Dwunastościan rzymski w Wielkiej Brytanii. W północno-zachodniej Europie odkryto do tej pory ponad 100 podobnych dwunastościanów, jednak archeolodzy wciąż nie wiedzą, do czego służyły
Amatorscy archeolodzy w Anglii odkryli rzadki rzymski dodekaedr podczas wykopalisk w pobliżu wioski Norton Disney. Dwunastościan rzymski, metalowy korpus o dwunastu ścianach, wielkości grejpfruta, stanowi tajemnicę dla ekspertów, a jego funkcja, choć nieznana, może mieć związek z praktykami religijnymi lub kultowymi w regionach, gdzie został znaleziony.
Nowe odkrycie w Wielkiej Brytanii: dwunastościan rzymski
Amatorscy archeolodzy w Anglii odkryli rzymski dodekaedr – tajemniczy rodzaj przedmiotu, który od wieków zadziwia ekspertów. Dodekaedr, czyli metalowy korpus o dwunastu ścianach wielkości grejpfruta, został znaleziony latem 2023 roku podczas wykopalisk na polu rolnika w pobliżu wioski Norton Disney blisko Lincolnshire, około 56 kilometrów na południowy wschód od Sheffield.
Wcześniejsze badania geofizyczne wykazały zakłócone obszary pola magnetycznego Ziemi, sugerując ukrytą jamę, a poszukiwacze za pomocą wykrywaczy metalu znaleźli już wcześniej na tym polu rzymskie monety i broszki
– powiedział Richard Parker, sekretarz Grupy Historii i Archeologii Norton Disney, organizacji lokalnych wolontariuszy.
Parker parzył herbatę niedaleko, gdy z grupy wolontariuszy nadszedł okrzyk; ci właśnie odkryli dodekaedr w jednym z wykopów wykonanych przez grupę podczas dwutygodniowych wykopalisk.
To był nasz przedostatni dzień wykopalisk, gdy nagle wskoczył ten dodekaedr w Wykopie Numer Cztery.
– zgłosił R. Parker w Live Science.
Byliśmy całkowicie zaskoczeni. Nie otrzymywaliśmy wtedy wielu sygnałów metalowych, a tu nagle się pojawił.
Obiekt jest kompletny, podczas gdy wiele innych odkrytych jest uszkodzonych lub fragmentarycznych. Jest także duży jak na rzymski dodekaedr, który może mieć rozmiar nawet piłki golfowej. Niezwykła metalowa powłoka jest obecnie wystawiona w pobliskim muzeum i niedawno pojawiła się w programie archeologicznym BBC Digging for Britain.
Dwunastościan rzymski w północno-zachodniej Europie
W ciągu ostatnich 200 lat w północno-zachodniej Europie odkryto ponad 100 dodekaedrów. Obiekty te pochodzą z okresu od I do III wieku n.e. i zostały znalezione jedynie w dawnych północnych terytoriach Imperium Rzymskiego. Czasami nazywane są dodekaedrami „galoromańskimi” od Galów (lub Celtów), którzy zamieszkiwali te obszary.
Każdy dodekaedr to dwunastościany pusty korpus metalowy, zazwyczaj z brązu, z otworami o różnych rozmiarach na każdej z dwunastu ścian. Otwory te często są otoczone koncentrycznymi pierścieniami wytłoczonymi w metalu, a na każdym rogu znajduje się wypustka.
Nie posiadają żadnych form pisemnych, a w rzymskich tekstach nie znaleziono żadnego opisu dodekaedrów. W rezultacie współcześni archeolodzy nie są w stanie wyjaśnić, do czego mogłyby być używane.
Niektórzy sugerowali, że dodekaedry mogły być zabawkami, kostkami do gry, głowami buław, kulami z procy lub urządzeniami służącymi do wyznaczania odległości dla artylerii rzymskiej. Dodatkowe teorie w Internecie obejmują ich rolę w obliczaniu dat z gwiazd lub jako wzory do robienia rzymskich rękawiczek na drutach.
