Tego dnia 1906 roku wybuchł Wezuwiusz i zniszczył Neapol, zdewastował Boscotrecase i poważnie uszkodził Ottaviano
Człowiek przez wieki próbował okiełznać potęgę natury, ale nie udało się to nikomu. Wulkan Wezuwiusz, który od wieków budzi strach i podziw, wciąż przypomina o swojej nieprzewidywalnej sile. Gdy ponownie w roku 1906 wybuchł Wezuwiusz, zniszczył Neapol, na długo zapisując się w historii jako jeden z najtragiczniejszych kataklizmów XX wieku. Jak wulkan, który nie zna litości, tak i jego erupcje nieustannie przypominają, że natura nie daje się ujarzmić.
Wezuwiusz to czynny wulkan znajdujący się na zachodnim wybrzeżu Włoch, niedaleko Neapolu, na południowy wschód od tego miasta. Jego nazwa pochodzi od oskańskiego słowa fesf, które oznacza dym. Wulkan usytuowany jest na równinie Kampanii, a jego średnica wynosi około ośmiu kilometrów. Wezuwiusz ma wysokość 1281 metrów, co czyni go jednym z bardziej rozpoznawalnych wulkanów w Europie.
Wezuwiusz to stratowulkan, czyli wulkan zbudowany z naprzemiennych warstw lawy i popiołów wulkanicznych. Słowo „strato” pochodzi od łacińskiego stratum, co oznacza warstwę lub pokrywę, w odniesieniu do charakterystycznej struktury wulkanu. Tego typu wulkan powstaje w wyniku wielokrotnych erupcji, podczas których magma i popiół nakładają się na siebie, tworząc stożkowaty kształt. W przypadku Wezuwiusza, wulkan znajduje się w obrębie kaldery starszego wulkanu, Monte Somma, który powstał około 18 300 lat temu. Z tego powodu wulkan jest również czasami określany mianem wulkanu somma.
Jednym z najtragiczniejszych i najbardziej znanych wydarzeń związanych z Wezuwiuszem był jego wybuch w 79 roku n.e. Podczas tej erupcji zostały zniszczone rzymskie miasta, takie jak Pompeje, Herkulanum, Oplontis i inne osady. Erupcja była niezwykle gwałtowna, a chmura gazów, popiołów i skał wulkanicznych sięgnęła wysokości 30 kilometrów.
W wyniku tego kataklizmu cała okolica została zasypana ogromnymi ilościami materiału piroklastycznego, w tym gorącymi popiołami, lawą oraz popiołami wulkanicznymi, które stanowiły poważne zagrożenie dla mieszkańców. Historycy szacują, że w wyniku wybuchu mogło zginąć ponad tysiąc osób. Najcenniejszym świadectwem tego wydarzenia są dwa listy Pliniusza Młodszego, który będąc naocznym świadkiem, opisał erupcję w swoich pismach adresowanych do historyka Tacyta.
Kolejne erupcje Wezuwiusza
Po katastrofalnym wybuchu w 79 roku n.e., Wezuwiusz wybuchał jeszcze wielokrotnie. Pierwsza erupcja, o której zachowały się zapiski, miała miejsce w 203 roku n.e., za życia historyka Kasjusza Diona. W 472 roku kolejny wybuch był na tyle silny, że popiół spadł aż w Konstantynopolu, oddalonym o 1220 kilometrów od wulkanu. W 512 roku erupcja była tak intensywna, że mieszkańcy zboczy Wezuwiusza otrzymali zwolnienie z podatków na mocy dekretu Teodoryka Wielkiego, gockiego króla Italii.
Wybuchy wulkanu odnotowywano również w kolejnych wiekach: w 787, 968, 991, 999, 1007 i 1036 roku, a niektóre z nich były związane z pierwszymi zarejestrowanymi wypływami lawy. Jednak wulkan w XIII wieku uspokoił się, a jego zbocza zaczęły porastać ogrody i winnice. Nawet wnętrze krateru było pokryte krzewami, co sugerowało okres względnej stabilności.
W grudniu 1631 roku Wezuwiusz przeszedł w nową fazę aktywności. Erupcja ta była niezwykle silna, a lawowe strumienie zasypały pobliskie wioski, powodując śmierć około 3000 osób. Powstały także potoki laharu, które przyczyniły się do dalszej dewastacji. Od tego momentu aktywność wulkanu stała się niemal ciągła, a kolejne erupcje miały miejsce w latach 1660, 1682, 1694, 1698, 1707, 1737, 1760, 1767, 1779, 1794, 1822, 1834, 1839, 1850, 1855, 1861, 1868, 1872, 1906, 1926, 1929 i 1944 roku.
W roku ponownie 1906 wybuchł Wezuwiusz. Jak miał wpływ na Neapol?
Jedną z najbardziej tragiczną erupcją XX wieku była ta z 5 kwietnia 1906 roku. Zginęło wtedy ponad 100 osób, a lawa wyrzucona przez wulkan była największa, jaka kiedykolwiek została zarejestrowana podczas wybuchów Wezuwiusza. W tamtym czasie władze włoskie przygotowywały się do organizacji Letnich Igrzysk Olimpijskich, które miały odbyć się w 1908 roku w Neapolu.
Jednak gwałtowna erupcja zniszczyła miasto i okoliczne gminy, zmuszając władze do przeniesienia igrzysk do Londynu. Wydatki na odbudowę Neapolu pochłonęły znaczne sumy, które miały być przeznaczone na organizację tej międzynarodowej imprezy sportowej.
Wezuwiusz pozostawał aktywny przez kilka dekad XX wieku. Od 1913 roku do 1944 roku wulkan wypełniał swój krater lawą, a sporadyczne erupcje prowadziły do wypływu mniejszych ilości lawy. Jednak jego działalność nabrała intensywności w marcu 1944 roku, kiedy to miała miejsce kolejna, katastrofalna erupcja.
Zniszczone zostały wówczas wioski San Sebastiano al Vesuvio, Massa di Somma i Ottaviano, a także część San Giorgio a Cremano. Działalność wulkanu trwała od 13 do 18 marca 1944 roku, a kolejne wybuchy miały miejsce między 19 a 22 marca, zniszczyły pobliskie wioski i miały wpływ na życie ludzi zamieszkujących okolice Wezuwiusza.
Warto wspomnieć, że w okresie erupcji w 1944 roku, 340. Grupa Bombowa Sił Powietrznych Armii Stanów Zjednoczonych (USAAF), stacjonująca w pobliżu Neapolu, doznała poważnych uszkodzeń swoich samolotów. Popiół i tefra wyrzucane przez wulkan uszkodziły samoloty, w tym bombowce B-25 Mitchell, z których część została zniszczona przez opady popiołów. Szacuje się, że zniszczeniu uległo od 78 do 88 maszyn.
Erupcja Wezuwiusza w 1944 roku była więc nie tylko wielką tragedią humanitarną, ale również miała wpływ na przebieg II wojny światowej.
Fot. Wezuwiusz po erupcji w 1906 roku
