Król i królowa zawsze czekali na potomstwo, zwłaszcza na syna. W historii zdarzały się jednak przypadki, kiedy radość z narodzin potomka, wkrótce przeradzała się w smutek, bo dziecko umierało. W średniowieczu, ale i w czasach nowożytnych dość często zdarzały się takie przypadki. Jednego z synów Kazimierza II Sprawiedliwego i Heleny Znojemskiej, w dzieciństwie przygniotło drzewo! Chłopiec poniósł śmierć na miejscu. Władysław Łokietek i Jadwiga Kaliska stracili dwóch synów: Stefana i Władysława, Jadwiga Andegaweńska urodziła córkę, która przeżyła tylko trzy tygodnie. Przykłady można mnożyć. Dziś przedstawimy niektóre z tych przypadków.
Syn Kazimierza II Sprawiedliwego i brat Leszka Białego oraz Konrada I Mazowieckiego, imiennik ojca, zginął tragicznie w 1182 roku, kiedy podczas zabawy na dworze przewróciło się na niego drzewo. Niektórzy historycy twierdzą, że mógł to być raczej jakiś drewniany budynek. Źródła są w tym temacie lakoniczne. Wiadomo, że syn Kazimierza II Sprawiedliwego zginął na miejscu!
Władysław I Łokietek stracił dwóch synów, a Kazimierz Wielki trzy córki
Władysław I Łokietek i jego żona Jadwiga Kaliska oprócz przyszłego króla Polski Kazimierza Wielkiego, mieli jeszcze dwóch synów: Stefana i Władysława. Niestety, oni obaj zmarli w dzieciństwie. W związku z tym polska para książęca, a później także królewska pilnowała Kazimierza Wielkiego jak oka w głowie. Gdy w dzieciństwie Kazimierz zachorował to jego matka słała listy do papieża Jana XXII, z prośbą o modlitwę w intencji szybkiego powrotu do zdrowia dla królewicza. Modły wkrótce zostały wysłuchane, bo Kazimierz wyzdrowiał. Oprócz synów ta para królewska miała również córki. Za życia matki zmarła także Kunegunda Łokietkówna, matka m.in. księcia świdnicko-jaworskiego Bolka II Małego.
Władysław I Łokietek zmarł 2 marca 1333 roku, a po jego śmierci polski tron objął jego syn – Kazimierz Wielki, który wraz ze swoją pierwszą żoną – Anną „Aldoną” Giedyminówną zostali koronowani na króla i królową Polski 25 kwietnia 1333 roku. Z tego związku król doczekał się dwóch córek: Elżbiety i Kunegundy. Dożyły one dorosłości, a jedna z nich (Elżbieta) urodziła nawet potomstwo, ale obie córki z pierwszego małżeństwa Kazimierz niestety przeżył. Król doczekał się także trzech córek ze swojego czwartego i zarazem ostatniego małżeństwa z Jadwigą Żagańską. W tym przypadku również niestety, jedna z nich zmarła w dzieciństwie. Kazimierz miał również synów, ale oni wszycy pochodzili z nieformalnych związków, dlatego nie będę się nimi tutaj zajmował.
Potomstwo Ludwika Wielkiego (Węgierskiego)
Ludwik Węgierski, czyli następca Kazimierza Wielkiego na polskim tronie był dwukrotnie żonaty. Z pierwszą żoną – Małgorzatą Luksemburską, córką cesarza Karola IV Luksemburskiego, Ludwik Węgierski w ogóle nie doczekał się potomstwa. Dopiero ze swoją drugą żoną – Elżbietą Bośniaczką doczekał się trzech córek. Starsza historiografia (O. Halecki, J. Wyrozumski) podawała, że Ludwik doczekał się czterech córek. Pierwsza miała się urodzić jeszcze w latach 60. XIV wieku i otrzymać imię Katarzyna. Niestety, Katarzyna miała umrzeć w dzieciństwie, a następna miała urodzić się w 1370 roku kolejna dziewczynka, która otrzymała imię po swojej zmarłej siostrze – Katarzyna. Niestety, ta Katarzyna urodzona w 1370 roku zmarła w niewyjaśnionych okolicznościach w 1378 roku. Nowsza historiografia (Stanisław A. Sroka) odrzuca tezę, że Ludwik i Elżbieta mieli cztery córki, twierdząc, że mieli tylko trzy. Ludwik Węgierski ożenił się z Elżbietą Bośniaczką w 1353 roku, a potomstwa doczekali się dopiero w 1370 roku. Prof. Stanisław A. Sroka uważa, że tak długi okres oczekiwania na potomstwo był spowodowany tym, że Elżbieta poroniła zaraz na początku małżeństwa.
