Oceany dzieliły ich odległością, ale nie wiedzą. Zanim wielkie cywilizacje zapisały swoje żeglarskie triumfy, wody południowo-wschodniej Azji mogły być już areną dla mistrzów nawigacji, których historia niemal wymazała. Najnowsze badania sugerują, że pradawni żeglarze z Filipin opanowali sztukę budowy łodzi i nawigacji na poziomie, który zaskakuje współczesnych naukowców. W jaki sposób przemierzali otwarte morza dziesiątki tysięcy lat temu? Odpowiedzi kryją się w zapomnianych śladach dawnych technologii i morskich tradycji, które mogą zmienić sposób, w jaki postrzegamy prehistoryczne podróże.
Od tysięcy lat przed przybyciem Magellana, Zheng He czy nawet Polinezyjczyków, ludzie zamieszkujący Filipiny i obszar Wysp Południowo-Wschodniej Azji (ISEA) mogli już posiadać zaawansowaną wiedzę o budowie łodzi i sztuce żeglugi.
Nowe badanie, które ukaże się w kwietniu 2025 roku w czasopiśmie Journal of Archaeological Science: Reports, rzuca wyzwanie powszechnemu przekonaniu, że technologiczny rozwój epoki paleolitu miał miejsce głównie w Europie i Afryce. Autorzy badania, dr Riczar Fuentes i dr Alfred Pawlik z Wydziału Socjologii i Antropologii (DSA) w Ateneo de Manila University, wskazują na liczne dowody sugerujące, że żeglarstwo na tych terenach mogło rozwinąć się na znacznie wyższym poziomie, niż do tej pory sądzono.
Wielka część ISEA nigdy nie była połączona z kontynentalną Azją za pomocą pomostów lądowych ani lódowców, a mimo to odnaleziono liczne śladów wczesnej obecności człowieka w tym regionie. Jak ci pierwsi osadnicy byli w stanie pokonać ogromne obszary otwartego oceanu? Odpowiedzi na to pytanie dostarcza archeologia, choć same łodzie się nie zachowały – organiczne materiały, z których je budowano, rzadko przetrwają w zapisie archeologicznym.
Jednak badania stanowisk archeologicznych na Filipinach, w Indonezji i Timorze Wschodnim dostarczają coraz mocniejszych dowodów na to, że starożytni żeglarze mieli techniczne umiejętności dorównujące znacznie późniejszym cywilizacjom.
Mikroskopowe analizy narzędzi kamiennych znalezionych na tych terenach, datowanych nawet na 40 000 lat temu, ujawniły wyraźne ślady obórki roślin. Co istotne, wykazano, że narzędzia te służyły do pozyskiwania włókien roślinnych, niezbędnych do wyplatania lin, sieci i więzadeł – kluczowych elementów budowy łodzi oraz połowu ryb na otwartym morzu.
Jak pradawni żeglarze z Filipin i ISEA podbili morza? Dowody na zaawansowane połowy i budowę łodzi
Na stanowiskach archeologicznych w Mindoro i Timorze Wschodnim odkryto szczątki ryb oceanicznych, takich jak tuńczyki i rekiny, a także prymitywne haczyki wędkarskie, przynęty, ciężarzyki do sieci i inne narzędzia ułatwiające połowy. Wszystkie te znaleziska sugerują, że starożytni ludzie nie tylko przemierzali otwarte morza, ale też znali sezonowość migracji ryb i ich szlaki w oceanie.
Badacze zauważyli, że obecność dużych ryb pelagicznych na tych stanowiskach wskazuje na zdolność do zaawansowanej żeglugi oraz znajomość sezonowych migracji tych gatunków. Odkrycie narzędzi wędkarskich i lin pokazuje, jak istotna była jakość i wytrzymałość stosowanych wędzisk i splotów, co z kolei świadczy o wysoko rozwiniętych technikach wytwarzania lin i wiązań.
To wszystko prowadzi do wniosku, że dawni podróżnicy nie byli biernymi dryfterami unoszonymi przez prądy oceaniczne na prowizorycznych tratwach, ale wprawnymi nawigatorami potrafiącymi świadomie pokonywać wielkie dystanse i trafiać na odległe wyspy.
Nowoczesne badania inspiracją do rekonstrukcji
Wielu spośród współczesnych badaczy zastanawia się, jak mogły wyglądać starożytne łodzie i czy da się je odtworzyć. Prace wykopaliskowe prowadzone na wyspie Ilin w prowincji Occidental Mindoro zainspirowały dr. Fuentesa i dr. Pawlika do postawienia śmiałej hipotezy i jej praktycznego sprawdzenia.
Dzięki współpracy z inżynierami okrętowymi z University of Cebu, naukowcy rozpoczęli projekt FLOW (First Long-Distance Open-Sea Watercrafts), finansowany z grantu badawczego przyznanego przez Ateneo de Manila University. Celem tego przedsięwzięcia jest analiza dawnych surowców, prawdopodobnie używanych do budowy łodzi, oraz konstrukcja skalowanych modeli prymitywnych jednostek pływających, które mogłyby zostać wykorzystane do dalekich podróży między wyspami.
Historia ta pokazuje, że ludy zamieszkujące ISEA mogły być pionierami zaawansowanych technologii morskich na skalę globalną. Ich zdolności w budowie łodzi, żegludze i nawigacji mogły uczynić ten region centrum innowacji technicznych na dziesiątki tysięcy lat przed pojawieniem się wielkich żeglarzy historycznych.
Wiele z tych tradycji przetrwało do dziś w społecznościach Filipin, Indonezji i Timoru Wschodniego, które nadal kultywują stare techniki żeglarstwa, przekazywane z pokolenia na pokolenie.
Dzięki badaniom archeologicznym i współczesnym rekonstrukcjom możemy powoli odkrywać tajemnice starożytnych nawigatorów i docenić ich niezwykłą zaradność oraz odwagę w podbijaniu oceanów.
Źródło: Clues of advanced ancient technology found in the Philippines and Island Southeast Asia, Atenea de Manila [dostęp: 28.02.2025].
