Kulisy mitu. Konstytucja 3 maja nie była pierwsza w Europie

Uchwalona 230 lat temu Konstytucja 3 maja była wspaniałym aktem ustawodawczym, rewolucją społeczną bez dokonywania rewolucji, ustawą zasadniczą która sprawiała iż Rzeczpospolita była najnowocześniejszym ustrojem politycznym Europy. Nie była jednak pierwszą, ani nawet drugą konstytucją w Europie. 

Zapraszamy do wysłuchania rozdziału specjalnego podcastu „Historii jakiej nie znacie” zrealizowanego we współpracy z portalem Historykon.pl na okoliczność 230. rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja.

Okazuje się, że także i Konstytucja Stanów Zjednoczonych nie była pierwszą na świecie, gdyż swoją konstytucję – tak taką z trójpodziałem władzy – uchwaliło już w 1755 roku Królestwo Korsyki! W tym roku – 14 lat przed narodzinami wielkiego Korsykanina, jakim był Napoleon Bonaparte – na wyspie wybuchło powstanie pod wodzą Pasquale Paoli – dziś narodowego bohatera. Było ono zrywem przeciwko władzy Genui. Korsykanie ogłosili niepodległość i powstanie nowego państwa. Projekt konstytucji republiki sporządził Paoli wzorując się na dziesięć lat wcześniejszym tekście Jeana-Jacquesa Rousseau. Korsykański parlament Diet uchwalił ją w listopadzie 1755 r.

Za Konstytucję można uważać także szwedzki akt z 1772 r. wprowadzony po zamachu stanu króla Gustawa III. Choć oficjalnie została przyjęta przez parlament, to była jednak narzucona przez władcę, a nie wyrazem woli narodu. Inna sprawa: czy faktycznie za wyraz woli narodu można uznać Konstytucję 3 maja, skoro stan włościański, chłopi nie miał żadnego udziału w jej aprobowaniu, a i samo przyjmowanie naszej Konstytucji odbyło się z szeregiem naruszeń reguł i procedur. 


Co ciekawe, część specjalistów od historii XVIII wieku akcentuje także inny dokument tzw. konstytucję kozacką Filipa Orlika [ukr. Пилип Орлик}. Wprowadzona ona została przez mającego polskie, a ściślej rzecz biorąc… czeskie pochodzenie hetmana, wykształconego w kolegium jezuickim w Wilnie, władającego pięcioma językami. W pierwszej dekadzie XVIII wieku Orlik został głównym pisarzem wojska zaporoskiego i najbliższym współpracownikiem hetmana Iwana Mazepy. Gdy po śmierci hetmana został wybrany na nowego od razu po łacinie i po rusku wydał Pacta et Constitutiones legum libertatumqe Exercitus Zaporoviensis (Pakty i konstytucje praw i wolności wojska zaporoskiego). Dziś ten akt można uznać za konstytucję. Pakty Orlika zawierały zasadę podziału władz na: ustawodawczą – organem tu była Rada Generalna, wykonawczą z Hetmanem i Starszyzną Generalną oraz sądowniczą z Sądem Generalnym.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*