Tajemnice walizki generała Sierowa│ Recenzja

A. Hinsztejn, Tajemnice walizki generała Sierowa. Dzienniki pierwszego szefa KGB 1939-1963

Nie trzeba żadnemu miłośnikowi historii przedstawiać postaci takich jak Józef Stalin, Ławrentij Beria czy Nikita Chruszczow. Ktoś, kto pasjonuje się dziejami Związku Sowieckiego nie potrzebuje także dowodów na to jak ważnym okresem w dziejach tego państwa była II wojna światowa. Wyobraźmy sobie więc, że ktoś bardzo ważny i wysoko postawiony, ktoś z bliskiego otoczenia wyżej wymienionych oficjeli, konsekwentnie prowadzi dziennik. Mimo, że było to surowo zakazane, przez lata spisuje swoje spostrzeżenia, nie szczędząc słów krytyki i opisując różne patologie systemu. Znając jednak realia życia w swoim kraju, skrzętnie ukrywa dzieło wieloletniej skrupulatnej pracy, zamurowując je za ścianą w garażu z nadzieją, że kiedyś ktoś je odnajdzie. Zdawałoby się, że zabrał do grobu bezcenne wręcz informacje. Pewnego dnia wnuczka nieżyjącego już autora postawiła zlecić remont wspomnianego garażu. Oczom zdziwionych robotników ukazały się dwie walizy pełne zapisków, za które autor za życia niechybnie mógłby stanąć przed plutonem egzekucyjnym. Scena jak z filmu? Na podstawie zapisków Iwana Aleksandrowicza  Sierowa – jemu bowiem zawdzięczamy wspomniane zapiski – z pewnością można by nakręcić znakomity film lub serial historyczny.

Warto na wstępie poświęcić kilka słów temu nietypowemu znalezisku i jego autorze. Po pierwsze książka oddana do dyspozycji czytelników to kompilacja wspomnień, które w formie luźnych notatek (rękopisów i maszynopisów), które skrywane były w zamurowanym schowku do 2012 roku. Dwie duże walizy, niczym swoista puszka Pandory skrywały wspomnienia i relacje szefa sowieckich służb specjalnych Iwana Sierowa. Swoje zapiski prowadził od 1939 roku, (choć wspomnieniami sięga do lat dwudziestych), kiedy to wcielono go do pracy w NKWD. Błyskawiczne awanse umożliwiły mu stosunkowo szybko nawiązanie kontaktów z Ławrientijem Berią, Józefem Stalinem i innymi oficjelami z najwyższych kręgów sowieckiej władzy. Jako jeden z najważniejszych ludzi w kierownictwie NKWD, był znakomicie poinformowany. Słynął również z bezwzględności, dlatego Stalin powierzał mu niejednokrotnie bardzo trudne i odpowiedzialne zadania (wśród nich nie brakowało wątków polskich). Gdy wybuchła wojna, miał okazję niczym korespondent wojenny dużo podróżować i wykonywać zadania na różnych odcinkach frontu wschodniego. Szczęście nie opuściło go również po wojnie i śmierci Stalina. Stał się jedną z kluczowych postaci w sowieckim kierownictwie. Brał bezpośredni udział w planowaniu i organizacji walki sowieckich służb z Ukraińską Powstańczą Armią i nieposłusznymi narodami zamieszkującymi Związek Sowieckimi. To on stał za masowymi deportacjami. To on był wiernym wykonawcą woli Stalina w kwestii zwalczania polskiego podziemia niepodległościowego i sfałszowania powojennego referendum. Sierow bez zbędnych upiększeń opisuje jak sowieckie służby specjalne wspierały polskich komunistów – i nie tylko polskich. To Sierow był jednym z organizatorów pacyfikacji powstania na Węgrzech w 1956 roku. Był na tyle bezwzględny i skuteczny, że udało mu się zasiąść w fotelu szefa okrytego mroczną sławą KGB. Tak bogaty życiorys dostarczał autorowi możliwości do zdobycia bardzo dobrze skrywanych informacji oraz przyczynki do wielu bardzo interesujących przemyśleń. Te również stanowią wartość dodaną, gdyż wiele z nich dotyczy najważniejszych osób z kręgów sowieckiej władzy czy ogólnie sytuacji w państwie. Szef służb specjalnych nie szczędził również słów krytyki – które w warunkach instytucjonalnej cenzury w Związku Sowieckim z pewnością nie mogłyby zostać opublikowane.

Odnaleziony zbiór został poddany selekcji przez rosyjskiego historyka Aleksandra Hinsztejna. Całość dokumentów stanowiących luźne zapiski lub częściowo uporządkowanych przez autora, podzielił na rozdziały i opatrzył stosownymi komentarzami. Tytaniczny wysiłek, jaki rosyjski historyk oraz polska redakcja wykonały poprzedzony jest właściwie trzema wstępami/przedmowami. Pierwszy, przeznaczony dla polskiego czytelnika przybliża sylwetkę sowieckiego szefa służb specjalnych. W drugim opisano, w jakich okolicznościach dokonano sensacyjnego odkrycia oraz co ono zawiera. Trzeci element przedmowy stanowią wspomnienia wnuczki sowieckiego generała, która (co nie powinno nikogo dziwić) zachowała dziadka w dobrej pamięci. To, co czytelnika niewątpliwie zainteresuje najbardziej, to właściwa część publikacji, czyli sam dziennik. Łącznie dwadzieścia dwa rozdziały pełne szokujących informacji, niejednokrotnie kontrowersyjnych opinii oraz co dla historyków najcenniejsze – pisanych do szuflady, (więc względnie szczerze) opisów różnych faktów, dotychczas niedostępnych dla jakiegokolwiek badacza. Na końcu pracy zamieszczono aneksy oraz biogramy – zdecydowanie ułatwiające lekturę, gdyż autor wspomnień, spotkał na swojej drodze naprawdę wielu interesujących ludzi. Całość opatrzono stosownym aparatem krytycznym. W tekście znajdziemy również dotychczas niepublikowane zdjęcia Iwana Sierowa.

Trudno jest wskazać wady tej publikacji. Sprowadzają się one do subtelności, niemających większego wpływu na lekturę. Właściwie, książka oddana do dyspozycji czytelników jest pozbawiona poważniejszych mankamentów. Zarówno praca wykonana przez rosyjskiego historyka jak i polską redakcję zasługuje na pochwałę i uznanie. Poza kwestiami merytorycznymi, począwszy od jakości papieru, poprzez czcionkę na szacie graficznej okładki kończąc – również trudno wskazać jakiekolwiek niedogodności. Jest to po prostu dobrze opracowane źródło historyczne i to nie byle, jakie – gdyż są to wspomnienia jednej z kluczowych postaci z kręgu sowieckich władz.

Wspomnienia i refleksje Iwana Sierowa stanowią nie lada gratkę – zarówno dla pasjonatów historii jak i profesjonalnych badaczy. Takie kapsuły czasu, jak ta pozostawiona przez Iwana Sierowa, należą do zdecydowanej rzadkości. Dlatego bez cienia wątpliwości owoc projektu Aleksandra Hinsztejna polecam wszystkim pasjonatom historii XX wieku. Dla osób interesujących się historią Związku Sowieckiego – to pozycja obowiązkowa! Interesujące i kontrowersyjne opinie oraz wspomnienia autora, którego biogram nadawałby się na film sensacyjny, w mojej opinii dostarczą czytelnikom wielu mile spędzonych godzin z książką.

Wydawnictwo: REA – SJ

Ocena recenzenta: 6/6

Maciej Kościuszko

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*