Starożytne Liternum odkrywa przed nami swoje tajemnice – wśród ruin dawnej rzymskiej kolonii archeolodzy natrafili na doskonale zachowane mauzoleum i nekropolię, skrywającą historie sprzed dwóch tysięcy lat. Wśród imponujących znalezisk wyróżniają się grobowce z epitafium gladiatora, świadczące o tym, że to właśnie tutaj wojownicy aren mogli znaleźć swój ostatni spoczynek. Każdy fragment inskrypcji, każda kamienna płyta opowiada o życiu i śmierci tych, których imiona zapomniano – aż do teraz.
W wyniku najnowszych wykopalisk archeologicznych prowadzonych w starożytnej kolonii Liternum, położoneju na terenie współczesnej gminy Giugliano w regionie Kampania, odkryto kompleks grobowy o niezwykłym znaczeniu historycznym. Ekspedycją kieruje archeolog Simona Formola, a badania prowadzone są na obszarze o powierzchni ponad 150 metrów kwadratowych, który wcześniej objęty był ochroną konserwatorską na mocy dekretu ministerialnego.
W trakcie prac udało się odsłonić dwie zagrody grobowe, których struktury zachowały znaczne fragmenty oryginalnej okładziny. Ściany tych konstrukcji były początkowo pokryte bielonym tynkiem, a następnie udekorowane detalami w odcieniach czerwieni. Centralnym elementem kompleksu jest głęboka studnia, prawdopodobnie wykorzystywana do rytuałów pogrzebowych i ceremonii religijnych.
Rzymskie techniki budowlane i zwyczaje pogrzebowe
Jednym z najciekawszych odkryć jest mauzoleum o czworokątnym planie, wzniesione w technice opus reticulatum, wykorzystującej starannie ułożone bloki tufowe. Budowla o wymiarach trzech metrów na każdy bok zawiera wewnętrzne nisze, pierwotnie przeznaczone na urny pogrzebowe. Znalezisko to potwierdza, że nekropolia była użytkowana przez kolejne pokolenia.
Archeolodzy udokumentowali również około dwudziestu pochówków, które odzwierciedlają różne formy rzymskich obrzędów pogrzebowych. Zidentyfikowano:
- pochówki typu cappuccina – ciała przykrywano dachówkami ułożonymi w kształt szczytu dachu,
- pochówki ad enchytrismos – szczątki umieszczano w dużych naczyniach ceramicznych,
- grobowce skrzyniowe – wykonane z cegieł, świadczące o wysokim poziomie umiejętności budowlanych starożytnych rzemieślników.
Chronologia pochówków obejmuje okres od końca I wieku p.n.e. do III wieku n.e. Wykopaliska dostarczyły licznych artefaktów, takich jak monety, lampki oliwne oraz drobne naczynia ceramiczne, które pozwalają lepiej zrozumieć rzymskie zwyczaje pogrzebowe oraz strukturę społeczną Liternum.
Unikatowe grobowce z epitafium gladiatora
Jednym z najcenniejszych odkryć jest marmurowa inskrypcja grobowa, poświęcona gladiatorowi. Ten doskonale zachowany napis stanowi unikalne świadectwo sposobu, w jaki rzymskie społeczeństwo postrzegało tych wojowników.
Obecność epitafium gladiatora w Liternum sugeruje, że miasto mogło być miejscem, gdzie ci dawni wojownicy osiedlali się po zakończeniu kariery, odnajdując tu swój ostateczny spoczynek.
Kontekst historyczny i znaczenie odkrycia
Superintendent ds. archeologii, Mariano Nuzzo, podkreślił wagę odkryć w Liternum, zwracając uwagę na rosnącą liczbę znalezisk na terenie Giugliano. Wcześniej, podczas badań w tym regionie, odnaleziono m.in. grobowiec Cerbera, a obecne wykopaliska jedynie pogłębiają naszą wiedzę na temat przeszłości tej rzymskiej kolonii. Stan zachowania odkrytych budowli jest niezwykle dobry, co pozwala na szczegółowe badania nad ich funkcją i historią.
Znalezisko prowokuje również pytania o przestrzenną organizację starożytnego Liternum, w szczególności o przebieg Via Domitiana – jednej z kluczowych dróg rzymskich, łączącej południowe Włochy ze stolicą imperium. Wzdłuż jej trasy tradycyjnie sytuowano nekropolie oraz miejsca pochówków, co może rzucić nowe światło na znaczenie Liternum w rzymskiej sieci osadniczej.
Badania archeologiczne w Liternum wciąż trwają, a dalsze analizy odnalezionych artefaktów mogą znacznie poszerzyć naszą wiedzę o codziennym życiu i zwyczajach dawnych mieszkańców tej kolonii. Kuratorium ds. ochrony dziedzictwa kulturowego zapowiedziało, że dołoży wszelkich starań, aby odkryte pozostałości zostały odpowiednio zabezpieczone oraz udostępnione zarówno badaczom, jak i szerokiej publiczności.
Nie ma wątpliwości, że Liternum, dawniej znane przede wszystkim jako miejsce wygnania Scypiona Afrykańskiego, teraz zyskuje nowe znaczenie jako ważne stanowisko archeologiczne, rzucające światło na rzymskie praktyki pogrzebowe i codzienne życie w prowincjonalnych koloniach imperium.
Źródła: La Brújula Verde, Soprintendenza Archeologia Belle Arti e Paesaggio per l’area metropolitana di Napoli
Fot. Soprintendenza Archeologia Belle Arti e Paesaggio per l’area metropolitana di Napoli
KF
