Wśród pradawnych kurhanów południowych Niemiec archeolodzy natrafili na fascynujące ślady życia i śmierci sprzed 2500 lat. Szczątki, które pozostawił po sobie celtycki wojownik, opowiadają historię o bitwie, niezwykłej medycynie i honorze, który przetrwał nawet śmierć.
Około 2500 lat temu, na terenach dzisiejszych południowo-zachodnich Niemiec, pewien celtycki wojownik odniósł poważną ranę w bitwie. Nowoczesne techniki analizy szczątków kostnych pozwoliły archeologom zrekonstruować szczegóły tego dramatycznego wydarzenia oraz zrozumieć, jak skuteczna była ówczesna opieka medyczna.
Jak wynika z badań opublikowanych 23 lutego 2025 roku w International Journal of Osteoarchaeology, ów wojownik przeżył poważne uszkodzenie lewej kości kulszowej – części miednicy znanej także jako “kość siedzeniowa”. Zespół naukowców, kierowany przez Michaela Franckena, osteologa z State Office for the Preservation of Monuments przy Stuttgart Regional Council, zidentyfikował obrażenie dzięki trójwymiarowej rekonstrukcji negatywu rany uzyskanej poprzez tomografię komputerową.
Jak wyjaśniał Francken, Gojenie trwało co najmniej kilka tygodni. Większość mężczyzn w tym okresie była zaznajomiona z walką, jednak elity koncentrowały się na niej w szczególny sposób.
Celtycki wojownik: odnalezienie elitarnego grobu w Heuneburg
Szkielet celtyckiego wojownika odnaleziono już kilka dekad temu podczas badań dużego kurhanu w okolicach pradziejowego grodziska Heuneburg. Kopiec mierzył około 43 metry średnicy i prawie 3 metry wysokości. Niestety, miejsce zostało częściowo splądrowane w starożytności przez rabusiów grobów, dlatego archeologom udało się zabezpieczyć jedynie fragmenty wozu, metalowego pasa oraz biżuterii. Znaleziska te pozwoliły jednak datować pochówek na okres od 530 do 520 roku p.n.e., czyli późny okres halsztacki.
Zespół badawczy określił, że rana znajdowała się w lewej kości kulszowej, blisko panewki stawu biodrowego. Kierunek uszkodzenia wskazywał, że celtycki wojownik został trafiony w miednicę z lewej przedniej strony – najprawdopodobniej w trakcie biegu, siedzenia lub jazdy konnej.
Jak nowoczesna technologia odsłoniła starożytną ranę?
Choć w grobie nie znaleziono żadnej broni, badacze byli w stanie określić, jaki przedmiot spowodował uraz. Dzięki zastosowaniu trójwymiarowego skanowania komputerowego wykonali wirtualny negatyw rany. Analiza kształtu i rozmiarów śladu wykazała, że obrażenie spowodował niewielki grot strzały.
Na podstawie porównania z archeologicznymi znaleziskami broni z tamtej epoki, naukowcy ustalili, że była to najprawdopodobniej długa strzała zakończona grotem w kształcie rombu. Broń tego typu była wykorzystywana przede wszystkim w walce, a nie w polowaniach.
Co ciekawe, kość kulszowa nie została całkowicie przebita. W związku z tym badacze wnioskują, że strzała została wyciągnięta — co wymagało powiększenia kanału rany. To z kolei wskazuje na obecność wyspecjalizowanych zabiegów medycznych, a być może nawet narzędzi stworzonych specjalnie do usuwania grotów z ciała.
W badaniu podkreślono: Gojenie się rany sugeruje, że grot strzały został fachowo usunięty, a rana otrzymała odpowiednią opiekę medyczną.
Celtycki wojownik i jego życie po odniesieniu rany
Według zespołu naukowców, po usunięciu strzały celtycki wojownik potrzebował co najmniej kilku tygodni rekonwalescencji. Fakt, że przeżył taki uraz, oraz że miał czas na wyzdrowienie, wskazywał na jego wysoki status społeczny.
Jak napisali badacze, sugeruje to, że ranny należał prawdopodobnie do klasy społecznej zwolnionej z codziennej pracy fizycznej na rzecz własnego utrzymania.
Wygładzone krawędzie rany świadczyły o tym, że uraz powstał co najmniej kilka miesięcy przed śmiercią wojownika. Jednak, jak zastrzegł Michael Francken, Niestety nie możemy stwierdzić, czy istnieje bezpośredni związek między odniesioną raną a śmiercią tego człowieka.
Celtycki wojownik: tajemnice bitwy i znaczenie pochówku
Do dziś pozostaje tajemnicą, w jakiej bitwie celtycki wojownik odniósł swoje obrażenia. Społeczności wczesnej epoki żelaza nie pozostawiły po sobie pisemnych zapisków dotyczących walk czy wydarzeń militarnych.
Jednak sam sposób pochówku dostarczył ważnych wskazówek. Złożenie szczątków w monumentalnym kurhanie o średnicy ponad 40 metrów i obecność cennych artefaktów świadczyły o wysokiej pozycji społecznej zmarłego. Archeolodzy określili ten pochówek mianem „książęcego pogrzebu”.
Oznaczało to, że człowiek ten należał do elity — grupy, która nie tylko miała dostęp do skutecznej opieki medycznej, ale także była honorowana specjalnymi rytuałami pogrzebowymi, przeznaczonymi dla najważniejszych członków wspólnoty.
Źródła:
- Francken Michael, Carolin Röding, Hannes Rathmann, A Healed Arrowhead Injury in a Celtic Elite Burial Near the Heuneburg, Germany: Insights Into Ancient Warfare and Healthcare Practices, International Journal of Osteoarchaeology International Journal of Osteoarchaeology [dostęp: 29.04.2025].
- Killgrove Kristina, Elite Celtic warrior had healed arrowhead injury in his pelvis, 3D bone analysis reveals, Live Science [dostęp: 29.04.2025].
