Szabla – legendarny symbol Polski

Rękojeść karabeli (1614 r.) Zdj. Wikimedia Commons
Rękojeść karabeli (1614 r.)
Zdj. Wikimedia Commons

To rękojeść szabli decyduje o jej funkcjonalności i dlatego pochodzenie rękojeści należy rozpatrywać w dwóch podstawowych aspektach: konstrukcyjno-funkcjonalnym i stylistyczno-dekoracyjnym. Pierwszy określa funkcję szabli, drugi zaś formę ogólną i formę ozdobną.[3]Warto nadmienić, iż rękojeść określała styk szermierki. Każda szabla i jej rękojeść były przeznaczone do zadawania innych rodzajów cięć.

Zatem jak określić pojęcie szabli polskiej? Wspomniany wyżej Kwaśniewicz uważa, iż taką szablą jest każda wyprodukowana w Polsce, jak również szablą jest każda „z obcą głownią, lecz oprawioną w stylu i guście polskim”.[4]Również Wojciech Zabłocki w swojej pracy o szablach twierdzi, iż termin „szabla polska” wzięła się od charakterystycznych typów szabel (głównie rękojeść), używanych do walki przez Polaków.[5]Rozkwit kultury szabli w Polsce można osadzić w okresie od drugiej połowy XVI wieku do schyłku XVIII wieku.
Rodzajów szabel było wiele, nie sposób ich tutaj opisać. Warto jednak wspomnieć o jednej, czyli o królowej polskich szabel
[6], szabli husarskiej. Wykształciła się w drugiej połowie XVII wieku (datowanie tej szabli na XVII wiek nie jest pewne, przyjmuje się również początek XVIII wieku) i była kompilacją najlepszych cech szabel węgierskiej, tureckiej i zachodnieuropejskiej. Posiadała zamkniętą rękojeść, której kabłąk był załamany pod kątem prostym. Stworzona do walki z konia. Broń nazwę są wzięła od tego, iż głównie używana była przez husarię, czasami zwana była pałaszem husarskim lub pałaszem krzywym. Jednakże często nazywano ją szablą czarną, ponieważ takiego koloru była skóra na trzonie i pochwie. Co do samej nazwy „husarska” jest ona prawdopodobnie wyznacznikiem patriotycznym. Badacze tę nazwę również przypisują wszystkich szablą, którymi walczyli husarze.[7]Jak już wyżej wspomniałem ramię przednie jelca załamywało się w dół tworząc tym samym kabłąk mający za zadanie ochronę ręki. Dzięki temu, iż nie był połączony konstrukcyjnie u dołu z głowicą, w razie uderzenia działał sprężynująco. Jednym z jej najważniejszych elementów był przymocowany do wewnętrznego wąsa tzw. paluch, który był dostosowany do kciuka. Stanowił on zapożyczenie z broni zachodnich, gdyż na wschodzie nie było takich rozwiązań.[8]Paluch spełniał bardzo istotne zadanie, po pierwsze chronił przed ciosami, a po drugie dodawał szabli walorów szermierczych. Skutecznie użyty kciuk użytkownika powodował, że broń działała jak dźwignia, powodując odbicie cięcia w chwili trafienia lub zatrzymanie cięcia w przypadku kiedy rozmijano się z celem. Ogólnie szabla cechowała się sporymi walorami bojowymi. Świetnie nadawała się do uderzeń przeciąganych, które polegały na tym, iż cel cięty był w momencie, gdy broń osiągała największą prędkość. Jednak jej główną „umiejętnością” było tzw. uderzenie odbijane, zwane inaczej nacinającym. Polegało ono na tym, iż po trafieniu lub chybionym ciosie odbywało się błyskawiczne wycofanie szabli aby zadać kolejny cios. Wyśmienicie zachowywała się również podczas cięć zamachowych, przeciąganych z ramienia podczas walki z konia. Do dzisiaj zachowało się kilkadziesiąt tego typu szabel. Najpiękniejszy okaz znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie. Jej głownia ze srebrzonej stali posiada napisy „Jezus Maria Józef” oraz Deus Spes Mea”, a oprawa pochwy i rękojeści zrobiona jest w stylu orientalnym.[9]

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*