Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

O średniowiecznych zwyczajach pogrzebowych słów kilka – pochówki chrześcijańskie

O średniowiecznych zwyczajach pogrzebowych słów kilka – pochówki chrześcijańskie

Czy średniowieczne cmentarze wyglądały podobnie do tych dzisiejszych? Gdzie najlepiej było zostać pochowanym, aby uzyskać jak najszybsze odpuszczenie grzechów? I czy każdy pochówek bez głowy to pochówek wampira? W artykule zostały przedstawione średniowieczne miejsca grzebalne oraz niektóre zwyczaje związane z chowaniem zmarłych.

Czytaj część drugą 

Miejsca grzebania zmarłych

Chrześcijańskie cmentarze w średniowieczu były lokowane prawie zawsze w obrębie murów miejskich. Można je podzielić na trzy grupy: cmentarze przyszpitalne, cmentarze przykościelne oraz cmentarze nieprzykościelne. Były to zwykle założenia na planie wielokąta, ogrodzone murem, pozbawione zieleni oraz trwałych obiektów architektonicznych. Poszczególne groby odznaczały się usypanymi nad nimi kopczykami ziemnymi. Mniej więcej od XIII wieku na cmentarze powracają znane ze starożytności inskrypcje nagrobne oraz wizerunki, czyli kamienne płyty przedstawiające zmarłych, przy czym zarezerwowane one były dla wyższych warstw społecznych.

Przykład płyty z wizerunkiem z angielskiego kolegiaty Św. Marii w Warwick Fot: Wikimedia Commons

Przykład płyty z wizerunkiem z angielskiego kolegiaty Św. Marii w Warwick
Fot: Wikimedia Commons

W przypadku cmentarzysk przykościelnych istotne było miejsce pochowania zmarłego. Za najbardziej prestiżowe uznawano miejsca przy kościelnych murach oraz przy drzwiach kościoła. Pochówek w takim miejscu miał być lepszy, ponieważ szczątki osób spoczywających wzdłuż ścian kościoła obmywane były przez wodę deszczową, która spłynęła z dachu świątyni, a „zezwolenie” na deptanie miejsca swojego pochówku przez wchodzących do kościoła miało być wyrazem pokory zmarłego. Warto również wspomnieć, że za miejsce na cmentarzu rodzina zmarłego nie musiała uiszczać opłaty, tak jak ma to miejsce dzisiaj.

Trzeba też wiedzieć, że w przypadku dzieci pochówek na cmentarzu był możliwy tylko jeżeli dziecko zostało przed śmiercią ochrzczone. Jeśli nie doszło do udzielenia sakramentu zwłoki musiały zostać złożone poza terenem cmentarza. Bardzo często chowano je wtedy przy murze, po jego zewnętrznej stronie. Powszechny był również zwyczaj wytyczania na cmentarzach specjalnych miejsc przeznaczonych wyłącznie na pochówki małych dzieci.

Poza cmentarzami grzebano również we wnętrzach kościołów – zwyczaj ten spopularyzował się w XII wieku. Zmarłych chowano w nawach i kaplicach świątyń, zarówno w grobach wziemnych, w kryptach jak i w grobowcach. Za umieszczenie grobu w kościele, w przeciwieństwie do cmentarza, trzeba było zapłacić, dlatego pozwolić sobie na to mogli tylko ludzie zamożni. Ponadto, aby móc dostąpić zaszczytu pochówku w kościele należało należeć do kleru lub do wyższych warstw społecznych oraz być fundatorem lub dobrodziejem danego kościoła. W ramach miejsc grzebalnych w kościele, podobnie jak na cmentarzu przykościelnym istniał podział na miejsca lepsze i miejsca gorsze. Jak nietrudno się domyślić, najbardziej pożądanym miejscem złożenia doczesnych szczątków były okolice prezbiterium, tak aby być jak najbliżej Boga. Zwyczaj chowania zmarłych w kościołach prawdopodobnie miał związek z wiarą, że świątynia jest rodzajem bramy pomiędzy niebem, a ziemią i spoczynek w jej wnętrzu przyniesie zmarłemu szybsze odpuszczenie grzechów i zbawienie.

Wygląd pochówków cmentarnych

Skoro już wiemy gdzie chowano zmarłych warto zastanowić się nad tym jak ich chowano. Dzięki badaniom historyków i archeologów wiemy, że zmarłych składano do ziemi owiniętych w całuny. Niekiedy w grobach można natrafić na pozostałości konstrukcji drewnianych (szalowania wzdłużne lub pełne oraz deski spodnie i przykrywające – łączone w różnych kombinacjach) oraz trumien (kłodowych lub wykonywanych z dranic, ze ściankami prostymi lub przełamanymi). Ciało kładziono na wznak, z wyprostowanymi nogami. Układ rąk mógł być różny: od rąk wyciągniętych wzdłuż ciała po silnie zgięte w łokciach i ułożone na klatce piersiowej. Zwyczajowo pochówki orientowano na osi E-W, z głową po stronie zachodniej, tak aby w dniu sądu ostatecznego powstając z grobu być skierowanym twarzą w stronę Boga.

Partnerzy



Przewiń do góry