W Krakowie w środę 17 września w Muzeum Armii Krajowej im. gen. Emila Fieldorfa „Nila” dla wszystkich pasjonatów historii odbędzie się na wyjątkowe wydarzenie przygotowane z okazji 86. rocznicy agresji sowieckiej na Polskę. Spotkanie będzie okazją, by zobaczyć z bliska oryginalne egzemplarze broni i pamiątek z kampanii wrześniowej 1939 roku oraz posłuchać opowieści ekspertów.
W programie znajdzie się m.in.:
- prezentacja ręcznego karabinu maszynowego Browning wz. 28,
- pokaz pistoletów Vis wz. 35,
- wystawa unikalnych eksponatów związanych z wojną obronną 1939 roku.
Organizatorzy podkreślają, że wydarzenie ma nie tylko wymiar edukacyjny, lecz także symboliczny – przypomina o bohaterstwie żołnierzy, którzy stawili czoła dwóm agresorom: III Rzeszy i Związkowi Sowieckiemu.
Browning wz. 28 – broń, od której mogła zacząć się wojna
Podczas prezentacji uczestnicy będą mogli zobaczyć Browning wz. 28 – ręczny karabin maszynowy, który odgrywał ważną rolę w uzbrojeniu Wojska Polskiego. Broń ta znalazła się na wyposażeniu Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte i to z niej najprawdopodobniej padły pierwsze strzały II wojny światowej.
Rankiem 1 września 1939 roku, po ostrzale pancernika Schleswig-Holstein, niemieckie oddziały zaatakowały półwysep. Ogień otworzyły wówczas placówki Wał i Prom, gdzie obrońcy korzystali m.in. właśnie z Browningów wz. 28. Dzięki tej broni udało im się powstrzymać pierwszych napastników.
Dla osób mniej obeznanych z historią warto podkreślić, że erkaem, czyli ręczny karabin maszynowy, łączył dużą szybkostrzelność z mobilnością. Stanowił podstawowe wsparcie drużyny piechoty i był jednym z kluczowych elementów wyposażenia w walce obronnej.
Vis wz. 35 – legenda polskiej broni krótkiej
Drugim głównym punktem programu będzie prezentacja słynnego pistoletu Vis wz. 35, skonstruowanego w 1930 roku przez Piotra Wilniewczyca i Jana Skrzypińskiego. Była to broń osobista oficerów oraz podoficerów zawodowych Wojska Polskiego.
Vis wyróżniał się niezawodnością, solidną konstrukcją i funkcjonalnością, dzięki czemu cieszył się ogromnym uznaniem zarówno w armii, jak i później – wśród członków polskiego podziemia. W czasie okupacji hitlerowskiej stał się nie tylko narzędziem walki, ale również symbolem ciągłości wojskowych tradycji.
O historii Browninga i Visa opowie Przemysław Kosek z Małopolskiego Stowarzyszenia Strzelców i Kolekcjonerów Militariów. Zaprezentuje on także egzemplarze pistoletów ze swojej prywatnej kolekcji, co będzie wyjątkową atrakcją dla uczestników wydarzenia.
17 września w Muzeum Armii Krajowej – pamiątki pełne emocji
Podczas wydarzenia 17 września w Muzeum Armii Krajowej pokazane zostaną również unikalne eksponaty, które na co dzień nie znajdują się w przestrzeni wystawienniczej. Każdy z nich niesie w sobie wyjątkową historię:
- papierośnica Eugeniusza Grochowskiego, która zatrzymała pocisk podczas bitwy nad Bzurą i ocaliła życie jej właścicielowi,
- lufa karabinu przeciwpancernego wz. 1935 UR, niezwykle skutecznej broni wobec niemieckich czołgów i pojazdów opancerzonych,
- Krzyż Niepodległości majora Edmunda Galinata, który 26 września 1939 roku dostarczył do oblężonej Warszawy rozkaz Naczelnego Wodza nakazujący stworzenie podziemnej organizacji zbrojnej – późniejszej Służby Zwycięstwu Polski, przekształconej następnie w ZWZ i Armię Krajową,
- hełm wz. 1915 Adrian z oznaczeniem 40. Pułku Piechoty Dzieci Lwowskich, który brał udział w obronie Warszawy,
- urna z ziemią z pola bitwy pod Pszczyną, gdzie walczyła krakowska 6. Dywizja Piechoty.
Każdy z tych przedmiotów jest świadectwem dramatycznych wydarzeń września 1939 roku i jednocześnie materialnym nośnikiem pamięci o ludziach, którzy walczyli za wolność ojczyzny.
Oprowadzanie po wystawie i atrakcje dodatkowe
W drugiej części spotkania przewidziane jest oprowadzanie po fragmentach ekspozycji stałej. Uczestnicy będą mieli okazję zobaczyć m.in.:
- elementy wirnika maszyny szyfrującej Enigma,
- dziennik bojowy Oddziału Wydzielonego WP majora Henryka Dobrzańskiego „Hubala”,
- makietę w skali 1:1 brytyjskiego czołgu Vickers z 10. Brygady Kawalerii dowodzonej przez płk. Stanisława Maczka.
Takie zwiedzanie pozwoli nie tylko lepiej zrozumieć realia kampanii wrześniowej, lecz także odkryć szeroki kontekst działań polskiego wojska w pierwszych miesiącach II wojny światowej.
17 września w Muzeum Armii Krajowej – informacje praktyczne
Wydarzenie odbędzie się w środę 17 września 2025 r. o godzinie 17:00 w siedzibie Muzeum Armii Krajowej im. gen. Emila Fieldorfa „Nila” przy ul. Wita Stwosza 12 w Krakowie.
Wstęp na spotkanie będzie bezpłatny, a organizatorzy przewidzieli możliwość wcześniejszej rezerwacji miejsc:
- telefonicznie: 12 41 00 796,
- mailowo: [email protected].
