Dziś kojarzymy mundury Wehrmachtu z prostą, szarą sylwetką niemieckiego żołnierza. Ale w rzeczywistości barwy, kroje i dodatki zmieniały się z roku na rok. Mundury nie zawsze były szare, a ich detale potrafiły zdradzić, kim naprawdę był żołnierz. Historia tych uniformów pokazuje, że moda i wojna łączyły się ze sobą bardziej, niż mogłoby się wydawać. O tym wszystkim przeczytasz we fragmencie książki „Niemieckie mundury II wojny światowej” Stephena Bulla.
Niemieckie mundury w XIX wieku charakteryzowały się różnorodnością odcieni kolorów i krojów, co stanowiło odzwierciedlenie faktu, iż do 1871 roku Niemcy nie stanowiły jednego państwa, lecz zbiór odrębnych państewek mających swoje style umundurowania odróżniające ich wojska. Wprawdzie w kolorystyce umundurowania armii cesarskiej po zjednoczeniu Niemiec dominował kolor ciemnoniebieski (Dunkelblau), jednak niektóre państwa II Rzeszy, takie jak Bawaria, Saksonia i Wirtembergia, zachowały własne mundury. Dopiero na kilka lat przed wybuchem I wojny światowej podjęto ostatecznie decyzję o przyjęciu do powszechnego użytku mniej rzucającego się w oczy munduru polowego w kolorze określanym jako Feldgrau (polowa szarość).
Po zakończeniu I wojny światowej, w nowo utworzonej Reichswehrze używano także mundurów koloru szarego, a w latach dwudziestych wprowadzono nowy mundur o zmienionym kroju i z nowymi dodatkami. Podstawowym elementem umundurowania była kurtka służbowa (Dienstrock), uszyta ze świeżej wełny, z opadającym kołnierzem, plisowanymi, zapinanymi na guziki kieszeniami na piersiach, z klapami zapinanymi na guziki i kieszeniami biodrowymi oraz zapinanymi na guziki naramiennikami (Schulterklappen).
Kurtkę służbową (Dienstrock) farbowano w kadziach z użyciem indygo, „helindońskiego” brązu i żółtego, co w połączeniu z białym dawało kolor zielonkawej polowej zieleni. Kurtka była zapinana z przodu na osiem guzików, których liczbę w 1928 roku zredukowano do sześciu. Spodnie (Hose) miały inny odcień, uzyskiwany dzięki użyciu czarno-białych barwników. Kurtka miała zielonkawy odcień, mimo to jej kolor określano jako Feldgrau, natomiast kolor spodni (Hose) – jako Steingrau (kamienna szarość).
Mundurów Reichswehry wyposażonych w nowe insygnia używano jeszcze długo podczas II wojny światowej. Kurtki tego kroju oraz kurtki strzelców górskich (Gebirgsjäger) szyte w latach wojny określano jako kurtki „starego typu”. To samo dotyczyło lekkiego munduru drelichowego (Drillichanzug), dla którego, podobnie jak dla mundurów służbowych, nie wyznaczono ostatecznego terminu wyjścia z użytku.
Szyte na miarę oficerskie kurtki służbowe zostały za rządów nazistów uaktualnione poprzez dodanie ciemnozielonego kołnierzyka i jako mundury „starego typu” pozostawały w użyciu co najmniej do 1942 roku. Także okres używania oficerskich kurtek galowych (Waffenrock) z lamówkami oznaczającymi rodzaj broni (Waffenfarbe), jasnymi guzikami oraz srebrnymi lub aluminiowymi insygniami, został wydłużony do 1941 roku. Taką samą datę wyjścia z użytku określono dla szytych później mundurów wyjściowych (Ausgehenanzug) Reichswehry, chociaż dawne uniformy nie zniknęły nawet po tej dacie.
Zapinana na sześć guzików kurtka munduru służbowego (Dienstrock) uszyta w 1934 roku na prywatne zamówienie przez Richarda Ehmanna ze Stuttgartu. Naramienniki (Schulterklappen) są dystynkcjami podoficera wojsk lądowych w randze starszego sierżanta (Oberfeldwebel), należącego do służb technicznych. Prawą pierś kurtki zdobi wyszywany orzeł. Na lewej piersi znajduje się baretka Krzyża Honorowego (Ehrenkreuz) nadawanego uczestnikom I wojny światowej i odznaczenia za rany (Verwundetenabzeichen) z I wojny światowej w kolorze czarnym. Noszony podczas oficjalnych uroczystości aluminiowy sznur galowy (akselbant) przymocowany jest za pomocą guzika do prawego naramiennika (Schulterklappe) i do drugiego guzika zapięcia kurtki munduru służbowego (Dienstrock).
Prace nad mundurem uważanym obecnie za klasyczny uniform niemieckiej armii z czasów II wojny światowej, czyli mundurem polowym (Feldanzug), rozpoczęto jeszcze przed dojściem nazistów do władzy, wprowadzając już w maju 1933 roku do użytku nową kurtkę polową (Feldbluse). Pierwotnie miała ona opadający kołnierzyk i naramienniki (Schulterklappen) w tym samym kolorze Feldgrau, w jakim był cały mundur, jednakże w następnym roku barwę wyłogów (Abzeichentuch) zmieniono na kolor jasnoszary, a następnie, we wrześniu 1939 roku, na ciemnoniebieskozielony.
Poczynając od 1936 roku, kurtki polowe (Feldbluse) szyto zazwyczaj z materiału zawierającego dziesięcioprocentowy dodatek wełny komórkowej, czyli wiskozy (Zellwolle), której większy udział dopuszczano w przypadku materiału używanego do uszycia nakryć głowy i innych części garderoby.
W produkcji materiału mundurowego rozważano zastosowanie barwników chromowych, jednak po przeprowadzeniu testów na znoszenie, ścieralność, ekspozycję na warunki atmosferyczne i trwałość koloru zdecydowano się pozostać przy barwnikach produkowanych przez Farbwerke Hoechst we Frankfurcie, należącej do konglomeratu chemiczno-farmaceutycznego Interessengemeinschaft Farbenindustrie (koncernu znanego szerzej jako IG Farben). Główną przyczyną podjęcia takiej decyzji była konieczność rezygnacji z materiałów importowanych.
Do nowego kompletu mundurowego należały spodnie (Hose) o prostej nogawce, wysokie w stanie, wsuwane do sięgających do połowy łydki cholew butów, zapinanych na klamry (Schnallenstiefel), które stanowiły nowy wzór obuwia próbującego połączyć zalety obuwia sznurowanego z tradycyjnym niemieckim butem marszowym (Marschstiefel).
Dolna część buta była sznurowana, a część opinająca łydkę zapinana na klamry. Buty typu Schnallenstiefel nie cieszyły się jednak uznaniem i w 1935 roku zostały zastąpione przez tradycyjne buty marszowe (Marschstiefel). Wyjaśniano to na różne sposoby, sugerując, że zawiodły one ze względu na swoją niepraktyczność, niepopularność lub brak trwałości, a także większe koszty produkcji. Niezależnie od tego, jaka była prawda, Schnallenstiefel nie zniknęły całkowicie i nadal używano ich w jednostkach szkoleniowych i zapasowych.
Tekst jest fragmentem książki Niemieckie mundury II wojny światowej Stephena Bulla Wydawnictwa RM, rozdział 1, s.17-21, Mundury, Dienstrock, Feldbluse i Waffenrock.
