Roman Dziarski, Jak przechytrzyliśmy i przeżyliśmy hitlerowców
Wydawałoby się, że książek dotyczących II wojny światowej i Holokaustu jest tak dużo, że już nic nowego powiedzieć i napisać nie można. Jednak w ogromie publikacji o tej tematyce są perełki, na które szczególnie warto zwrócić uwagę. Jedną z nich jest książka Romana Dziarskiego Jak przechytrzyliśmy i przeżyliśmy hitlerowców
Roman Dziarski urodził się i wykształcił w Polsce, po obronie doktoratu w 1977 roku wyemigrował do USA. Rozpoczął tam karierę w dziedzinie immunologii i mikrobiologii. Obecnie jest emerytowanym profesorem na Indiana University.
Pasjonuje się historią II wojny światowej i Zagłady oraz pomocą prześladowanym. Fascynacja tematem skłoniła go do napisania i opublikowania książki Jak przechytrzyliśmy i przeżyliśmy hitlerowców.
Publikacja opisuje losy Zofii Sterner i jej rodziny, autor nie tylko skupia się tylko na opisie codziennych zmagań podczas II wojny światowej, ale podkreśla udział tych osób w pomoc w ratowaniu Żydów z Holokaustu.
Dziarski akcentuje i udowadnia, że byli ludzie, którzy w tym czasie zostali ludźmi nawet w najbardziej nieludzkich warunkach.
Autor chociaż nie jest historykiem z wykształcenia to z zacięciem historycznym jak przystało na naukowca, oparł książkę na zapiskach dziennika Zofii, stenogramach jej wspomnień, zeznaniach jej męża podczas procesów zbrodni wojennych oraz osobistych wywiadach z główną bohaterką i jej rodziną.
Dziarski podkreśla we wstępie, że aby zachować dokładność historyczną nie dodał żadnych fikcyjnych ani wymyślonych postaci, wydarzeń dialogów czy dramaturgii.
Co ciekawe relacja została napisana w formie pamiętnika Zofii w czasie teraźniejszym, tak jakby wydarzenia rozgrywały się na jej oczach. Zyskuje na tym czytelnik, który razem z główną bohaterką uczestniczy wojennych losach. Może bezpośrednio obserwować zmagania z niemieckim okupantem.
Takich osobistych momentów w książce jest dużo. Nieraz można się wzruszyć, kiedy Zofia Sterner opowiada m.in. o tym jak wyprowadza Żydów z getta. Uwidacznia się jak przez całą okupację rodzina Sternerów zaangażowała się w ratowanie drugiego człowieka, dodając mu również otuchy oraz pomagając w znalezieniu bezpiecznej przystani w dokumentami w ręku.
W książce opisane mamy również powojenne losy bohaterów oraz liczne fragmenty korespondencji, którą prowadzili z uratowanym małżeństwem żydowskim.
Ważną częścią książki są rozdziały pt. Posłowie i Komentarz, w którch autor zamieścił kilka krótkich opisów szerszych wydarzeń historycznych z okresu wojny. Jest to ułatwienie dla czytelnika, aby lepiej mógł zrozumieć, z czym zmagali się wówczas ludzie z pamiętnika Zofii i jej rodziny.
Dziarski nie ukrywa, że pierwsze wydanie tej książki napisał kierując je dla czytelników amerykańskich. Stąd wydawałoby się, że niektóre treści Komentarza są zbędne dla polskiego odbiorcy, który powinien z historią II wojny światowej i Holokaustu w Polsce być dobrze zaznajomiony.
Śmiem jednak twierdzić, że wiele z tego krótkiego wykładu historycznego, Polak może się dowiedzieć, a nawet uzupełnić braki z wiedzy historycznej. Autor sam trafnie zauważa, że śledząc toczącą się od wielu lat w Polsce i na świecie debatę o roli Polaków w zagładzie Żydów, często pełną goryczy, połajanek i zacietrzewienia, książka może zainteresować odbiorców nad Wisłą, gdyż przedstawia wyważone aspekty stosunków polsko-żydowskich.
Tak jak zaznaczałem na wstępie książek o Holokauście i ratowaniu Żydów jest wiele. Każdy z nas zna Irenę Sendlerową czy Janusza Korczaka, ale sądzę, że warto upamiętniać wszystkich cichych bohaterów tamtych lat.
Książka Jak przechytrzyliśmy i przeżyliśmy hitlerowców jest nie tylko pisanym pomnikiem bohaterki i jej rodziny, ale przede wszystkim bardzo dobrą publikacją, która na długo pozostaje w pamięci.
Wydawnictwo Book Edit
Ocena recenzenta: 6/6
Piotr Burak
