Dowody na kanibalizm wśród magdaleńczyków sprzed około 18 000 lat odkryte w Jaskini Maszyckiej w Polsce
Zespół badaczy, składający się z archeologów, paleontologów i historyków z instytucji naukowych w Hiszpanii, Niemczech i Polsce, ujawnił nowe, szokujące informacje dotyczące dawnych zwyczajów magdaleńczyków, zamieszkujących tereny dzisiejszej Polski. W Jaskini Maszyckiej znaleźli dowody na kanibalizm wśród magdaleńczyków.
W opublikowanym artykule w czasopiśmie Scientific Reports naukowcy przedstawili wyniki swoich badań, które wskazują na to, że ci pierwotni ludzie sprzed około 18 000 lat prawdopodobnie uprawiali kanibalizm. Badania te opierały się na analizie kości znalezionych w jaskini, która została przebadana już wiele lat temu, jednak dopiero teraz odkryto nowe dowody na to, że ludzkie mięso mogło stanowić część ich diety.
Już wcześniej naukowcy udokumentowali, że wiele starożytnych kultur w różnych częściach świata praktykowało kanibalizm. Zazwyczaj wiązało się to z rytuałami, choć w niektórych przypadkach ludzie zmuszeni byli jeść mięso swoich pobratymców z powodu głodu. Nowe badania dotyczące magdaleńczyków rzucają nowe światło na tę praktykę, szczególnie w kontekście ich codziennego życia w surowych warunkach.
Dowody na kanibalizm wśród magdaleńczyków: nowe badanie
Zespół badawczy skoncentrował się na kościach wydobytych z Jaskini Maszyckiej, znajdującej się w południowej Polsce, w Ojcowskim Parku Narodowym. Wykopaliska te miały miejsce zarówno w XIX wieku, jak i w latach 60. XX wieku. Kości były jednak w złym stanie – połamane i uszkodzone, co wcześniej powodowało wątpliwości co do ich pochodzenia.
Dzięki szczegółowej analizie fragmentów, badacze dostrzegli ślady, które przypominały te pozostawiane na kościach zwierząt podczas ich rzeźbienia i spożywania. Odkryto także, że wiele z tych kości zostało specjalnie łamanych, aby wydobyć z nich bogaty w składniki odżywcze szpik – substancję, którą, jak sugerują naukowcy, mogły także jeść.
Co więcej, fragmenty kości ludzkich były pomieszane z kośćmi innych zwierząt, które również nosiły podobne ślady nacięć, co wskazuje, że były one również konsumowane.
Również datowanie tych kości stanowiło ważny dowód – wszystkie fragmenty pochodziły z tego samego okresu, co sugeruje, że mogły zostać pochowane razem, być może w wyniku jednego zdarzenia. Co ciekawe, okres ten przypada na czas po ostatniej epoce lodowcowej, kiedy to z topniejącym lodem otwierały się nowe tereny. To mogło prowadzić do wzrostu rywalizacji o zasoby i terytorium, a kanibalizm mógł stać się odzwierciedleniem przemocy w walce o przetrwanie.
Badacze podkreślają, że choć dowody wskazują na kanibalizm, nie można tego w pełni stwierdzić. Wskazują na możliwość, że niektóre kultury w przeszłości obnażały kości swoich zmarłych do czysta jako część rytuału pogrzebowego lub obrzędów związanych z szacunkiem dla zmarłych. Naukowcy zauważają, że nie wyklucza to, iż magdaleńczycy mogli postępować podobnie.
Analizując szczegóły odkrytych kości, zespół ustalił, że wśród nich dominowały fragmenty czaszki (69,8% – 37 kości) oraz pozostałości szkieletu pozaczaszkowego (30,2% – 16 kości). Badania wskazują na obecność co najmniej 10 osobników – 6 dorosłych i 4 młodszych. Wiek niektórych osób, na podstawie stanu zębów oraz wzrostu nasad kości, sugeruje, że jedno z dzieci miało około 6 lat, a inne osoby były w wieku poniżej 21 roku życia. Oznaczenia na kościach wskazują również na osoby w wieku od 10 do 23 lat.
Na powierzchni kości badacze zauważyli 36 próbek z widocznymi śladami modyfikacji kulturowych, czyli czynności, które miały na celu przygotowanie mięsa. Wśród tych próbek aż 31 miało widoczne nacięcia, które były charakterystyczne dla śladów cięć związanych z rzeźbieniem zwłok.
Ślady były proste, głębokie i równoległe, a ich kształt przypominał litery „V”. Takie cechy można porównać z wynikami eksperymentów przeprowadzonych na kościach zwierząt, które były w ten sposób obrabiane w procesie rzeźnictwa.
