Gra o polski tron miała w sobie więcej intryg niż niejedna saga. Gdy Ludwik Węgierski złamał umowę z Kazimierzem Wielkim, otworzył drogę do wydarzeń, które na zawsze zmieniły historię monarchii w Polsce. Z układów między wujami i siostrzeńcami narodził się paradoks – kobieta zasiadła na tronie, którego mieli strzec wyłącznie mężczyźni.
Kazimierz Wielki nie doczekał się legalnego męskiego potomka. To sprawiło, że musiał zawrzeć układ ze swoim siostrzeńcem – Ludwikiem Węgierskim. W umowie tej nie było ani słowa o tym, że tron może dziedziczyć kobieta! Jak to się zatem stało, że po śmierci Ludwika Węgierskiego tron w Krakowie odziedziczyła jego córka?
Kazimierz Wielki z pierwszą żoną, Anną Aldoną Giedyminówną doczekał się tylko dwóch córek. To sprawiło, że jeszcze za życia pierwszej żony zaczął szukać rozwiązania swojego problemu. Znalazł je u rodzonej siostry – Elżbiety Łokietkówny. Miała ona to, o czym Kazimierz Wielki marzył – synów! Postanowił przenieść prawa do polskiego tronu na Andegawenów. Jak twierdził prof. Jerzy Wyrozumski, w układzie piastowsko-andegaweńskim była mowa o tym, że polski tron może dziedziczyć tylko męski potomek. Jak się przekonacie, o czym będzie mowa poniżej, po śmierci Ludwika Węgierskiego (1382), polski tron odziedziczy jego córka.
Kazimierz Wielki do końca wierzył, że uda mu się jednak spłodzić syna. Anna Aldona Giedyminówna zmarła w 1339 roku, a dwa lata po jej śmierci ożenił się z córką landgrafa Hesji – Adelajdą Heską. Ich ślub odbył się 29 września w Poznaniu. Mimo że Adelajda była młodsza od Kazimierza Wielkiego, to i tak nie urodziła mu potomstwa.
Wtedy ostatni Piast na polskim tronie zaczął zawierać kolejne małżeństwa, z których liczył, że doczeka się potomstwa. Stał się jednak bigamistą. Ludwik Andegaweński postanowił jednak doprecyzować w umowie ze swoim wujem, że potomek który odziedziczy polski tron, musi pochodzić z legalnego związku. W związku z powyższym ten zapis wykluczał to, że ewentualny syn Kazimierza Wielkiego zasiądzie na polskim tronie, bo żaden nie będzie pochodził z legalnego związku.
Same córki
Córki z pierwszego małżeństwa Kazimierz Wielki przeżył. Druga żona – Adelajda Heska nie urodziła mu dzieci. Tak samo było w przypadku trzeciej żony ostatniego Piasta na polskim tronie. Krystyna Rokiczana również nie urodziła królowi syna i podobnie jak jego druga żona – Adelajda Heska została oddalona. Dopiero z czwartą żoną – Jadwigą Żagańską doczekał się kolejnych córek. Mimo że w końcu zostały one uznane przez papieża Urbana V za legalne, to jednak bez prawa do dziedziczenia tronu.
Gdy 5 listopada 1370 roku zmarł król Kazimierz Wielki w wyniku zakażenia rany, której nabawił się podczas polowania na jelenia, Andegawenowie zaczęli realizować swój plan przejęcia polskiego tronu. Najpierw oddalili z dworu Jadwigę Żagańską, która osiadła w Legnicy, gdzie poślubiła Ruprechta legnickiego i urodziła mu dwie córki: Barbarę i Agnieszkę.
Następnie wywiózł do Budy wraz z królewskimi insygniami koronacyjnymi, królewskie córki. Miały one zostać wydane za mało znaczących władców. Jak jednak twierdził prof. Jan Dąbrowski, było to już po roku 1374, kiedy sprawa sukcesji polskiego tronu została rozstrzygnięta przywilejem koszyckim. W związku z tym Andegawenom nie zależało na tym, za kogo wyjdą kuzynki Ludwika Andegaweńskiego.
Złamał umowę, bo nie miał wyjścia
Kazimierz Wielki w testamencie uczynił swoim spadkobiercą swojego wnuka – Kaźka IV Słupskiego, którego najpierw usynowił. Po jego śmierci Andegawenowie podważyli królewski testament, m.in. w tej części
Kiedy 17 listopada 1370 roku Ludwik Andegaweński przejął polski tron, zaczęły mu się rodzić same córki. Najpierw Katarzyna, potem Maria, a na końcu Jadwiga. W 1374 roku, Ludwik Węgierski wydał w Koszycach przywilej dla polskiej szlachty, na pocy którego uznała ona prawa jednej z jego córek do polskiego tronu.
Ludwik Andegaweński nie mógł oczywiście postąpić inaczej, ponieważ miał tylko córki. Niemniej jednak sam nie wywiązał się z warunku, który postawił swojemu wujowi. W taki oto sposób na polskim tronie zasiadła pierwsza w historii kobieta – Jadwiga Andegaweńska.
Bibliografia:
- Sroka Staniław A., Genealogia Andegawenów węgierskich, Kraków 2015.
- Wyrozumski J., Królowa Jadwiga. Między epoką piastowską i jagiellońską, Kraków 2006.