Oprócz Katarzyny urodzonej w 1370 roku, Ludwik Andegaweński miał jeszcze córkę Marię, która wyszła za syna Karola IV Luksemburskiego – Zygmunta. Maria podczas jednej z kłótni z mężem miała wybiec z zamku i dosiąść konia, podczas galopu z niego spadła. Była w zaawansowanej ciąży. Nie dość, że sama zginęła to jeszcze urodziła martwe dziecko.
Siostra Marii – Jadwiga, najmłodsza córka Ludwika Węgierskiego i Elżbiety Bośniaczki wyszła, w 1386 roku za mąż za wielkiego księcia litewskiego Władysława II Jagiełłę. Doczekali się oni jedynej córki – Elżbiety Bonifacji, która urodziła się 22 czerwca 1399 roku, a zmarła 13 lipca 1399 roku. Cztery dni później w wyniku gorączki połogowej zmarła sama Jadwiga Andegaweńska.
Pozostałe potomstwo Władysława II Jagiełły
Po śmierci Jadwigi Andegaweńskiej, Władysław II Jagiełło ożenił się 29 stycznia 1402 roku z wnuczką Kazimierza Wielkiego – Anną Cylejską. Została ona koronowana na królową Polski 25 lutego 1403 roku. Natomiast w 1408 roku urodziła Jagielle córkę – Jadwigę Jagiellonkę. Gdy królewna miała 5 lat, w 1413 roku w Horodle ustalono, że zostanie ona dziedziczką ojca w Polsce i na Litwie. Było to jedno z postanowień unii horodelskiej zawartej między Polską i Litwą. Królewna miała zostać żoną syna Fryderyka I Hohenzollerna, także Fryderyka, ale ostatecznie urodzili się Władysławowi II Jagielle synowie z małżeństwa z jego czwartą żoną – Zofią Holszańską. W sunie było ich trzech, Władysław zwany później Warneńczykiem oraz dwóch Kazimierzy. Drugi syn Jagiełły, o imieniu Kazimierz zmarł w dzieciństwie. Przyczyna śmierci królewicza nie jest znana. Trzeci syn Jagiełły i Zofii Holszańskiej, także Kazimierz, urodzony 30 listopada 1427 roku został królem Polski jako Kazimierz IV Jagiellończyk w 1447 roku. Trzy lata po śmierci starszego o 3 lata brata – Władysława Warneńczyka, który zginął bezpotomnie w bitwie pod Warną. Córka Jagiełły i Anny Cylejskiej zmarła w wieku zaledwie 23 lat – 8 grudnia 1431 roku. Początkowo o jej otrucie była podejrzewana czwarta żona Jagiełły – Zofia Holszańska, która rzekomo widziała w pasierbicy zagrożenie dla swoich synów w drodze do tronu. Jednak najprawdopodobniej Jadwiga Jagiellonka zmarła na gruźlicę, którą zaraziła ją jeszcze trzecia żona Jagiełły – Elżbieta Granowska, która sama chorowała i zmarła na gruźlicę. Ta choroba może ujawnić się nawet kilkanaście lat od zakażenia.
