Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Przedwojenny Dworzec Główny w Warszawie

Przedwojenny Dworzec Główny w Warszawie

W 1933 roku w Warszawie rozpoczęto budowę wyjątkowego obiektu – Dworca Głównego (Centralnego), który oprócz oczywistej funkcji komunikacyjnej, miał również znaczenie reprezentacyjne. Ponadto był swoistą bramą wiodącą nie tylko do Warszawy, ale i do Polski. Ów dworzec, ze swoją monumentalną sylwetką oraz dziełami sztuki zdobiącymi jego wnętrza, miał szansę stać się jednym z symboli przedwojennej Warszawy.

Początki

Sieć kolejowa pozostawiona Polsce po zaborcach była nieskoordynowana – brakowało połączeń pomiędzy głównymi miastami. Do tego dochodziła kwestia różnic w rozstawie torów. Nie inaczej było w Warszawie. W czasach zaborów cztery dochodzące do Warszawy od wschodu i północy szerokotorowe linie kolejowe kończyły się za Wisłą, po jej prawej stronie. Natomiast linie o normalnym rozstawie torów, którymi przyjeżdżali do Warszawy pasażerowie z zachodu i południa, kończyły swój bieg na dworcu Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Taka sytuacja komplikowała podróżowanie na osi wschód-zachód. Chaotyczna rozbudowa sieci kolejowej w rosyjskim zaborze sprawiła, że Warszawa miała rangę tylko węzła tranzytowego. Taki stan rzeczy umniejszał znaczenie Warszawy w kontekście wymiany gospodarczej. Stolica miała ambicje, aby stać się centrum aktywnej wymiany handlowej z państwami sąsiadującymi z Polską, a przez to umocnić pozycję młodego państwa, które aspirowało do roli regionalnego mocarstwa. Należało zatem scalić warszawską sieć kolejową.

Plan Warszawy z 1915 roku
z zaznaczoną siecią kolejową.
Fot: baza Polona.pl,
ze zbiorów Biblioteki
Narodowej

W lipcu 1919 roku podjęto decyzję o budowie dworca przelotowego i nowego mostu kolejowego na Wiśle. Sejm Ustawodawczy, na wniosek Ministerstwa Komunikacji, podjął uchwałę o przebudowie węzła warszawskiego. Czas wykonania tego kosztownego przedsięwzięcia ustalono na dziesięć lat. Modernizacja zakładała przede wszystkim oddzielenie ruchu towarowego od osobowego, stworzenie zewnętrznej linii obwodowej, budowę linii średnicowej (wraz z sześcioprzęsłowym mostem średnicowym) oraz modernizację linii podmiejskich. Priorytetem okazała się jednak budowa głównego dworca, a także tunelu pod ścisłym centrum Warszawy. Jego montaż był konieczny, aby nie naruszać tkanki miasta poprzez umieszczenie w torów kolejowych w ośrodku miasta. Kierownictwo nad całą przebudową węzła warszawskiego sprawował inż. Aleksander Adam Pstrokoński. Budowę tunelu rozpoczęto 1 sierpnia 1923 roku.

Budynek dworca czasowego
projektu Tadeusza Zielińskiego
i Maksymiliana Bystydzieńskiego.
U góry przekrój, u dołu
elewacja północna.
Fot: „Przegląd Techniczny”
R. 57: 1919 nr 21-24, s. 116-117
(domena publiczna).

Aby sprawnie przeprowadzić budowę nowego dworca głównego, należało najpierw zapewnić podróżnym możliwość dalszego korzystania z usług kolei. Podjęto więc decyzję o budowie tymczasowego dworca głównego. W ogłoszonym konkursie na najlepszy projekt budynku pierwszą nagrodę zdobyli architekci Tadeusz Zieliński i Maksymilian Bystydzieński.  Ich pomysł został zrealizowany ze znacznymi zmianami i uproszczeniami między 1920 a 1921 rokiem.

Budynek tymczasowego Dworca Głównego
w Warszawie.
Fot: ze zbiorów
Narodowego Archiwum Cyfrowego

Projekt

Pierwszy konkurs na projekt budynku właściwego dworca głównego wraz z rozplanowaniem terenu między ulicami Marszałkowską, Chmielną, Towarową i Alejami Jerozolimskimi rozpisano już w 1921 roku. Przyjęto założenie, że dworzec stać będzie na poziomie ulic, a tory znajdą się pod ziemią. Zwyciężył wówczas projekt Juliusza Nagórskiego, jednak ze względu na niedopracowanie, nigdy nie został zrealizowany.

Kolejny otwarty konkurs rozstrzygnięto w 1929 roku. Nadesłano 35 prac, z których wybrano trzy, przyznając im równorzędne nagrody. Przed projektantami postawiono pewne warunki, które musiały być uwzględnione podczas planowania. Chodziło między innymi o rozstaw żelbetowych słupów ponad tunelem oraz wiele rozwiązań funkcjonalnych. W związku z tym nagrodzone projekty różniły się między sobą tylko nieznacznie. Zwycięski projekt należał do Czesława Przybylskiego, znakomitego, doświadczonego architekta, ówczesnego dziekana Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. Złożył on dwie propozycje, z których jedna w wielu punktach omijała wymagania postawione w konkursie. Ostatecznie projekty Przybylskiego posłużyły za podstawę do opracowania końcowej wersji wykonawczej dworca. Pomysł Przybylskiego był chwalony za nowoczesność, prostotę i czystość form oraz racjonalność i funkcjonalność konstrukcji. Po naniesieniu poprawek do projektu przygotowanego we współpracy z konstruktorem Andrzejem Pszenickim, 4 lutego 1931 projekt został zatwierdzony przez ministra komunikacji i skierowany do realizacji.

Partnerzy



Przewiń do góry