Tego dnia 1952 roku została uchwalona Konstytucja PRL – Sejm Ustawodawczy uchwalił ustawę zasadniczą Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej
Lipcowa Konstytucja PRL była efemerydą, która łączyła w sobie spuściznę Konstytucji Marcowej z postulatami, które znalazły zastosowanie w Konstytucji ZSRR z 1936 roku. Dzień później ustawa została opublikowana.
Konstytucja PRL 1952 roku – opracowanie
Prace nad nową ustawą zasadniczą w Sejmie Ustawodawczym, wyłonionym w wyniku sfałszowanych wyborów w 1947 roku, długo nie przynosiły wymiernych efektów. W lutym 1949 roku Sekretariat KC PZPR powołał komisję mającą przygotować projekt ustawy zasadniczej.
Przewodniczącym komisji został minister sprawiedliwości i członek Biura Politycznego, Henryk Świątkowski. Projekt Konstytucji zaproponowany przez prof. Stefana Rozmaryna był owocem prac trwających do marca 1951 roku. Profesor Rozmaryn zakończył swoją pracę, następnie wszystko zależało już od wąskiej grupy prawników, którzy otrzymali wytyczne bezpośrednio od Biura Politycznego KC PZPR.
23 stycznia 1952 roku „Projekt Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej” został podany do publicznej wiadomości.
Znaczenie Konstytucji PRL z 1952 roku
Konstytucja Lipcowa z 1952 roku miała znaczenie deklaratywno-propagandowe. W tej ustawie zasadniczej nie umieszczono regulacji działania głównego ośrodka władzy politycznej, czyli PZPR.
W praktyce konstytucja ustępowała znaczeniem statutowi PZPR, który odwoływał się do idei marksizmu-leninizmu.
Treść Konstytucji PRL. Nowe, nieznane wcześniej w polskim systemie prawnym postanowienia
Konstytucja PRL z 1952 roku zerwała z monteskiuszowskim trójpodziałem władzy i wprowadziła „jedność władzy państwowej”. Zamiast klasycznego trójpodziału władz, w Konstytucji z 1952 roku umieszczono zapisy, w których świetle podział przebiegał na „władzę państwową”, której przedstawicielami były organy Sejmu, Rady Państwa i rad narodowych i „administrację państwową”, czyli rząd i ministerstwa.
Ustawa zasadnicza z lipca 1952 roku konstytuowała państwo o nazwie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, która od tego momentu była używana zamiennie z terminem Polska Ludowa w dokumentach oficjalnych.
W świetle tego aktu Rada Państwa PRL-u pełniła kolegialnie funkcję głowy państwa. Rada Państwa w świetle postanowień Konstytucji Lipcowej 1952 roku była kolegialną głową państwa. Rada Państwa PRL pełniła analogiczną funkcję kolegialnej głowy państwa w polskim systemie administracyjnym, co Prezydium Rady Najwyższej w ZSRR.
Ustawodawca w ustawie zasadniczej z 1952 roku w rozdziale pierwszym aktu prawnego zaznaczył, że władza należy do ludu pracującego miast i wsi. W preambule znalazło się odniesienie do idei wyzwoleńczych polskich mas pracujących.
Konstytucja PRL z 1952 roku – podobieństwa z konstytucją marcową
Bolesław Bierut wiosną 1945 roku zamieszkał w Belwederze. Zachowywał pozory kontynuowania dawnych, „demokratycznych” tradycji II RP. W rzeczywistości towarzysz Tomasz nadzorował budowę systemu totalitarnego.
Do Konstytucji marcowej z przyczyn propagandowych odwoływali się komuniści przez cały okres Polski Ludowej. Krajowa Rada Narodowa i Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego działały na podstawie Konstytucji z 17 marca 1921. Na Konstytucję marcową powoływała się także mała konstytucja z 1947.
Konstytucja z poprawkami Józefa Stalina
22 lipca 1952 to data nieprzypadkowa, gdyż to 8. rocznica powołania Manifestu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Nowa ustawa zasadnicza była pisana w porozumieniu z centralą w Moskwie, według radzieckich wzorów i wskazówek.
Ustawa zasadnicza z lipca 1952 roku opracowana została w swej pierwotnej postaci według wzoru stalinowskiej konstytucji z 1936 roku. Bolesław Bierut ostro oponował, że ustawa zasadnicza jest kalką radzieckiej, mówiąc, że obrazuje to wyjątkową wprost obłudę i tępotę amerykańskich najmitów. Jest bowiem rzeczą jasną, że jako kraj budującego się socjalizmu, korzystamy z olbrzymiego dorobku kraju, w którym socjalizm zwyciężył.
Tłumaczenie projektu polskiej ustawy zasadniczej zostało przetłumaczone na j. rosyjski, przesłane na Kreml. Polska ustawa zasadnicza z 1952 roku była kalką radzieckiej ustawy zasadniczej z 1936, jednak dodano elementy o charakterze narodowym.
Bolesław Bierut zwrócił się do generalissimusa z prośbą o wytyczne, jak ma wyglądać ustawa zasadnicza. Towarzysz Tomasz, agent Kominternu i sowiecki namiestnik na urząd prezydenta Polski był w stanie pójść zdecydowanie dalej. Miał w planach rezygnację z „Mazurka Dąbrowskiego” jako polskiego hymnu i Orła Białego jako godła. W kuluarach mówiło się, że Bierut jest w stanie zrezygnować z biało-czerwonej flagi.
Konstytucja PRL z 1952 roku – ostatnia z konstytucji w tzw. demokracjach ludowych
Uchwalenie ustawy zasadniczej w lipcu 1952 było kluczowym i ostatecznym etapem instalacji systemu stalinowskiego w Polsce. W innych państwach, w tzw. demokracjach ludowych jak np. na Węgrzech i w Bułgarii, ustawy zasadnicze wzorowane na tej radzieckiej z 1936 wprowadzono znacznie wcześniej aniżeli w Polsce.
Bułgarscy komuniści znieśli w 1947 roku Konstytucję Tyrnowską, która obowiązywała od kwietnia 1879 roku. Ta zniesiona ustawa zasadnicza była pierwszą od czasu uzyskania przez Bułgarię ustawą zasadniczą, w II poł. XIX wieku jednym z najbardziej postępowych aktów prawnych na Starym Kontynencie.
Węgierscy komuniści w sierpniu 1949 roku wprowadzili nową ustawę zasadniczą, która zastąpiła małą konstytucję z 31 stycznia 1946. Rządzący państwem politycy Węgierskiej Partii Pracującej wprowadzili nową ustawę zasadniczą 20 sierpnia 1949 roku, co pokrywało się ze świętem Stefana I.
Zapisy konstytucyjne polskiej ustawy zasadniczej z 1952 roku, podobnie jak w innych państwach demokracji ludowych, były ambitne i słuszne. Obywatele otrzymali prawo do wakacji i urlopu. Chodziło jednak o to, że ustawy te miały charakter jedynie propagandowy.
Fot. Józef Stalin i Bolesław Bierut – plakat wydany z okazji Miesiąca Pogłębiania Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. Fot. PAP/CAF
Rafał Adamowicz – absolwent Wydziału Prawa i Administracji UKSW, student studiów II stopnia na WSAiB w Gdyni. Posiada uprawnienia przewodnika-wolontariusza po Muzeum Powstania Warszawskiego, autor bloga na Facebooku O historii. Z pasją Rafał Adamowicz. Prywatnie fan żużla i podróży.