Dodatkowo, na kościach barkowych (jednej łopatce i czterech obojczykach) zauważono ślady cięcia, które były wynikiem rozdrabniania kości, aby uzyskać dostęp do mięsa. Na niektórych kościach ramion i nóg badacze zaobserwowali ślady po cięciach, zadrapaniach i złamaniach, które sugerowały, że kości te zostały rozczłonkowane. Na jednej kości udowej dostrzegli także wgłębienia i ślady po usunięciu szpiku.
Ciekawe były także odkrycia dotyczące rąk i nóg, gdzie jedynym elementem reprezentującym tę część ciała była pierwsza kość śródręcza. Kość ta była lekko zwęglona, co wskazuje, że miała kontakt z ogniem. Zdaniem naukowców mogło to wynikać z narażenia kości na ogień w celu ich obróbki.
Wszystkie te dowody, choć wskazują na możliwość kanibalizmu wśród magdaleńczyków, nie pozwalają jednoznacznie potwierdzić, czy była to praktyka powszechna, czy raczej wyjątkowa. Jednak w świetle tych odkryć zespół badaczy sugeruje, że kanibalizm mógł być częścią ich życia, w odpowiedzi na trudne warunki i rywalizację o zasoby.
Kultura magdaleńska
Nazwa kultury magdaleńskiej pochodzi od stanowiska archeologicznego La Madeleine w Dordogne, jednak jej zasięg geograficzny był znacznie szerszy. Wykopaliska z tego okresu odkryto nie tylko we Francji, ale również w Portugalii. W Polsce obozowisko ludzi kultury magdaleńskiej odkryto m.in. w Jaskini Maszyckiej w Ojcowskim Parku Narodowym.
Kultura magdaleńska mieści się w czasie, który po raz pierwszy opisał Édouard Lartet i Henry Christy, określając go mianem L’Age du Renne (wiek renifera), ponieważ w tym okresie renifery były jednym z dominujących gatunków. Myśliwi z tego okresu, ze względu na dużą liczbę tych zwierząt, często określani są także jako „łowcy reniferów”. Niemniej, badania wykazały, że polowali oni nie tylko na renifery, ale również na jelenie, konie oraz inne duże ssaki, które były obecne w Europie pod koniec epoki lodowcowej.
Okres magdaleński obejmuje czas od około 18 000 do 10 000 lat temu, kończąc się wraz z zakończeniem epoki lodowcowej. Charakteryzował się on specyficznymi technikami obróbki kamieni i kości, w tym popularnymi w tym czasie narzędziami łopatowymi.
Choć techniki obróbki w kulturze magdaleńskiej były prostsze niż te znane z kultury solutreńskiej, istotną innowacją były mikrolity — małe, precyzyjnie obrabiane kamienne narzędzia, które były wykorzystywane jako ostrza w narzędziach lub broń.
Okres magdaleński dzieli się na sześć faz, które są uznawane za istotne z chronologicznego punktu widzenia. Pierwsze trzy fazy, określane mianem wczesnomagdaleńskich, rozróżnia się głównie na podstawie proporcji ostrzy i szczególnych cech kształtu skrobaków. W fazach środkowych, charakterystycznym zjawiskiem było pojawienie się mikrolitów, szczególnie tych drobnozębnych, które stały się wyraźnie rozpoznawalne. Z kolei w późnym magdaleńskim, który obejmuje ostatnie trzy fazy, pojawiły się harpuny, które były wytwarzane z kości, poroża oraz kości słoniowej.
Sztuka magdaleńska to jeden z najbardziej niezwykłych elementów tej kultury. Jest niezwykle bogata i różnorodna, obejmując tysiące obrazów i rysunków, w tym najbardziej znane arcydzieła paleolitu, takie jak malowidła w jaskiniach Lascaux i Altamira. Obrazy te przedstawiają zarówno zwierzęta, jak i sceny związane z polowaniami, co odzwierciedla ówczesne wierzenia oraz stosunek ludzi do otaczającej ich przyrody.
Oprócz malowideł, z tego okresu pochodzi również wiele innych przedmiotów, takich jak figurki, broń, naczynia ozdobione różnorodnymi wzorami oraz biżuteria. Biżuteria ta była często tworzona z muszli oraz zębów drapieżników, a jej zdobienia miały zarówno funkcje estetyczne, jak i kultowe.
Źródło: Francesc Marginedas, Palmira Saladié, Marta Połtowicz-Bobak, Thomas Terberger, Dariusz Bobak, Antonio Rodríguez-Hidalgo, New insights of cultural cannibalism amongst Magdalenian groups at Maszycka Cave, Poland, Scientific Reports [dostęp: 07.02.2025].
Fot. Ibidem.
bdh/cc
