Theresienstadt – miasto więzienie

Ważne miejsca do zobaczenia

Zwiedzanie Terezina rozpoczynamy od założonego w 1991 roku Muzeum Getta, które znajduje się w centrum miasta. Trafiliśmy tam bezproblemowo. Umieszczone na ścianach wewnątrz budynku rysunki wykonane przez dzieci z getta robią piorunujące wrażenie. W następnej kolejności oglądamy film dokumentalny powstały z zestawienia fragmentów hitlerowskich filmów propagandowych, zniekształcających prawdę na temat Terezina.

Kolejnym punktem zwiedzania są Koszary Magdeburskie – znajdują się kilka przecznic na południe od Tyršowej. W czasie wojny w tym budynku znajdowały się biura żydowskiego samorządu. Stała wystawa pokazuje bogate życie kulturalne obozu, opowiada o malarzach, muzykach oraz pisarzach, którzy pomimo panujących na co dzień ponurych warunków wciąż pracowali i tworzyli. Została tutaj odtworzona sala sypialna kobiet, zaprezentowano wystawę grafik przedstawiających codzienne życie w zatłoczonym getcie. Niektórych malarzy zesłano do Małej Twierdzy za „propagowanie horroru” nadmiernie realistycznymi rysunkami.

Fragment odtworzonej sali sypialnej dla kobiet w Koszarach Magdeburskich
Fragment odtworzonej sali sypialnej dla kobiet w Koszarach Magdeburskich

Mała Twierdza znajduje się na granicy miasta, po przeciwnej stronie Ohřy. Prowadząca do niej droga przebiega koło dwóch cmentarzy: żydowskiego i chrześcijańskiego, które wypełnione są często bezimiennymi, nieoznaczonymi nagrobkami. Na terenie Małej Twierdzy udostępnione są do zwiedzania m.in. ciasne cele i karcery, w których trzymano więźniów. Tutaj znajdował się tranzytowy obóz koncentracyjny, w którym Niemcy umieszczali m.in. członków ruchu oporu, jeńców wojennych, księży oraz osoby przyłapane na przekroczeniu prawa. 90% więźniów stanowili Czesi, ale wśród nich byli także Polacy, Włosi, Francuzi, więźniowie z Jugosławii, Związku Radzieckiego i Wielkiej Brytanii. Przez ten obóz przeszło ok. 32 000 osób, z których 2600 zginęło. Większość nie była przetrzymywana w Małej Twierdzy przez dłuższy czas, lecz wysyłana do innych obozów koncentracyjnych. Na bramie prowadzącej do obozu znajduje się jakże znamienny napis „Arbeit macht frei”.

Brama wejściowa prowadząca do obozu w Małej Twierdzy
Brama wejściowa prowadząca do obozu w Małej Twierdzy

Niecały kilometr na południe od głównego budynku muzeum znajduje się krematorium (zbudowane w 1942 roku), w którym zostały spalone ciała 2500 zmarłych lub zamordowanych w twierdzy osób i co najmniej 30 000 innych, które zmarły w getcie. Nieopodal, na miejscu masowych grobów urządzono cmentarz żydowski. Gdy nie było już miejsca, zmarłych palono, a prochy wysypywano do pobliskiej rzeki.

Cmentarz żydowski i krematorium w Terezinie.
Cmentarz żydowski i krematorium w Terezinie.

Będąc w Terezinie, czuje się przygnębiającą atmosferę, którą powiększył padający akurat tego dnia rzęsisty deszcz. Czas jakby stanął w miejscu. Na ulicach mijaliśmy niewielkie grupy osób (głównie zwiedzających), spotkaliśmy także kilka miejscowych osób proszących o drobne wsparcie finansowe. Mijaliśmy pięknie wyremontowane budynki, ale także brudne i zaniedbane, z odpadającym tynkiem, śladami po powodzi, która nawiedziła miasto w 2013 roku, budynki z zaklejonymi gazetami sklepowymi wystawami. Można poczuć unoszący się w powietrzu charakter przeszłości tego miasta.

Mariusz Lipok

Bibliografia:

  1. Brook S., Praga i Czechy. Przewodnik National Geographic, Warszawa 2003.
  2. Chládková L., The Terezín Ghetto, Sezemice 2014.

Strony internetowe:

  1. http://www.pamatnik-terezin.cz
  2. http://www.yadvashem.org/
  3. https://pl.wikipedia.org
  4. http://www.holocaustresearchproject.org/othercamps/terezin.html
  5. http://www.jewishmuseum.cz/en/explore/permanent-collection/children-s-drawings-from-the-terezin-ghetto-1942-1944/

Niemiecki film propagandowy pokazujący „normalne życie” w Terezinie: https://www.youtube.com/watch?v=UP8eYTwmPt0

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*