Ppor. Zdzisław Badocha „Żelazny” (1923-1946), jeden z wyklętych

Zdzisław Badocha „Żelazny” udał się w kierunku Białostocczyzny, w grupie dowodzonej przez „Kitka”^[12] Niestety okrążony przez żołnierzy NKWD został siłą wcielony do nowo kształtującego się Wojska Polskiego.^[13] Na początku września wymknął się z obozu w Dojlidach.^[14] Już w październiku 1944 roku powrócił do konspiracji, podejmując współpracę z podziemiem w rejonie Bielska Podlaskiego.

Na podstawie decyzji mjr „Łupaszki”, w kwietniu 1945 roku odtworzono Wileńska Brygadę AK. „Żelazny” został dowódcą plutonu w 4 szwadronie dowodzonym przez por. Mariana Plucińskiego “Mścisława”.^[15]Ze względu na swoją postawę dnia 22 maja 1945 roku został awansowany na stopień kaprala. Jego odwagę i nabyte doświadczenie docenił także mjr „Łupaszko”, który 15 sierpnia 1945 roku awansował kpr. „Żelaznego” do stopnia podporucznika czasu wojny.^[16]

We wrześniu 1945 major “Łupaszko”, wykonując rozkaz Komendanta Okręgu Białostockiego, rozwiązał podległe mu oddziały. Po demobilizacji ppor. “Żelazny” otrzymał urlop, i wraz z ppor. Henrykiem Wieliczką “Lufą”, Jerzym Lejkowskim “Szpagatem” oraz Leonem Smoleńskim “Zeusem” udali się poprzez Lublin w rodzinne strony Zdzisława Badochy do Dąbrowy Górniczej oraz Sosnowca. W dniach 24 X – 1 XI 1945 roku spotkał się po raz ostatni z rodziną. Zostawił im także na pamiątkę zdjęcia żołnierzy V Brygady.^[17]Pod koniec roku wrócił do Sztumu, gdzie znajdowała się kwatera „Łupaszki” i spędził z nim święta Bożego Narodzenia. W wyniku podporządkowania się mjr „Łupaszki” ponownie macierzystemu Okręgowi Wileńskiemu AK, ewakuowanemu na terytorium Polski centralnej oraz Pomorza i na polecenie Komendanta Okręgu ppłk. Antoniego Olechnowicza “Pohoreckiego” rozpoczął działalność zbrojną^[18].

Na przełomie lutego i marca utworzono kilka patroli dywersyjnych, których zadaniem było pozyskiwanie środków na działalność konspiracyjną (pieniądze, broń, amunicja, lekarstwa) prowadzenie szkoleń, a także bieżąca akcja zbrojna przeciwko najbardziej szkodliwym działaczom komunistycznym. Jednym z tych patroli dowodził ppor. Zdzisław Badocha “Żelazny”, a składał się on głównie z wileńskich harcerzy. Wychowanie harcerskie spowodowało to, iż pozyskiwano pieniądze głównie z monopoli spirytusowych.^[19]Mjr „Łupaszko” dążył do wznowienia działalności partyzanckiej i utworzenia jak największego zgrupowania leśnego na Pomorzu. Pierwsza na Pomorzu koncentracja oddziałów „Łupaszki” odbyła się 14 kwietnia 1946 roku w majątku Kojty koło Sztumu.^[20] Stawiło się około 20 ochotników. V Wileńską Brygadę AK zasilili, oprócz stałej kadry, żołnierze III Wileńskiej Brygady AK „Szczerbca”^[21]. Pod komendą ppor. Zdzisława Badochy “Żelaznego” znaleźli się wileńscy harcerze: sierż. Robert Nakwas Pugaczewski “Okoń”, Marian Jankowski “Marek”, kpr. Bogdan Obuchowski “Zbyszek”, Henryk Wojczyński “Mercedes”, plut. Henryk Urbanowicz “Zabawa”, kpr. Henryk Kazimierczak “Czajka”. Zastępcą ppor. “Żelaznego” został ppor. Olgierd Christa “Noc”, “Leszek”, harcerz “Błękitnej Jedynki Żeglarskiej”, żołnierz III Wileńskiej Brygady AK^[22]. Doświadczenia nabyte najpierw w harcerstwie, później w konspiracji i partyzantce stanowiły atut niezwykle skutecznej i niebezpiecznej grupy ppor. „Żelaznego”. Działając na obszarach Borów Tucholskich, Pomorza i Powiśla, skutecznie paraliżowali działalność administracji komunistycznej i służb bezpieczeństwa oraz wojska.^[23]Wobec tego zjawiska władza komunistyczna zorganizowała olbrzymie obławy z zaangażowaniem wielu środków technicznych oraz setek żołnierzy. Jednej z takich obław, w rejonie leśniczówki Płaskosz (Bory Tucholskie) grupie „Żelaznego” udało się umknąć.

Artykuł składa się z więcej niż jednej strony. Poniżej znajdziesz numerację stron.