Jednakże obiekty są zbyt skomplikowane jak na broń, a żadne z pozostałych wyjaśnień nie było zadowalające. Wielu archeologów uważa teraz, że dodekaedry miały zastosowanie religijne lub kultowe w regionach galoromańskich, gdzie zostały znalezione – mogły być używane do wróżb lub magii.
Kilka z nich znaleziono w grobach, co wzmacnia pomysł, że miały one charakter magiczny. Rzymskie prawo zabraniało większości praktyk magicznych, co może tłumaczyć brak informacji na ich temat.
Panowanie rzymskie
Niedawne odkrycie dodekaedru rzymskiego w Norton Disney to jedno z niewielu przypadków, gdy taki obiekt został znaleziony w kontekście archeologicznym
– poinformował R. Parker.
Wiele innych zostało odkrytych przez poszukiwaczy za pomocą wykrywaczy metali i później przekazano, często z dala od miejsca znalezienia.
Mimo że wykopaliska musiały zostać zakończone na koniec sezonu tuż po odkryciu dodekaedru, grupa liczy na uzyskanie dodatkowego finansowania i planuje powrót na to stanowisko tego lata.
Archeolodzy znaleźli dotąd artefakty z epoki żelaza w okolicach wioski, datowane na okres przed rzymskim panowaniem, oraz setki fragmentów rzymskiej ceramiki z II i III wieku n.e.
Znaleziono również pozostałości rzymskiej willi w pobliżu wioski. Cała Anglia i Walia stały się prowincjami rzymskimi po roku 43 n.e., kiedy legiony cesarza Klaudiusza najechały kraj — inwazja, której nie dokonał Juliusz Cezar w 54 r. p.n.e.
Panowanie rzymskie trwało do około 410 n.e., kiedy to większość legionów opuściła Wyspy Brytyjskie, by bronić kontynentalnej Europy przed najazdami barbarzyńców, a Brytyjczycy pozostali sami sobie.
Cesarstwo rzymskie
Cesarstwo Rzymskie było starożytnym państwem obejmującym tereny basenu Morza Śródziemnego. Powstało z przekształcenia republiki rzymskiej w system monarchiczny, przyjmując rok 27 p.n.e. jako początek, gdy Gajusz Oktawiusz został wywyższony do tytułu augusta.
To oznaczało koniec ery republiki rzymskiej. Początkowo rządy w cesarstwie przybrały formę pryncypatu, zachowując formalnie istniejący ustrój. Cesarz sprawował najwyższą władzę, kontrolując wszystkie kluczowe urzędy i armię. Jednakże, dzięki reformom Dioklecjana i Konstantyna, zaczęła dominować era dominatu, charakteryzująca się znacznie silniejszą pozycją władzy cesarskiej.
W 395 roku Cesarstwo Rzymskie uległo ostatecznemu rozpadowi na część zachodnią i wschodnią. Cesarstwo Zachodniorzymskie, po dwukrotnym złupieniu Rzymu przez barbarzyńców, upadło w 476 roku z powodu wewnętrznych kryzysów i inwazji ludów.
W wyniku tego rozpadu, Cesarstwo Wschodniorzymskie, znane również jako Bizancjum, kontynuowało swoje istnienie aż do upadku Konstantynopola w 1453 roku pod wpływem ekspansji Osmanów.
Podział Cesarstwa Rzymskiego w 395 roku nie miało na celu utworzenia dwóch odrębnych państw, lecz zachowanie jedności imperium. W przypadku braku jednego z cesarzy, drugi stawał się jedynowładcą.
W 476 roku dowódca rzymski Odoaker zdetronizował cesarza zachodniorzymskiego Romulusa Augustulusa, co oznaczało kres tego okresu rządów. Mimo prób Odoakra, Bizancjum uznało Anastazjusza I za jedynego cesarza rzymskiego.
Źródła:
- Metcalfe Tom, Roman dodecahedron uncovered by amateur archeologists in the UK, Live Science [dostęp 22.01.2024].
- Suder Wiesław, Census populi: demografia starożytnego Rzymu, 2003.
Fot. Norton Disney History and Archaeology Group
