Kultura pełnego średniowiecza

Święty Anzelm z Canterbury Fot. Wikimedia Commons
Święty Anzelm z Canterbury
Fot. Wikimedia Commons

Zainteresowania umysłowe nie ograniczały się jednak wyłącznie do kwestii teologicznych. Ożywienie zaczęły przejawiać także inne dziedziny życia. Dzięki Arabom odkryto ponownie nie tylko Arystotelesa, ale i innych autorów antycznych, twórców pism medycznych, geograficznych i przyrodniczych. Szczególne znaczenie miało zainteresowanie się uczonych prawem, co zaowocowało w XII wieku szerokim powrotem do prawa pisanego, na które istniało ogromne zapotrzebowanie. Zreformowany Kościół, kierowany centralnie przez papiestwo, musiał oprzeć swoją działalność na pisanych zasadach. Wykorzystując odkryte zbiory prawa rzymskiego, a także dekrety papieskie w konkretnych sprawach, uformowano nowe zasady prawa kościelnego, w czym pomocne stały się metody logiki scholastycznej. Ułożono w ten sposób normy zwane kanonami. Do prawa rzymskiego nawiązywały także władze świeckie, w czym przodowali władcy francuscy, pragnący wykorzystać je do umocnienia i scalenia własnego państwa. Rozwój zainteresowań intelektualnych i zapotrzebowanie na ludzi dobrze wykształconych doprowadziły do przełomu w dziedzinie nauczania. W dużych miastach zaczęły zbierać się grupy uczonych, którzy zakładali tam swoje bractwa, nazywane uniwersytetami. Ich najważniejszym zadaniem było czuwanie nad poziomem nauczania. To właśnie one wydawały pozwolenia na prowadzenie takiej działalności. Z czasem rozwinęło się także prawo nadawania stopni naukowych: bakałarza – nauczyciela, magistra – mistrza i doktora – uczonego. Ze zrzeszeń uczonych uniwersytety szybko przemieniły się w zorganizowane szkoły najwyższego szczebla. Do końca XIII wieku powstało ich w Europie około dwudziestu. Za wzorcowy uchodził uniwersytet w Paryżu, nazywany Sorboną, który gromadził największych filozofów i teologów. To właśnie tam wykładał m.in. św. Tomasz z Akwinu. Uczelnią kierował samorząd wykładowców, a według tego sprawdzonego wzoru zorganizowano większość uniwersytetów w Europie Północnej, takich jak angielskie Oksford i Cambridge. Z kolei we Włoszech wykształcił się odmienny model wywodzący się od zrzeszenia nauczycieli prawa, którego przedstawicielem była szkoła wyższa w Bolonii. Na uczelni tej studenci mogli oceniać swoich mistrzów, co w sposób znaczący różniło ją od zwyczajów panujących w Paryżu. Po czasie różnice zaczęły się zacierać, a średniowieczny uniwersytet ukształtował się jako samorządna wspólnota, obejmująca zarówno nauczycieli, jak i uczących się. Prawo do ich powoływania w dalszym ciągu leżało jednak w rękach papieża, któremu uczelnie podlegały.

Literatura

Sorbona Fot. Wikimedia Commons
Sorbona
Fot. Wikimedia Commons

Obok uniwersytetów rolę centrów kulturowych odgrywały także dwory wielkich panów – królów, książąt czy możnych. Tam jednak kwitła rozrywka. Dzięki temu powstała literatura rycerska oraz utwory opiewające piękno dam i uroki przyrody. Były to głównie dzieła adresowane do świeckiej publiczności, która nie znała łaciny, w związku z czym musiały być one tworzone w języku narodowym, i to w dodatku potocznym. W ten oto niewyrafinowany sposób języki narodowe stawały się coraz bardziej popularne, a język niemiecki i francuski zyskały miano języków wyższych sfer. Poważniejszym rodzajem twórczości, uprawianym także na dworach, było spisywanie historii. W pełnym średniowieczu liczba kronik wzrosła w sposób zdecydowany. Każdy władca chciał upamiętnić dokonania własne oraz całego swego rodu. Najpopularniejszym rodzajem kroniki średniowiecznej stał się opis „czynów”. Taki właśnie charakter miała najstarsza polska kronika spisana na dworze Bolesława Krzywoustego przez Galla Anonima. Z kolei w klasztorach i katedrach biskupich spisywano kroniki zajmujące się głównie losami miejscowego Kościoła. W dalszym ciągu na Starym Kontynencie rozwijały się roczniki oraz kwitła hagiografia, której ukoronowaniem były wielkie zbiory żywotów świętych – zwłaszcza Złota legenda włoskiego dominikanina Jakuba de Voragine.

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

*