Z dziejów Księstwa Siewierskiego – „Genesis”, czyli nim powstało państwo

Owe zdarzenie miało zapewne miejsce o niezbyt ciepłym, mglistym poranku 26 lutego 1289 r. Drogami pokrytymi ubitym, brudnym śniegiem przemierzały kolumny rycerstwa śląskiego, na których czele, w otoczeniu najznakomitszego rycerstwa wrocławskiego jechał na swym karym koniu pełen majestatu książę głogowski Henryk. W niewielkiej odległości za głównymi siłami swoje wojska prowadzili książę opolski Bolko oraz młodziutki, niespełna dwudziestoletni młodszy brat Henryka, książę Ścinawy Przemko. Blisko tysiąc najznakomitszego rycerstwa najważniejszych księstw śląskich we wspaniałych nastrojach wracało w ojczyste strony prosto z Krakowa, który to właśnie zdobyli dla jednego z najlepiej zapowiadających się władców jednoczącej się już wtedy Polski. Książę wrocławski Henryk IV Probus, zwany także Prawym pełen wigoru po niedawnym powtórnym ożenku z księżniczką brandenburską Matyldą szykował się w tym czasie do walnego rozprawienia się ze swoim największym konkurentem do polskiej korony. Nie spodziewał się, że wspomniany główny rywal, mazowiecki książę Bolesław sprzymierzony z księciem brzeskim Władysławem zwanym także Łokietkiem już parę dni wcześniej przekroczył w okolicach dzisiejszego Poraja graniczną rzekę Wartę. Był już ze swą armią na Śląsku, był już pod Siewierzem…

Mapa Księstwa Siewierskiego  Zdj. Wikizagłębie
Mapa Księstwa Siewierskiego
Zdj. Wikizagłębie

Wnet niczego nie spodziewających się Ślązaków zaskoczyły, zagradzając im drogę na wzgórzach Sulikowa przeważające siły kujawsko – mazowieckie. Rycerze powracający z Małopolski musieli przemierzać Traktem Królewskim (krakowskim), wtedy też tuż przed wkroczeniem od południa do kasztelańskiego siewierskiego grodu, w którym planowali odpoczynek przyszło im walczyć w bratobójczym boju. Jak się okazało niezwykle tragicznego dla śląskich dynastów. Północni Piastowie kompletnie rozbili wojska wrocławskie i ich opolsko – głogowskie wsparcie. W krótkiej, ale powtarzając za Janem Długoszem niezwykle zażartej bitwie śmierć poniósł książę Przemko (podobno bezlitośnie dobitym już po bitwie). Do niewoli dostał się książę opolski, który w trudnych warunkach więziony był ponad rok przez księcia brzeskiego Władysława, późniejszego króla Polski. Jedynie Henryk głogowski zdołał przedostać się na Dolny Śląsk. Wkrótce potem też dokonał osobistej zemsty na swych odległych kuzynach, ale to już inna historia.

Należy podkreślić, że nikt z uczestników bitwy nie zdawał sobie jednakże sprawy z tego, iż kilka tygodni wcześniej, 9 stycznia zagrożony zewsząd władca ziem, na których miała miejsce batalia, przebywający w Pradze książę bytomski Kazimierz oddał właśnie swe państwo w lenno królowi Wacławowi II. Śląsk zaczął odtąd powoli odpadać od Polski. Siewierz jako jedno z pierwszych śląskich grodów popadł w zależność względem Królestwa Czech (z przerwą w latach 1306 – 1338), spod którego wydostał się ostatecznie dopiero po blisko 200 latach, u schyłku wojen husyckich – 17 maja 1462 r.

