Ppor. Zdzisław Badocha „Żelazny” (1923-1946), jeden z wyklętych

Aktywność szwadronu „Żelaznego” nieustannie związana była z naciskiem wojsk bezpieczeństwa. Jako największy sukces „Żelaznego”, w kampanii pomorskiej należy uznać akcję przeprowadzoną 19 maja 1946 roku.^[24] Na terenie powiatów: Starogardu Gdańskiego i Kościerzyny, poruszając się samochodem rozbrojono 7 posterunków milicji (w Kaliskach, Osiecznej, Osieku, Skórczu, Lubichowie, Zblewie i Starej Kiszewie)^[25]. Zlikwidowano także dwie placówki UB w Skórczu i Starej Kiszewie.^[26] Tam właśnie miał miejsce finał całej akcji. Z rozkazu ppor. “Żelaznego” rozstrzelano pięciu funkcjonariuszy UB, w tym sowieckiego oficera NKWD, doradcę PUBP w Kościerzynie lejtnanta Piotra Szyniedzina, niszcząc w ten sposób siatkę aparatu represji na tym terenie i destabilizując totalitarną władzę na dłuższy czas. Podczas akcji zdobyto ponad 20 sztuk broni oraz innego wyposażenia i kilka tysięcy amunicji. Było to na tyle spektakularne wydarzenie, iż komunikat o nim nadało radio BBC.^[27] W uznaniu zasług i w dowód zdolności dowódczych major Zygmunt Szendzielarz “Łupaszko” odznaczył ppor. Zdzisława Badochę “Żelaznego” sygnetem V Wileńskiej Brygady^[28]. Było to osobiste wyróżnienie które otrzymywali tylko najwybitniejsi żołnierze V Brygady. Major “Łupaszko” wystąpił także z wnioskiem o odznaczenie ppor. “Żelaznego” Krzyżem Virtuti Militari V klasy^[29]. Wobec aktywności i mobilności żołnierzy „Żelaznego”, aparat bezpieczeństwa zaczął dokładniej koordynować swoje działania. W pierwszych dniach czerwca 1946 roku szwadron ppor. “Żelaznego” działał w rejonie Dzierzgonia i Sztumu, rozbrajając posterunki milicji. 10 czerwca 1946 roku podczas postoju we wsi Tulice szwadron został zaatakowany przez grupę operacyjną UB i MO^[30]. Pomimo tego, iż grupa ta została całkowicie rozbita, ranny został ppor. „Żelazny”. Pierwszej pomocy udzieliła mu sanitariuszka Danuta Siedzikówna „Inka”, niestety rana wymagała pomocy lekarza. Dzięki kontaktom konspiracyjnym został umieszczony w majątku Zielenice, a następnie w majątku Czernin podległemu Ottomarowi Zielke – działaczowi kaszubskiemu, który współpracował z partyzantką „Łupaszki”. Niestety w wyniku podjęcia współpracy z UB łączniczki “Łupaszki” Reginy Żelińskiej ps. “Regina” resort bezpieczeństwa uzyskał informacje o właścicielach majątków udzielających pomocy wileńskim oddziałom^[31]. 28 czerwca 1946 grupa funkcjonariuszy PUBP z Malborka wyruszyła w celu aresztowania administratora majątku Zielenice Józefa Piątka^[32]. Nie zastawszy go jednak Zielenicach kontynuowano dalsze poszukiwania. Tym sposobem funkcjonariusze UB i milicji trafili do Czernina, gdzie w zasadzie przypadkowo natknęli się na ppor. Zdzisława Badochę “Żelaznego”. Miał on tego dnia opuścić Czernin wraz z przybyłym już tam łącznikiem mjr “Łupaszki” Stanisławem Szczykno “Stachem”. Podjęta próbę ucieczki zakończyła się śmiercią “Żelaznego. Zauważony podczas opuszczania pałacyku przez milicjanta Bolesława Łagockiego zaczął się ostrzeliwać. Wydawało się, że zdoła ujść lecz wtedy został ponownie ranny i zginął od wybuchu rzuconego przez milicjanta granatu^[33]. Paradoksalnie milicjanci nie spodziewali się zastać tam legendarnego już dowódcy szwadronu. Zapewne gdyby posiadali taka informację nie zdecydowaliby się na atak. Badocha został rozpoznany przez nich dopiero po sygnecie V Brygady na którym znajdowała się dedykacja.