Wracając do Kazimierza IV Jagiellończyka to miał on aż trzynaścioro dzieci. Sześciu synów i siedem córek. Z tego licznego grona dwie córki o imieniu Elżbieta zmarły w dzieciństwie. Za życia obojga rodziców, prawdopodobnie na gruźlicę zmarł ich syn, imiennik ojca – Kazimierz, późniejszy święty. Czterech synów Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki zostało królami. W tym trzech z nich Polski, a jeden Czech i Węgier, jeden został także biskupem, kardynałem oraz prymasem Polski. Ojciec chciał go nawet wepchnąć na stanowisko wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego (M. Biskup, K. Górski), ale się nie udało. Po śmierci ojca, ale jeszcze za życia matki zmarli jeszcze jej synowie Jan Olbracht (1501), król Polski oraz Fryderyk Jagiellończyk (1503) wyżej wspomniany duchowny. Obaj najprawdopodobniej na syfilis. Elżbieta Rakuszanka zmarła 30 sierpnia 1505 roku, a nieco ponad rok po niej zmarł jej kolejny syn – Aleksander Jagiellończyk.
W 1506 roku wielkim księciem litewskim został piąty syn Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki – Zygmunt Stary, a w styczniu 1507 roku został królem Polski. W 1512 roku ożenił się z Barbarą Zapolyą. Królowa już w 1513 roku urodziła córkę – Jadwigę Jagiellonkę, która wkrótce została żoną Joachima II Hektora z dynastii Hohenzollernów. Mimo licznego potomstwa, jakie posiadali (Jadwiga Jagiellonka i Joachim II Hektor), nie było to szczęśliwe małżeństwo, a Jadwiga Jagiellonka uległa tragicznemu wypadkowi, w wyniku którego stała się osobą niepełnosprawną. Zmarła w 1573 roku. Barbara Zapolya w 1515 roku urodziła córkę, której nadano imię – Anna. Barbara Zapolya zmarła krótko po porodzie, a Anna Jagiellonka żyła tylko 5 lat. Zmarła w 1520 roku. Zygmunt Stary po śmierci pierwszej żony ożenił się po raz drugi. Jego drugą żoną w kwietniu 1518 roku została włoska księżniczka Bona Sforza d’Aragona, która urodziła królowi upragnionego syna – Zygmunta II Augusta oraz kilka córek. Niestety, 20 września 1527 roku doszło w Niepołomicach do tragicznego w skutkach wypadku. Królowa Bona spadła z konia podczas polowania. Konia spłoszył niedźwiedź. Polska monarchini była wtedy w piątym miesiącu ciąży. Urodziła przedwcześnie syna – Wojciecha Olbrachta, który żył tylko kilka godzin. Został pochowany w Niepołomicach. Po śmierci Zygmunta Starego, szczątki Wojciecha Olbrachta zostały sprowadzone na Wawel i pochowane obok ojca.
