Nie wszystko, co stare, odchodzi w zapomnienie – niektóre historie wracają z siłą, której nie sposób zignorować. Gdy dziedzictwo Piastów staje się przedmiotem nowej, interdyscyplinarnej debaty, Konferencja „Polska Bolesława Chrobrego” zapowiada spotkanie nauki, pamięci i symboliki władzy, które wykracza poza ramy rocznicy. To opowieść o władcy, który nie tylko nosił koronę, lecz również odcisnął trwały ślad w pejzażu europejskiej polityki i kultury.
W dniach 16–17 czerwca 2025 roku w zabytkowych wnętrzach Collegium Minus Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, a dokładniej w sali Senatu na drugim piętrze, odbędzie się Konferencja „Polska Bolesława Chrobrego” – wyjątkowe wydarzenie naukowe, poświęcone jednej z najważniejszych postaci w historii Polski. Spotkanie zgromadzi wybitnych badaczy specjalizujących się w dziejach średniowiecza, w szczególności wczesnopiastowskiej Polski, aby wspólnie spojrzeć na życie i panowanie pierwszego koronowanego władcy naszego kraju.
Wydarzenie odbędzie się pod wysokim patronatem JM Rektor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, prof. dr hab. Bogumiły Kaniewskiej, oraz Jego Ekscelencji Arcybiskupa Metropolity Poznańskiego Zbigniewa Zielińskiego. Patronat tych dwóch instytucji – naukowej i duchownej – odzwierciedla znaczenie zarówno akademickie, jak i symboliczne omawianej tematyki.
Konferencja „Polska Bolesława Chrobrego” ma na celu nie tylko uczczenie 1000. rocznicy śmierci oraz koronacji Bolesława Chrobrego, lecz także próbę nowego, spójnego ujęcia jego dziedzictwa. Organizatorzy podkreślają, że to wydarzenie naukowe będzie miało charakter przekrojowy i interdyscyplinarny – obejmie zagadnienia związane z polityką zagraniczną, ideologią władzy, funkcjonowaniem Kościoła, kulturą, społeczeństwem oraz strukturami państwa piastowskiego.
Konferencja „Polska Bolesława Chrobrego” – wspólna inicjatywa naukowa z międzynarodowym zasięgiem
W konferencji wezmą udział uznani mediewiści – historycy, archeolodzy i historycy sztuki – reprezentujący najważniejsze ośrodki naukowe w kraju, takie jak:
- Uniwersytet Warszawski,
- Uniwersytet Jagielloński,
- Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk,
- Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu,
- Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II,
- Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie,
- Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.
Wystąpienia i dyskusje zostaną podzielone na bloki tematyczne, a efektem całego wydarzenia będzie publikacja anglojęzyczna przygotowywana w prestiżowej serii East Central Europe, 476–1795, wydawanej przez Brepols Publishers we współpracy z Wydziałem Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza oraz Australian Catholic University. To potwierdzenie, że poruszana tematyka ma nie tylko znaczenie lokalne, lecz także międzynarodowe.
Jak podkreślają organizatorzy, Bolesław Chrobry to postać symboliczna – jego panowanie stanowi istotny punkt odniesienia dla tożsamości historycznej i kulturowej Polski. Okres ten symbolizuje moment, w którym rodziła się trwała struktura państwowa, a centrum polityczne i religijne skupiało się wokół Wielkopolski – kolebki piastowskiej dynastii.
Konferencja „Polska Bolesława Chrobrego” – dzień pierwszy: narodziny władzy i fundamenty państwowości
16 czerwca 2025 roku, w samo południe, obrady konferencji uroczyście zainauguruje prof. dr hab. Tomasz Jasiński – wybitny znawca wczesnego średniowiecza. Już w pierwszym wykładzie, zatytułowanym Bolesław Chrobry – narodziny, śmierć, pochwę, zaprezentuje on wielowymiarowe spojrzenie na życie monarchy, które nie ograniczy się jedynie do faktów biograficznych. Prelegent planuje przedstawić Chrobrego jako postać symboliczną, funkcjonującą w pamięci zbiorowej i przekazach kronikarskich jako wzór władcy idealnego – zarówno w wymiarze duchowym, jak i politycznym.
Kolejne wystąpienie wygłosi prof. UW dr hab. Grzegorz Pac, który skupi się na nieco mniej oczywistym, a zarazem niezwykle istotnym aspekcie: Kobiety w kręgu Bolesława Chrobrego. Prelekcja ta ukaże, jaką rolę odgrywały kobiety w życiu monarchy – nie tylko jako członkinie dynastii piastowskiej, lecz również jako partnerki polityczne, fundatorki oraz osoby wpływające na kształtowanie elit władzy. Zostanie tu poruszona kwestia m.in. Emnildy – matki Mieszka II – oraz innych kobiet z otoczenia książęcego dworu.