Podziemie niepodległościowe i jego formacje zbrojne były pierwszym przeciwnikiem, z którym komunistyczny aparat bezpieczeństwa podjął walkę. Uznawane było za najpoważniejsze zagrożenie dla nowej władzy, przeciwko któremu kierowała ona ogrom sił. Podporucznik Zdzisław Badocha „Żelazny” zginął w wieku 23 lat a miejsce jego pochówku do dziś nie jest znane. O okolicznościach jego śmierci rodzina dowiedziała się dopiero w latach sześćdziesiątych. Przez wiele lat propaganda komunistyczna przedstawiała zakłamany wizerunek „Żelaznego” i innych żołnierzy majora „Łupaszki”. Dlatego tak ważnym jest by w dzisiejszych czasach pamięć o tych bohaterach została przywrócona.

Paulina Lenart

Artykuł pierwotnie opublikowany 28 czerwca 2014 roku

Przypisy:

1 Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944-1956 : słownik biograficzny. T. 1, Kraków 200, s.17.

2 Ibidem.

3 Ibidem.

4 Ibidem.

5 Ibidem.

6 Olgierd Christa , U Szczerbca i Łupaszki, Warszawa 2000, s.196.

7 Por. Antoni Burzyński “Kmicic” został zamordowany przez sowieckich partyzantów w 1943 roku.

8 Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944-1956…, op. cit.

9 Ibidem.

10 Olgierd Christa , U Szczerbca i Łupaszki…,op. cit.

11 Postawę „Łupaszki wobec operacji „Ostra Brama” tłumaczy się dwojako. Po pierwsze brakiem zaufania Szendzielarza do Sowietów i zawieranych z nimi sojuszy. Po drugie położeniem oddziału. Należy pamiętać, że w chwili wkroczenia Armii Czerwonej na Wileńszczyznę oddział „Łupaszki” zgodnie z rozkazami „Wilka” miał opuścić te tereny. Gdy rozkazy się zmieniły, nie zdążył wrócić na czas w rejon Wilna.

12 W grupie tej znajdowali się m.in. Henryk Wieliczko “Lufa”, Jerzy Lejkowski “Szpagat” czy Witold Kozłowski “Pikuś”.

13 Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944-1956…, s. 18.

14 Dariusz Fikus, Pseudonim „Łupaszka”, Warszawa 1990,. s. 117.

15 Ibidem, s. 144.

16 Ibidem.

17 Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944-1956…, op. cit.

18 Olgierd Christa, U Szczerbca i Łupaszki…, s.161

19 Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944-1956…, op. cit.

20Ibidem.; Patryk Kozłowski, Jeden z wyklętych – Zygmunt Szendzielarz „Łupaszko” 1910-1951, Warszawa 2004, s. 122.

21 Większość z nich stanowili harcerze słynnej “Czarnej Trzynastki” (13 Wileńska Drużyna Harcerzy im. Zawiszy Czarnego).

22 Dariusz Fikus, Pseudonim „Łupaszka”…, s.144.

23 Ibidem.

24 Atlas polskiego podziemia niepodległościowego 1944-1956, Warszawa- Lublin 2007, s. 364.

25 Ibidem.

26 Ibidem.

27 Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944-1956…, op. cit.

28 Ibidem.

29 Olgierd Christa, U Szczerbca i Łupaszki…, s. 189.

30 Atlas polskiego podziemia niepodległościowego…, s. 364-365.

31 Dariusz Fikus, Pseudonim „Łupaszka”…, s. 137.

32 Patryk Kozłowski, Jeden z wyklętych…,s.134.

33 Olgierd Christa, U Szczerbca i Łupaszki…, s. 206.