Piechota
Niemiecka piechota stanowiła główną część armii II Rzeszy. W momencie wybuchu wojny istniało 10 pułków gwardii, 12 pułków grenadierów, 206 pułków liniowych ( w tym 24 bawarskie), 15 batalionów strzelców pieszych, 113 pułków rezerwowych, 96 pułków Landwehry.
Regiment składał się z trzech batalionów. Każdy z nich miał w składzie cztery kompanie piechoty oraz kompanię karabinów maszynowych. Złożona z trzech plutonów kompania liczyła 5 oficerów, 259 żołnierzy, 10 koni oraz 4 wozy. W jej skład wchodziło również 4 noszowych. Pułk liczył 73 oficerów, 3204 żołnierzy, 93 konie, 59 wozów oraz 10 oficerów-lekarzy.
Poza piechota liniową istniały samodzielne bataliony strzeleckie „Jäger”, „Schützen”. Były to jednostki specjalne, złożone z myśliwych i mieszkańców terenów leśnych. W ciągu wojny wiele samodzielnych batalionów łączono w nowe pułki. Tendencja ta nie objęła jednostek strzeleckich5.
Artyleria
Artyleria dzieliła się na polową (w tym konną) oraz pieszą. Podstawą uzbrojenia oddziałów artylerii polowej były haubice kal. 105 mm. W przypadku artylerii konnej były to działa kal. 77 mm. Bateria liczyła 6 dział bądź 4 haubice. Pułk składał się z dwóch batalionów, każdy z nich miał 3-4 baterie. Oddziały sformowane po wybuchu wojny miały mniejszą liczbę baterii (9 zamiast 12).
Niemiecka artyleria polowa nie wyróżniała się niczym szczególnym. Zupełnie inaczej miała się sprawa w przypadku artylerii pieszej. W jej skład wchodziła broń ciężka. To ona zszokowała i zadziwiła cały świat zdobywając w krótkim czasie potężne twierdze. Przed wojną istniały 24 pułki tego rodzaju broni (po jednym na korpus). Każdy regiment armii czynnej posiadał swój odpowiednik w rezerwie. Podstawową bronią były haubice kal. 150 mm oraz haubice kal. 210 mm (Niemcy klasyfikowali je jako moździerze). Każdy pułk składał się z dwóch batalionów. Batalion liczył cztery baterie haubic kal. 150 mm lub dwie baterie wyposażone w „moździerze”. Rodzaj broni determinował wielkość oddziału. Bateria dział kal. 150 mm liczyła 2 sztuki, podczas gdy bateria haubic tego samego kalibru miała 4 sztuki. W przypadku moździerzy były to 3 egzemplarze.
Bateria polowa liczyła 5 oficerów, 148 żołnierzy, 6 wozów amunicyjnych oraz 139 koni. Bateria piesza złożona z haubic miała 6 oficerów, 224 żołnierzy, 4 wozy amunicyjne oraz 148 koni. Niemal identyczny skład miał oddział wyposażony w ciężkie haubice (kal. 210 mm). Jedyna różnica polegała na większej (249) liczbie artylerzystów6.
Umundurowanie
W 1907 roku armia niemiecka przeszła rewolucję w dziedzinie umundurowania. Wprowadzono wówczas nowy mundur w kolorze Feldgrau. Wbrew nazwie, nie był to szary. W rzeczywistości uniformy były w różnych odcieniach mieszanki szarego i zielonego. Niektóre jednostki były bardziej „szare” inne bardziej „zielone”.
Piechur był umundurowany w: pickelhaubę M1895, kurtkę feldrock M1910 (była bardziej luźna niż wcześniejsze), spodnie M1907, płaszcz M1908 oraz przeznaczonego do czynności polowych, munduru drelichowego M1895. Na ekwipunek piechociarza składał się pas M1874 (od 1909 roku w naturalnym kolorze skóry), trójkomorowe ładownice M1909 (różniły się od późniejszych większą pojemnością – 3 łódki zamiast 2), tornister M1895, tzw. „sierściuch” wykonany z cielęcej skóry, chlebak M1887.
Teoretycznie oddziały rezerwy, Landwehry i Landsturmu miały być umundurowane w ten sam sposób. W praktyce wiele oddziałów było wyposażonych w stare mundury i sprzęt. W szczególności dotyczyło to jednostek obrony terytorialnej. Zdarzały się przypadki żołnierzy maszerujących w sztruksowych spodniach.
Pickelhauba, hełm wprowadzony do armii w 1842 roku, była symbolem pruskiego militaryzmu. Nie wszystkie jednostki były w nią wyposażone. Ułani nosili czapki (tschapka) M1894, strzelcy piesi czaka M1895, husarzy kołpaki M1866i M1912, kirasjerzy hełmy M1889. Artylerzyści nosili co prawda pickelhauby zamiast szpica, mieli jednak kulę.
Charakterystycznym elementem niemieckich mundurów były mankiety rękawów. Istniało kilka ich rodzajów; brandenburski (piechota i artyleria piesza), szwedzki (niektóre pułki piechoty, pionierzy i strzelcy piesi, większość jednostek kawalerii wyj. huzarzy), saski, polski (ułani) i francuski (niektóre oddziały gwardii)7.
Podsumowanie
W 1914 roku Niemcy wystawili dużą, świetnie wyszkoloną i wyposażoną armię. Dzięki doskonałemu systemowi uzupełnień, sprawnej organizacji oraz dowództwu mogli przez 4 lata skutecznie walczyć z prawie całym światem.
Kamil Domagała
Bibliografia:
Fosten Donald, Marrion Robert, The German Army 1914 – 1948, Oxford 2011.
Hein, Das kleine Buch vom Deutschen Heere, Kiel, Leipzig 1901.
Nigel Thomas, The German Army in World War I (1) 1914 – 15, Oxford 2003.
North Jonathan, An illustrated encyclopedia of Uniforms of World War I, Wigston 2011.
Przypisy:
1 T. Nigel Thomas, The German Army in World War I (1) 1914 – 15, Oxford 2003, s. 4 – 5, North Jonathan, An illustrated encyclopedia of Uniforms of World War I, Wigston 2011, s. 192-193.
2 D. Fosten, R. Marrion, The German Army 1914 – 1948, Oxford 2011, s. 9 – 10
3 Tamże, s. 8 – 9 .
4 Tamże, s. 19 – 20.
5 Tamże, s. 16 – 18.
6 Hein, Das kleine Buch vom Deutschen Heere, Kiel, Leipzig 1901 s. 185-198.
7 T. Nigel Thomas, The German Army…, s. 14 – 38.
