Ważne miejsca do zobaczenia
Zwiedzanie Terezina rozpoczynamy od założonego w 1991 roku Muzeum Getta, które znajduje się w centrum miasta. Trafiliśmy tam bezproblemowo. Umieszczone na ścianach wewnątrz budynku rysunki wykonane przez dzieci z getta robią piorunujące wrażenie. W następnej kolejności oglądamy film dokumentalny powstały z zestawienia fragmentów hitlerowskich filmów propagandowych, zniekształcających prawdę na temat Terezina.
Kolejnym punktem zwiedzania są Koszary Magdeburskie – znajdują się kilka przecznic na południe od Tyršowej. W czasie wojny w tym budynku znajdowały się biura żydowskiego samorządu. Stała wystawa pokazuje bogate życie kulturalne obozu, opowiada o malarzach, muzykach oraz pisarzach, którzy pomimo panujących na co dzień ponurych warunków wciąż pracowali i tworzyli. Została tutaj odtworzona sala sypialna kobiet, zaprezentowano wystawę grafik przedstawiających codzienne życie w zatłoczonym getcie. Niektórych malarzy zesłano do Małej Twierdzy za „propagowanie horroru” nadmiernie realistycznymi rysunkami.
Mała Twierdza znajduje się na granicy miasta, po przeciwnej stronie Ohřy. Prowadząca do niej droga przebiega koło dwóch cmentarzy: żydowskiego i chrześcijańskiego, które wypełnione są często bezimiennymi, nieoznaczonymi nagrobkami. Na terenie Małej Twierdzy udostępnione są do zwiedzania m.in. ciasne cele i karcery, w których trzymano więźniów. Tutaj znajdował się tranzytowy obóz koncentracyjny, w którym Niemcy umieszczali m.in. członków ruchu oporu, jeńców wojennych, księży oraz osoby przyłapane na przekroczeniu prawa. 90% więźniów stanowili Czesi, ale wśród nich byli także Polacy, Włosi, Francuzi, więźniowie z Jugosławii, Związku Radzieckiego i Wielkiej Brytanii. Przez ten obóz przeszło ok. 32 000 osób, z których 2600 zginęło. Większość nie była przetrzymywana w Małej Twierdzy przez dłuższy czas, lecz wysyłana do innych obozów koncentracyjnych. Na bramie prowadzącej do obozu znajduje się jakże znamienny napis „Arbeit macht frei”.
Niecały kilometr na południe od głównego budynku muzeum znajduje się krematorium (zbudowane w 1942 roku), w którym zostały spalone ciała 2500 zmarłych lub zamordowanych w twierdzy osób i co najmniej 30 000 innych, które zmarły w getcie. Nieopodal, na miejscu masowych grobów urządzono cmentarz żydowski. Gdy nie było już miejsca, zmarłych palono, a prochy wysypywano do pobliskiej rzeki.
Będąc w Terezinie, czuje się przygnębiającą atmosferę, którą powiększył padający akurat tego dnia rzęsisty deszcz. Czas jakby stanął w miejscu. Na ulicach mijaliśmy niewielkie grupy osób (głównie zwiedzających), spotkaliśmy także kilka miejscowych osób proszących o drobne wsparcie finansowe. Mijaliśmy pięknie wyremontowane budynki, ale także brudne i zaniedbane, z odpadającym tynkiem, śladami po powodzi, która nawiedziła miasto w 2013 roku, budynki z zaklejonymi gazetami sklepowymi wystawami. Można poczuć unoszący się w powietrzu charakter przeszłości tego miasta.
Mariusz Lipok
Bibliografia:
- Brook S., Praga i Czechy. Przewodnik National Geographic, Warszawa 2003.
- Chládková L., The Terezín Ghetto, Sezemice 2014.
Strony internetowe:
- http://www.pamatnik-terezin.cz
- http://www.yadvashem.org/
- https://pl.wikipedia.org
- http://www.holocaustresearchproject.org/othercamps/terezin.html
- http://www.jewishmuseum.cz/en/explore/permanent-collection/children-s-drawings-from-the-terezin-ghetto-1942-1944/
Niemiecki film propagandowy pokazujący „normalne życie” w Terezinie: https://www.youtube.com/watch?v=UP8eYTwmPt0
