Tego dnia 2003 roku zmarł Sat-Okh, Stanisław Supłatowicz „Kozak”, „polski Indianin”, pisarz i żołnierz AK
Sat-Okh (Długie Pióro), nazywany polskim Indianinem, był postacią niezwykłą, o bogatym życiorysie. Jednak informacje o jego pochodzeniu podał sam w swojej autobiografii, i wiele badaczy podważa prawdziwość tych informacji. Kim był Stanisław Supłatowicz i co nim wiemy?
Stanisław Supłatowicz miał urodzić się 15 kwietnia 1925 roku jako syn Stanisławy Supłatowicz, Polki która uciekła z Syberii, oraz wodza plemienia Szaunisów (Szawanezów), Leoo-Karko-Ono-Ma (Wysokiego Orła), i wychowywać się w Kanadzie wśród Indian.
Kim są Szaunisi?
Pierwotnie Szaunisi zamieszkiwali część Ohio, Wirginii Zachodniej, Kentucky i Pensylwanii. Szaunisi to mówiąca językiem algonkińskim „kultura wschodnich lasów”, pochodząca ze wschodnich lasów Ameryki Północnej i językowo spokrewniona z plemionami Sauk i Fox. Obecnie istnieją trzy uznane przez władze federalne plemiona Szaunisów:
- Absentee-Shawnee,
- Eastern Shawnee
- i Loyal Shawnee (czasami nazywani Cherokee Shawnee).
Wszystkie trzy mają siedzibę w Oklahomie.
Kulturowe korzenie Szaunisów sięgają prawie 3000 lat wstecz. Szaunisi byli związani z tradycją Budowniczych Kopców i żyli w tym samym rejonie przez tysiące lat. Według wielu historyków Szaunisi byli potomkami kultury Fort Oldest (1060-1760). Z archeologicznego punktu widzenia Szaunisi należą do okresu leśnego, który rozpoczął się od 2 do 3000 lat temu.
Nadal nie jest jasne, która grupa była przodkami Szaunisów, ale uważa się, że byli to Algonkin, Fort Ancient, Delaware (Szaunisi nazywali ich „dziadkami”) lub Kickapo. Szaunisi mogli pójść w ślady budowniczych kopców Adena, którzy wznieśli setki kopców jako kurhany w miejscu, które później nazwano Shawneeland.
Ale bardziej prawdopodobne jest, że Szaunisi przybyli później. Dwaj najważniejsi przywódcy tego narodu to bracia Tecumseh. Próbowali powstrzymać Amerykanów na początku XIX wieku. Amerykanie chcieli podbić terytorium na zachód od Missisipi.
Tecumseh chciał walczyć z Amerykanami razem z Brytyjczykami i innymi plemionami indiańskimi. Udał się na zachód, aby zebrać plemiona, ale one mu nie uwierzyły. Ponieważ nie mógł przeciągnąć wystarczającej liczby plemion na swoją stronę, nie był wystarczająco silny, aby powstrzymać Amerykanów.
Stanisław Supłatowicz
W 1937/1938 roku miał przyjechać do Polski z matką, która próbowała w dokumentach ukryć jego indiańskie pochodzenie. Jako miejsce urodzenia w nowej metryce podała Rosję, a jako ojca wpisała swojego pierwszego męża, Leona Supłatowicza. I to pod tym nazwiskiem występował od tej pory Stanisław – a imię jego matka zmieniła na męską wersję swojego własnego.
II wojna światowa
Po wybuchu II wojny światowej i klęsce wojny obronnej Polski, Stanisław zaangażował się w działalność w Służby Zwycięstwu Polski i Związku Walki Zbrojnej. W następnym roku został aresztowany i wysłany do obozu Auschwitz.
Jednak w trakcie transportu udało mu się uciec i ukryć. Wstąpił do Armii Krajowej i przyjął pseudonim „Kozak”. Walczył w III batalionie 72. Pułku Piechoty Armii K w rejonie Częstochowy, w Okręgu AK „Jodła”.
Sat-Okh po wojnie
Po skończonej wojnie, za działalność w AK, został aresztowany. Potem został marynarzem i służył w Polskich Liniach Oceanicznych. Osiadł w Gdańsku i założył rodzinę.
Pod koniec lat 50. zaczął tworzyć książki dla dzieci pod pseudonimem Sat-Okh. Zostały przetłumaczone na kilka języków europejskich, w tym rosyjski i były bardzo popularne ZSRR. Książki opisują dzieciństwo i dorastanie chłopca wśród Szaunisów na Terytoriach Północno-Zachodnich w latach 30. XX wieku.
Zmarł w Gdańsku 3 lipca 2003 roku. 8 lipca został pochowany na gdańskim Cmentarzu Srebrzysko.
Kontrowersje
Jego życiorys wydaje się być tak fascynujący, że aż niemożliwy. Brak źródeł i niesamowite historie, które przekazywał, w połączeniu z fantazją dziennikarzy i reporterów, którzy jeszcze dodatkowo je ubarwiali, budzi wiele wątpliwości historyków.
Krytycy i recenzenci jego prac zauważyli, że wiele z jego opisów dotyczy życia i zwyczajów Pierwszych Narodów związanych z wcześniejszym okresem, niż ten, w którym żył, i z ludami z innych miejsc geograficznych, niż w którym miał przebywać.
Jego indiańskie pochodzenie jest podważane, brakuje bowiem dowodów, które mogłyby potwierdzić jego własne słowa.
Dariusz Rosiak w swojej książce Biało-czerwony. Tajemnica Sat-Okha z 2017 roku krytycznie odniósł się do jego indiańskiego pochodzenia. Wcześniejszym zarzutom Sat-Okh zaprzeczał tłumacząc, że jego matka po przybyciu do Polski pozbyła się wszelkich dowodów na jego prawdziwe pochodzenie.
Sat-Okh i jego historia to jedna z tych, które należy traktować jako ciekawostki. Ze względu na brak źródeł, nie można potwierdzić wielu informacji. Jednak mimo tego, w przestrzeni publicznej pojawia się wiele ubarwionych przez autorów historii, które należy przyjmować z dystansem.
Źródła:
- Bednarek Adam, Sat‑Okh. Polski Indianin z AK, który… nigdy nie istniał?, tech.wp [dostęp: 01.07.2024].
- Krępulec Katarzyna, Stanisław Supłatowicz. Niezwykła biografia Sat-Okha, czyli jak się zostaje legendą, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Wydział Filozofii i Socjologii, Wydział Humanistyczny, Instytut Historii, Lublin 2004.
- Rosiak Dariusz, Biało-czerwony. Tajemnica Sat-Okha, Wołowiec 2017.
Fot. Sat Okh – Stanisław Supłatowicz 1. Wiosenne Powwow Toruń 2003, zdjęcie z archiwum zespołu Huu-Ska Luta huuskaluta.com.pl
