibliotekach. Jeśli fascynuje Cię przebieg wojen i bitew albo po prostu lubisz czytać o ciekawostkach historycznych, Twojej uwadze nie powinny umknąć fascynujące dzieje broni. Co warto wiedzieć o historii broni palnej?
Co czarny proch i broń prochowa mają wspólnego z bronią palną?
Na wstępie warto wytłumaczyć, czym jest broń palna i jak działa. To taki rodzaj broni, który miota pociskiem wyrzucanym z lufy w wyniku działania energii powstałej wskutek spalania ładunku miotającego. Do broni palnej zalicza się między innymi pistolety czy rewolwery, także te kolekcjonerskie, które znajdziesz w internetowym sklepie z bronią.
Gdyby Chińczycy nie wynaleźli czarnego prochu, a później broni prochowej, prawdopodobnie w ogóle nie byłoby broni palnej, a już na pewno historia jej powstania potoczyłaby się zupełnie inaczej. Czarny proch wynaleziono w Chinach w IX wieku z myślą o szybkim kruszeniu skomplikowanych struktur skalnych. W kolejnym stuleciu czarnego prochu zaczęto używać w nowym wynalazku, którym była lanca prochowa. Uznaje się ją powszechnie za pierwszą w historii broń prochową, a jednocześnie za protoplastę broni palnej.
Jak działała lanca prochowa? Początkowo wykonywano ją z rurki bambusowej osadzonej na włóczni. Wypełniano ją czarnym prochem i tzw. siekańcami, czyli drobnymi ostrymi przedmiotami. Rolę siekańców odgrywały między innymi potłuczona porcelana, niewielkie kawałki metalu czy strzałki z trucizną. Po podpaleniu prochu lanca nie tylko miotała ogniem, lecz także raziła wrogów siekańcami.
Dlaczego średniowiecze uważa się za przełomowe w historii broni palnej?
Najstarsza znaleziona dotychczas broń palna pochodzi z XIII wieku z chińskiego regionu Mandżuria. Eruptor był de facto dopracowaną lancą prochową, ale uznaje się go za pierwszą broń palną. Wykorzystano w nim metalową rurkę, która była znacznie lepsza niż bambusowa, bo miała stałą średnicę. Dzięki temu można było łatwo dopasować wielkość pocisków do średnicy rurki, a tym samym wytworzyć większe ciśnienie nadające pociskowy większą prędkość.
Główną różnicą między bronią prochową a bronią palną było to, że ta druga nie miotała już ogniem. Siła rażenia była też znacznie większa. O ile ogień z lancy prochowej miotał na odległość około 2 metrów, a pociski w formie siekańców dolatywały nawet na kilkanaście metrów, o tyle w przypadku broni palnej odległość ta znacznie się zwiększyła (nawet do kilkuset metrów).
Jak w takim razie broń palna dotarła na Stary Kontynent? Historycy wciąż nie są co do tego zgodni. Źródła wskazują kilka możliwości, a my przytoczymy trzy z nich:
- Prawdopodobnie, jak wiele nowości z różnych stron świata, także czarny proch przypłynął do Europy razem z powracającymi załogami statków w okresie wielkich wypraw geograficznych. Jeśli tak było w przypadku prochu, to przypłynął on najpewniej na jednostce pod wodzą Vasco da Gamy.
- Część historyków twierdzi jednak, że czarny proch trafił do Europy w wyniku wymian handlowych, między innymi poprzez Jedwabny Szlak.
- Być może proch niezależnie od Chińczyków wynaleźli także Europejczycy, a jego określenie jako czarny wcale nie pochodzi od koloru, ale od nazwiska jednego z naukowców, którzy opracowali jego skład, czyli XIV-wiecznego alchemika Bertholda Schwarza.
Z jakiego powodu broń odtylcową i naboje zespolone uważa się za rewolucyjne w historii broni palnej?
Nie ulega wątpliwości, że broń palną, podobnie jak proch strzelniczy, wynaleziono w celach militarnych. Właśnie dlatego bezpieczeństwo żołnierzy i wydajność broni była kluczowa na polu walki.
Broń odtylcowa zmieniła sposób ładowania nabojów. Wcześniej należało je włożyć od przodu lufy, a w przypadku broni odtylcowej – od tyłu. Kiedy w 1840 roku ten rodzaj broni stworzył niemiecki konstruktor Johann Nikolaus Dreysse, moment ten oznaczał prawdziwą rewolucję. Odtylcowe ładowanie umożliwiało wykorzystywanie broni w pozycji leżącej, co miało ogromne znaczenie dla bezpieczeństwa wojskowych. Jednym z przykładów takiej broni są pierwsze modele niemieckich karabinów Mauser. Broń kolekcjonerska, którą możesz dziś kupić w internetowym sklepie z bronią, to kolejne dopracowane już wersje ówczesnego karabinu z ładowaniem odtylcowym i igłowym mechanizmem odpalania pocisków.
Z kolei wynalezienie nabojów zespolonych wpłynęło na skonstruowanie broni, która samoczynnie wyrzucała większą liczbę pocisków. W ten sposób powstały liczne modele karabinów maszynowych. Pierwszą broń samoczynną w 1861 roku stworzył Richarda Gatling. Jego wynalazek oddawał nawet 1200 strzałów na minutę. Kolejne były RKM-y (ręczne karabiny maszynowe), które dla wygody obsługi umieszczono na dwóch nóżkach. Koniec XIX stulecia przyniósł automatyzację tego rodzaju broni. Pojawiły się CKM-y, takie jak Browning.
Odwiedź internetowy sklep z bronią, jeśli fascynujesz się historią broni palnej, i poszukaj egzemplarzy kolekcjonerskich. Znajdziesz w nim prawdziwe perełki!
Reklama
