Dwa egzemplarze Biblii brzeskiej są autentyczne, znalezione pod Opolem pod koniec 2024 roku, są autentyczne
Znalezione pod Opolem dwa egzemplarze Biblii brzeskiej, to oryginały z 1563 roku, jak stwierdził oficjalnie dr Sławomir Marchel – dyrektor Archiwum Państwowego w Opolu. Szacuje się, że z pośród około tysiąca wydanych egzemplarzy do naszych czasów dotrwało niespełna 140.
Księgi zostały odnalezione w grudniu 2024 roku przez małżeństwo z okolic miejscowości Pokój. Małżeństwo natknęło się na sensacyjne znalezisko podczas remontu zapomnianego strychu, gdzie znajdowały się owe egzemplarze.
Księgi niezwłocznie zostały przekazane Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków w Opolu. Następnie egzemplarze zostały przekazane Archiwum Państwowemu w Katowicach, gdzie były poddane dezynfekcji oraz badaniom mikrobiologicznym, co umożliwiło potwierdzenie, że obydwa egzemplarze to oryginały z XVI wieku, wydrukowane w Brześciu Litewskim.
Jednak jeśli chodzi o konserwatorów, to jest to dopiero początek ich wielomiesięcznych prac nad tymi znaleziskami.
Jednak skąd jej obecność na Dolnym Śląsku? Odpowiedzi na te pytanie udziela prof. dr hab. Dariusz Chemperek z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, który specjalizuje się w literaturze staropolskiej, stwierdzając:
Biblia brzeska jest pierwszym przekładem Pisma Świętego na język polski, służącym protestantom posługującym się tym językiem. Musimy pamiętać, że osobista lektura Biblii jest dla ewangelików jednym z filarów wiary, a więc analfabetyzm był grzechem. Dla Polaków mieszkających na Górnym Śląsku (a więc poza granicami Pierwszej Rzeczypospolitej) i będących protestantami, Biblia brzeska była jedyną możliwością spełnienia tego warunku. Na dodatek była ona przetłumaczona piękną polszczyzną, a przy jej tworzeniu pracował zespół biblistów znających trzy języki święte; byli to nie tylko teolodzy dbający o wierność treści, ale i poeci, potrafiący oddać zarówno literę, jak i ducha oryginału.
Prof. Chemperek również podkreśla, że na Śląsku i w wielu innych częściach kraju, protestantyzm pomagał utrzymać język polski wśród niższych warstw społecznych, ponieważ między innymi śląscy luteranie odprawiali nabożeństwa po polsku przy użyciu Biblii brzeskiej.
Czym właściwie jest Biblia Brzeska?
Jest to przekład Pisma Świętego na język polski, który powstał z inicjatywy jej fundatora: Mikołaja Radziwiła Czarnego (stąd jej inna nazwa – Biblia Radziwiłłowska). Przekładu Pisma Świętego dokonali polscy protestanci w latach 1559–1563, w Pińczowie.
Wydana została 4 września 1563 rokuw Brześciu Litewskim, a wydawcą pierwszego wydania był Cyprian Bazylik. Jej nakład osiągnął około 500 egzemplarzy
Biblia brzeska a protestantyzm w Polsce
Powstanie, jak i sama historia Biblii brzeskiej łączy się z rozwojem Reformacji w Polsce w XVI wieku, a szczególnie z jednym z jej nurtów, czyli z kalwinizmem. Głównym ośrodkiem polskiego kalwinizmu była już wspomniana w tym artykule miejscowość Pińczów.
Stało się tak, ponieważ ówczesny pan na Pińczowie – Mikołaj Oleśnicki, w roku 1550 zerwał z Kościołem katolickim i wypędził ze swoich włości zakon paulinów. Tym samym Pińczów stało się świetnym miejscem dla zwolenników, jak i propagatorów „nowej wiary”.
W roku 1559 na synodzie w Pińczowie wybrano zespół tłumaczy, choć ten zespół się zmieniał w trakcie pracy nad przekładem. W skład zespołu z Polaków wchodzili:
- Grzegorz Orszak,
- Andrzej Trzecielski,
- Jan Łaski,
- Jakub Lubelczyk,
- Jerzy Szoman,
- Szymon Zacjusz.
Natomiast z Francuzów do zespołu należeli:
- Pierre Statorius,
- Jean Thénaud.
Do zespołu jeszcze należał Holender – Jan Utenhove (przyjaciel i współpracownik Jana Łaskiego).
Bibliografia
Źródła:
- Biblia brzeska, opole.ap.gov.pl [dostęp: 11.02.2025].
- Naukowcy potwierdzili autentyczność znalezionych Biblii brzeskich, dzieje.pl [dostęp: 11.02.2025].
Opracowania:
- Kwilecka I., Biblia brzeska jej dzieje i znaczenie, Nauka 2006, Nr 3, s. 111-112.
Fot. poglądowa, Księga Wyjścia 6:3 w staropolskim przekładzie Biblii (protestancka Biblia Brzeska/Radziwiłłów z 1563 r.), w tym imię Boże Jehowa, domena publiczna