Po tym wystąpieniu głos zabierze prof. UW dr hab. Marcin R. Pałk, który w wykładzie zatytułowanym Piastowski „wiek ciemny” – władza i społeczeństwo w XI stuleciu, podejmie próbę zrewidowania popularnego określenia dotyczącego wczesnośredniowiecznej Polski. Jak zaznacza sam autor, termin „wiek ciemny” jest krzywdzący, gdyż ignoruje procesy rozwojowe zachodzące w tym okresie. Prelegent omówi m.in. ewolucję struktur społecznych, rozwój administracji, organizację grodową oraz miejsce ludności wiejskiej i miejskiej w systemie władzy.
Po tej części nastąpi przerwa na kawę (14:15–15:15), która umożliwi uczestnikom wymianę refleksji i nawiązanie kontaktów naukowych.
Ideologia, Kościół i narracje o władzy
Popołudniowy blok obrad rozpocznie prof. dr hab. Zbigniew Dalewski z Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk, który wygłosi wykład pt. Ideologia władzy Bolesława Chrobrego. W centrum zainteresowania znajdzie się tu pytanie o to, jak monarcha konstruował obraz swojej władzy – zarówno wobec poddanych, jak i sąsiadów z zagranicy. Prelegent przedstawi, w jaki sposób wykorzystywano symbolikę chrześcijańską i insygnia królewskie do umacniania pozycji władcy oraz legitymizacji jego działań politycznych.
Następnie wystąpi prof. dr hab. Roman Michałowski (IH PAN), który w prelekcji Kościół polski doby Chrobrego skupi się na funkcjonowaniu Kościoła jako strukturze instytucjonalnej i duchowej. Profesor zaprezentuje, jaką rolę odegrała religia w konsolidacji państwowości, oraz omówi relacje między Chrobrym a duchowieństwem. Przedstawione zostaną również działania misyjne oraz starania o utworzenie niezależnej metropolii kościelnej.
Kolejnym prelegentem będzie dr Miłosz Sosnowski (UAM), który przybliży zagadnienie pisarstwa historycznego i jego znaczenia dla budowania pamięci o epoce Bolesława. W wystąpieniu zatytułowanym „Pamiętnikowość czasów Bolesława Chrobrego” – co to właściwie znaczy?, badacz przedstawi, jak powstawały narracje o władcy i jaką rolę pełniły kroniki – takie jak te autorstwa Thietmara z Merseburga czy Galla Anonima – w kształtowaniu obrazu monarchy w późniejszych epokach.
O godzinie 17:15 zaplanowano kolejną przerwę kawową, po której konferencja wejdzie w fazę podsumowującą pierwszy dzień.
Architektura, archeologia i przestrzeń władzy
Po przerwie kawowej uczestnicy konferencji wysłuchają jeszcze dwóch niezwykle istotnych referatów, skupionych na materialnych aspektach władzy Bolesława Chrobrego – przestrzeni, w której realizowano jego polityczne ambicje.
Prof. dr hab. Hanna Kóčka-Krenz z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu przedstawi wykład pt. Architektura monumentalna w czasach Bolesława Chrobrego (rezydencje i kościoły). Badaczka skupi się na analizie najważniejszych budowli wznoszonych za panowania monarchy – zarówno świeckich, jak i sakralnych – takich jak palatia, katedry i wczesne zespoły grodowe. Wystąpienie ukaże, jak architektura była nie tylko wyrazem prestiżu władcy, ale także narzędziem jego legitymizacji i symbolem trwałości władzy.
Na zakończenie pierwszego dnia obrad głos zabierze prof. dr hab. Przemysław Urbańczyk z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie – jeden z czołowych polskich archeologów specjalizujących się w dziejach średniowiecznej Europy. W referacie Archeologia o czasach Bolesława Chrobrego badacz zaprezentuje najnowsze odkrycia archeologiczne oraz ich interpretację w kontekście rozwoju państwa piastowskiego. Uczestnicy poznają m.in. rezultaty badań prowadzonych w Poznaniu, Gnieźnie, Ostrów Lednicki i innych kluczowych ośrodkach władzy.
W ten sposób zakończy się pierwszy dzień konferencji – dzień poświęcony przede wszystkim analizie wewnętrznych struktur państwa Bolesława, jego zaplecza ideologicznego oraz fundamentów, na których budował swoją władzę.
Konferencja „Polska Bolesława Chrobrego” – dzień drugi: między Wschodem a Zachodem
Drugi dzień konferencji, 17 czerwca 2025 roku, otworzy prof. dr hab. Krzysztof Skwierczyński z Uniwersytetu Warszawskiego, który wygłosi wykład pt. Państwo polskie a Stolica Apostolska. Prelegent poruszy kluczowy dla epoki temat relacji Bolesława Chrobrego z papiestwem – zarówno w kontekście duchowym, jak i politycznym. Jak podkreśla sam badacz, „legitymizacja władzy królewskiej poprzez kontakt ze Stolicą Apostolską miała znaczenie fundamentalne dla młodego państwa chrześcijańskiego”.