Potomkowie Zygmunta III Wazy
Po śmierci Zygmunta II Augusta nastał w Polsce czas wolnej elekcji viritim. Pierwszym królem Polski wybranym w ten sposób był Francuz, syn Katarzyny Medycejskiej i Henryka II Walezjusza – Henryk Walezy. Nie zabawił w Polsce zbyt długo, bo już po kilku miesiącach panowania wrócił do Francji, objąć tron po zmarłym bracie – Karolu IX Walezjuszu. Po jego ucieczce królem Polski została wybrana Anna Jagiellonka, córka Zygmunta Starego i Bony Sforzy, która do tej pory nie była zamężna. Na jej męża wybrano młodszego od niej o 10 lat księcia Siedmiogrodu Stefana Batorego. Oboje byli koronowani, odpowiednio na króla i królową, na Wawelu 1 maja 1576. Dziesięcioletnie rządy Batorego w Polsce, mimo że są oceniane dobrze, nie zaowocowały narodzinami potomstwa. Król zmarł 12 grudnia 1586 roku. Żona przeżyła go o kolejne 10 lat i w tym czasie zapewniła polski tron swojemu siostrzeńcowi – Zygmuntowi III Wazie. Wnuk Zygmunta Starego został koronowany na króla 27 grudnia 1587 roku na Wawelu. Koronował go Stanisław Karnkowski. Król był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Anna Habsburżanka – córka Karola Styryjskiego. Anna w 1595 roku urodziła królowi syna – Władysława, późniejszego króla Polski – Władysława IV Wazę. Kilka lat później była w kolejnej ciąży, tym razem urodziła kolejnego syna – Krzysztofa Wazę. Ten syn przyszedł na świat poprzez cesarskie cięcie. Żył jednak tylko kilka godzin. Pierwsza żona Zygmunta III Wazy zmarła w 1598 roku. Kolejną żoną Zygmunta III Wazy została Konstancja Habsburżanka. Urodziła ona królowi syna – Jana Kazimierza Wazę, przyszłego króla Polski, ale mało kto wie, że zanim on się urodził, Konstancja Habsburżanka miała jeszcze jednego syna, również o imieniu Jan Kazimierz, który zmarł w dzieciństwie. Miała jeszcze córkę Annę Konstancję Wazównę, która urodziła się i zmarła w 1616 roku. Urodziła jeszcze kilkoro dzieci, ale one wszystkie przeżyły rodziców, a moim celem w tym tekście jest przedstawienie tylko tych, które zmały w dzieciństwie lub zmarły przed śmiercią rodziców.
Zmarłego w dzieciństwie syna miał także Władysław IV Waza, który ze swoją pierwszą żoną – Cecylią Renatą Habsburżanką doczekał się syna Zygmunta Kazimierza Wazę, który urodził się w 1640 roku. Jego rodzice byli blisko ze sobą spokrewnieni, co powodowało, że królewicz był bardzo chorowity i zmarł w 1647 roku w wieku 7 lat.
W 1644 roku zmarła królowa Cecylia Renata Habsburżanka, a po jej śmierci Władysław IV Waza ożenił się z Ludwiką Marią Gonzagą, z którą ślub wziął w 1646 roku. Władysław IV Waza poślubił Ludwikę Marię Gonzagę pod koniec swojego życia. Umierał w męczarniach. Zmarł w 1648 roku. Już w kolejnym roku na polski tron wstąpił jego przyrodni brat – Jan Kazimierz Waza, który poślubił owdowiałą Ludwikę Marię Gonzagę. Wspólnie doczekali się kilkorga dzieci, wszystkie zmarły w dzieciństwie. Były to: Maria Anna Teresa (1650-1651), Jan Zygmunt (ur. i zm. 1652), Anna Teresa (ur. i zm. 1654). Za panowania Jana Kazimierza Wazy doszło do słynnego i wyniszczającego Rzeczpospolitą Obojga Narodów potopu szwedzkiego (1655-1660). Król Jan Kazimierz abdykował w 1668 roku i wyemigrował do Francji, ojczyzny swojej żony. Zmarł w 1672 roku.
Na przestrzeni dziejów wielokrotnie zdarzało się, że królewskie potomstwo nie dożywało wieku dorosłego. W tym krótkim opracowaniu omówiliśmy tylko część takich przypadków. Zachęcamy do zgłębiania tematu.
Bibliografia:
- Biskup M., Górski K., Kazimierz Jagiellończyk. Zbiór studiów o Polsce drugiej połowy XV wieku, Warszawa 1987.
- Bogucka M., Anna Jagiellonka, Warszawa 1994.
- Rudzki E., Polskie królowe. Żony królów elekcyjnych, Warszawa 1990.
- Sroka Stanisław A., Genealogia Andegawenów węgierskich, Kraków 2015.
- Teterycz-Puzio A., Konrad I Mazowiecki. Kniaź wielki lacki, Kraków 2019.
- Wyrozumski J., Królowa Jadwiga. Między epoką piastowską i jagiellońską, Kraków 2006.
