Tego dnia 762 roku kalif Al-Mansura z dynastii Abbasydów założył nad Tygrysem nową stolicę świata muzułmańskiego – Bagdad.
Parki, łaźnie i promenady, życiodajna rzeka, handel oraz ważne centrum naukowe tworzone nie tylko przez muzułmanów, ale też wyznawców innych religii. Oto stolica Abbasydów – Bagdad, którego historia zaczyna się w VIII wieku.
Początek wielkiej metropolii
W 661 roku Mu`awiji z rodu Umajjadów, dawny towarzysz samego Mahometa, został mianowany kalifem – następcą wysłannika Bożego. Zapoczątkował tym samym pierwszą muzułmańską dynastię panującą aż do 750 roku, kiedy to kres jej panowaniu położyli buntownicy. Ci mianowali nowym kalifem Abu al- Abbasa, rozgromili wojska Umajjadów i zapoczątkowali nową dynastię – Abbasydów.
Po upadku pierwszej muzułmańskiej dynastii centrum państwa przeniosło się z Syrii do Iraku, a wraz z tym pojawiła się potrzeba przeniesienia przez Abbasydów stolicy z Damaszku do nowego miejsca. Dokonał tego drugi kalif tej dynastii. Zlecił budowę na północ od Ktezyfonu, dawnej stolicy Sasanidów.
Lokalizacja okazała się udana. Nowe miasto leżało miedzy Azją a Europą, dzięki czemu korzystało z licznych szlaków handlowych, co doprowadziło w późniejszych wiekach Bagdad do pozycji ważnego ośrodka handlowego, kulturowego i naukowego. Dobrobyt Bagdadu budowała również obfitość wody w tym regionie i żyzność ziem uprawnych przy Tygrysie.
Plan okrągłego miasta
Miasto okrążone wielkimi murami w formie pierścienia miało średnicę mierzącą ok. 2 km. Do wewnątrz prowadziły cztery bramy skierowane w cztery strony świata – Al-Kufa, Basra, Khuraan i Damaszek.
W mieście znajdowały się liczne przedmieścia, parki, łaźnie oraz ogrody, szpital, wille i promenady. Nie brakowało bazarów i meczetów. W samym centrum zbudowany został wielki pałac kalifa i jego rodziny, otoczony ogrodem, a do pałacu przylegał meczet.
Miasto przez swoje położenie i pełnienie funkcji rezydencji władcy szybko się wzbogaciło i powiększyło. Według historyka Yakut al-Hamawi (1178-1229) w dniach swojej świetności zamieszkiwało je 2 mln ludzi, co czyniło Bagdad jednym z największych miast na świecie w owym czasie.
Bagdad – centrum nauki
Wraz z rozwojem metropolii w mieście, pod opieką samych kalifów z dynastii Abbasydów, rozwijała się nauka. Założony w 825 roku Dom Mądrości był centrum nie tylko dla muzułmanów. Pracowali tam w zgodzie też Żydzi i chrześcijanie.
Pogłębiali swoją wiedzę w dużej części na podstawie tekstów Greków i innych ludów. Poprzez tłumaczenia różnych tekstów na język arabski przyczyniali się w dużym stopniu do zachowania wiedzy starożytnych z różnych dziedzin, jak np. astronomii czy medycyny. Równocześnie sami doprowadzali do rozwoju wszelkich nauk.
Upadek świetności miasta
Czas panowania Abbasydów nazywany jest złotym wiekiem islamu. Dla Bagdadu był to okres ciągłego rozwoju, którego kres nastąpił w roku 1258, w momencie najazdu mongolskiego i zdobycia miasta.
Wraz z rozpadem władzy Abbasydów rozpoczął się upadek Bagdadu.
W XIX wieku mieszkało w tym mieście jedynie kilkadziesiąt tysięcy ludzi. Dopiero w połowie XX wieku Bagdad stał się ponowie stolicą Iraku i liczba jego mieszkańców zaczęła rosnąć. Dzisiaj metropolia liczy ok 7 mln mieszkańców.
Fot. Mapa Bagdadu między 767 a 912 rokiem, autor: William Muir
Jędrzej Paprocki