Wspomniana powyżej batalia przeszła do historii jako bitwa pod Siewierzem. Te doniosłe wydarzenie, które zaważyło na dalszych losach nie tylko Śląska, ale i Polski rozsławiło niezbicie wspomniany gród, który wszakże nie był już wtedy zwykłą, podrzędną osadą. Późniejszą stolicę księstwa założyli wedle legendy zapewne już w VIII wieku przybysze z położonej między Dnieprem a Donem ukraińskiej Siewierszczyzny. W 1077 r. liczne nadania nad Przemszą i Mitręgą uzyskali od króla Bolesława II benedyktyni tynieccy, którzy też zapewne w tymże roku ufundowali kościół św. Jana Chrzciciela, będący jednym z nielicznych zachowanych po dziś dzień zabytków doby romańskiej w Polsce. Siewierz wspominały liczne dokumenty wystawione przez polskich XII i XIII – wiecznych władców. O zainteresowaniu grodem świadczy fakt, iż najpóźniej w 1232 r. został on stałą, grodową kasztelanią wchodzącą w skład Księstwa Opolsko – Raciborskiego. Jak również odbyty we wspomnianym już kościele doniosły synod biskupów polskich mający, miejsce rok później.

Zamek w Siewierzu.  Fot. Wikimedia Commons
Zamek w Siewierzu.
Fot. Wikimedia Commons

Do wielkich dobroczyńców grodu zaliczyć niewątpliwie należy księcia Władysława opolskiego, który najpewniej w 1276 r. lokował Siewierz na Prawie Magdeburskim dając początek współczesnemu układowi urbanistycznemu miasta, jak również kościołowi św. Macieja, który już wkrótce stał się główną świątynią nie tylko miasta, ale i całego późniejszego księstwa. W tym czasie istniała w Siewierzu silna drewniano – ziemna warownia nad Czarną Przemszą, która z początkiem XIV wieku mogła już bez najmniejszych wątpliwości nosić dumne miano zamku książęcego.

Ciągłe podziały Śląska na coraz to mniejsze państewka, które zaczęły począwszy od lat 80′ XIII wieku popadać w coraz większą zależność lenną od Korony Czeskiej spowodowały, iż Siewierz często zmieniał swą przynależność państwową. Należy tutaj wspomnieć, iż jego pierwotna przynależność do dzielnicy małopolskiej, która wynikała z Testamentu Krzywoustego (1138 r.) nie była trwała. Już bowiem w 1179 r. Kazimierz Sprawiedliwy scedował na Mieszka Plątonogiego, księcia na Raciborzu i Opolu władztwo nad kasztelaniami oświęcimską oraz bytomską, z której to później wyodrębniła się właściwa sobie, siewierska. W latach 1280 – 1284 Siewierz podlegał Księstwu Opolsko – Bytomskiemu, następnie do dnia śmierci księcia Kazimierza samodzielnemu Księstwu Bytomskiemu. Po jego zgonie otworzony został kolejny, wiekopomny rozdział w dziejach tych ziem. Narodziło się bowiem w wyniku kolejnego podziału śląskiej dzielnicy, nowe niepodległe i suwerenne państwo (nie uznające w tym momencie czeskiego zwierzchnictwa). Dzień 10 marca 1312 r. uznajemy tedy za początek istnienia Księstwa Siewierskiego.

Krystian Zbigniew Żelazny – prawnik, publicysta, działacz społeczny. Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, stypendysta doktorancki Uniwersytetu Tomasza Masaryka w Brnie. Autor prac naukowych z zakresu prawa i ustroju Republiki Czeskiej oraz byłych księstw śląskich.

Bibliografia:

Artur Rok, „Dzieje zamku w Siewierzu. Krótki zarys historii i architektury”, Fundacja „Zamek Siewierski”, Siewierz 2011
Krystian Żelazny, „Księstwo Siewierskie – Prawo i ustrój a zakres suwerenności względem Korony Królestwa Polskiego”, Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”, Katowice 2016
Stanisław Korusiewicz, „Dzieje Księstwa Siewierskiego i Siewierza do roku 1900” Oficyna Wydawnicza „Aquarius”, Piekary Śląskie 1990

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*