Następnie prof. dr hab. Andrzej Pleszczyński z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie zaprezentuje wykład pt. Idea korony piastowskiej i relacje Polski z Cesarstwem Rzymskim – Królestwem Niemieckim. Prelegent omówi napięte stosunki Bolesława Chrobrego z otaczającymi go mocarstwami – szczególnie z cesarstwem Ottonów – oraz ukarze, jak monarcha dążył do uzyskania równego statusu wobec zachodniego sąsiada, korzystając z narracji królewskiej i symboli monarchicznych.
O godzinie 13:30 wystąpi prof. dr hab. Stanisław Rosik z Uniwersytetu Wrocławskiego, który w prelekcji Żelazna i wodna znacząca granica – mit i rzeczywistość ekspansji Bolesława Chrobrego na Północ i Zachód przybliży uczestnikom geopolityczne ambicje władcy oraz sposób, w jaki postrzegano granice w średniowieczu. Badacz zaprezentuje różnice pomiędzy symbolicznym ujęciem granic a ich rzeczywistym zasięgiem i funkcją – zarówno militarną, jak i gospodarczą.
Po tym bloku nastąpi przerwa (14:15–15:15), która pozwoli uczestnikom na oddech przed kolejną serią inspirujących wystąpień.
Dziedzictwo, kultura i pamięć zbiorowa
Po przerwie kawowej ostatni blok obrad drugiego dnia konferencji skupi się na dziedzictwie kulturowym epoki Bolesława Chrobrego, a także na jego obecności w tradycji historycznej i tożsamości narodowej.
Jako pierwszy wystąpi prof. dr hab. Wojciech Fałkowski z Uniwersytetu Warszawskiego, z prelekcją zatytułowaną Czasy Bolesława Chrobrego w tradycji polskiej historiografii i edukacji. Wykład ten będzie miał charakter metarefleksyjny – prelegent pokaże, jak zmieniało się postrzeganie postaci Bolesława Chrobrego od średniowiecza po czasy współczesne. Wystąpienie poruszy również temat nauczania historii we współczesnej szkole oraz obecności Chrobrego w świadomości społecznej Polaków.
Kolejny referat, Kultura i obrzędowość dworu Bolesława Chrobrego, wygłosi dr hab. Marcin Danilewski z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Prelegent przybliży uczestnikom bogaty świat symboliki dworskiej – od rytuałów koronacyjnych, przez ceremonie religijne, aż po praktyki życia codziennego elity piastowskiej. Szczególna uwaga zostanie poświęcona relacjom między władzą świecką a duchowną oraz ich kulturowym reprezentacjom w ikonografii i obrzędowości.
Ostatnim wystąpieniem będzie referat dr. hab. Piotra Wronieckiego z Uniwersytetu Warszawskiego, zatytułowany Topografia sakralna państwa Bolesława Chrobrego – między rzeczywistością a narracją. Badacz przedstawi, jak rozwijała się sieć świątyń i miejsc kultu w państwie pierwszego króla Polski, i w jaki sposób ich rozmieszczenie odzwierciedlało zarówno potrzeby duchowe, jak i strategię polityczną ówczesnej władzy.
W kierunku nowej syntezy
Po ostatnim wystąpieniu, około godziny 17:15, odbędzie się uroczyste podsumowanie konferencji. Głos zabiorą przedstawiciele komitetu organizacyjnego oraz zaproszeni goście honorowi. Podkreślą oni znaczenie zrealizowanych obrad i zapowiedzą kontynuację wspólnej refleksji nad epoką piastowską.
Jak zaznaczają organizatorzy, efektem konferencji będzie anglojęzyczna monografia naukowa, przygotowana we współpracy Wydziału Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Australian Catholic University, wydana przez renomowane Brepols Publishers w serii East Central Europe, 476–1795. Publikacja ta ma za zadanie nie tylko utrwalić dorobek polskiej historiografii, ale również włączyć go do szerszego, europejskiego dyskursu o dziedzictwie wczesnośredniowiecznej Europy.
Konferencja „Polska Bolesława Chrobrego” zapowiada się jako wydarzenie o wyjątkowym znaczeniu – zarówno dla naukowców, jak i wszystkich zainteresowanych dziejami Polski. Dzięki interdyscyplinarnemu podejściu, szerokiemu spektrum tematów oraz międzynarodowej współpracy, stanie się okazją do nowego spojrzenia na monarchę, który położył fundament pod przyszłą polską państwowość.
