Tego dnia 14 lutego 1556 roku Akbar Wielki objął tron Imperium Mogołów, wprowadzając szereg reform
Akbar Wielki był ambitnym władcą, zdobywcą i strategiem. Jego decyzje polityczne, religijne i kulturowe miały znaczący wpływ na rozwój kraju i umocnienie potęgi Mogołów. W historii dynastii Wielkich Mogołów zapisał się jako jeden z najwybitniejszych władców.
Akbar Wielki – władca, który odmienił Imperium Mogołów
Akbar Wielki urodził się 15 października 1542 roku w Umarkot. Wywodził się z potężnych rodów Turków, Mongołów i Irańczyków, które dominowały w północnych Indiach w średniowieczu. Do jego przodków zalicza się: Timura (Tamerlan) i Czyngis Chana.
Jego ojciec, Humajun, utracił tron w Delhi na rzecz afgańskiego władcy – Szer Szaha Suri.W związku z tym, Humajun zmuszony był uciec do Afganistanu. Przez lata bezskutecznie próbował odzyskać władzę i dokonał tego dopiero w 1555 roku, lecz nie na długo. Rok później w 1556 roku Humajun zmarł.
W konsekwencji, 14 lutego 1556 roku nastoletni jeszcze Akbar został trzecim władcą indyjskiej, muzułmańskiej dynastii Wielkich Mogołów. Akbar objął tron w czasach chaosu – północne Indie wciąż odczuwały skutki rządów dynastii Suri, a Mogołowie kontrolowali jedynie nieznaczny teren wokół Delhi.
Dlatego też z uwagi na młody wiek Akbara, do 1560 roku był pod opieką regenta – Bairam Chana. Pokonał on hinduskiego ministra Himu, który dowiedziawszy się o śmierci Himajuna, postanowił najechać Delhi i wzniecić powstanie.
Regent rósł w siłę, dlatego też Akbar zdecydował się go usunąć, a po wszczętym buncie Bairam Chan został pokonany i zesłany do Mekki, gdzie w 1560 roku zamordowano go. Wtedy też rozpoczęły się samodzielne rządy Akbara Wielkiego, obfitujące w liczne zwycięstwa i rozkwit Imperium.
Przymierze z Radźputami
Akbar Wielki zyskał sojusz z Radźputami – arystokratycznym rodem hinduskim. Radźputowie byli wojowniczymi plemionami hinduskimi, które przez wieki dominowały w północno-zachodnichIndiach.
Porozumienie nawiązał poprzez politykę małżeństw i współpracy, zamiast stosować brutalną siłę – ożenił się z córką radży Bihari Mala z Amberu, z którą miał syna Dżahangira, przyszłego władcę Imperium Mogołów.
Dzięki temu małżeństwu wzmocnił swoją pozycję w regionie oraz udało mu się zintegrować różnorodne grupy etniczne i religijne pod jego panowaniem, co miało kluczowe znaczenie dla stabilności imperium.
Ponadto, Akbar nie namawiał żony do zmiany religii, co dodatkowo zjednywało mu poparcie ludności hinduskiej. Akbar stopniowo podporządkowywał sobie radźpuckich władców i wielu z nich wstąpiło do jego armii, jednak nie wszyscy zaakceptowali jego zwierzchnictwo, do nich należała m.in., twierdza Ćitor, która stawiała opór.
W 1567 roku Akbar obległ fortecę, która padła dopiero w 1568 roku po śmierci jej obrońcy, Dżaimala Rathora. Jego śmierć była powodem dla wielu strażników, aby dokonali rytualnego samospalenia.
Mimo to, wielu radźpów dobrowolnie podporządkowało się Mogołom.
Reformy religijne
Akbar dążył do integracji kulturowej i religijnej. Zniósł podatek dżizja nakładany na niemuzułmanów, co umocniło jedność w wieloetnicznym imperium. Dżizja była podatkiem nakładanym na niemuzułmanów w państwach islamskich, uzasadnianym m.in. jako opłatę za ochronę oraz możliwość zamieszkiwania i funkcjonowania na terenach kontrolowanych przez muzułmanów.
Osoby objęte tym podatkiem miały ograniczone prawa i nie mogły piastować znaczących urzędów.
Akbar Wspierał również dialog międzyreligijny, zapraszając uczonych różnych wyznań na dyskusje w pałacu.
W 1579 roku uznano Akbara Wielkiego jako najważniejszy i niekwestionowany autorytet w obszarze religijnym. Dzięki temu, mógł w 1582 roku wprowadzić własną doktrynę religijną – Din-i Ilahi – mającą na celu zjednoczenie ludzi ponad podziałami wyznaniowymi.
Nie była ona nakazana poddanym. Zyskała poparcie jedynie w ścisłym, niewielkim towarzystwie dworskim. Jednakże, pomimo sprzeciwu ortodoksyjnych muzułmanów, przyczyniła się do wzmocnienia autorytetu władcy.
Akbar nie poprzestał wyłącznie na Din-i Ilahi, gdyż w 1593 roku zagwarantował całkowitą wolność religijną i zezwolił na dobrowolną budowę miejsc kultu niezależnie od wyznania, co było rzadkością w ówczesnym świecie.
Akbar Wielki – strateg, zdobywca, twórca
Akbar Wielki był zdolnym dowódcą wojskowym. Jego podboje znacząco poszerzyły granice Imperium Mogołów. Dążył do odzyskania ziem swoich przodków w Azji Centralnej. W 1585 roku udało mu się odzyskać Kabul, który był wcześniej w rękach jego krewnych.
W latach 1586-89 pomimo zaciekłej opozycji ze strony sułtana zdobył Kaszmir.W 1591 roku jego armia zajęła Sindh, a kilka lat później Beludżystan. Odebrał Kandahar, który w przeszłości został utracony przez jego ojca.
Zwycięstw Akbara było więcej, zdobył m.in., Gudźarat, Bengal, Orissę. Dzięki tym dokonaniom, Akbar zdołał stworzyć stabilne, silne imperium. W 1571 roku utworzył nową stolicę – Fatehpur Sikri, która znajdowała się niedaleko Agry.
Charakteryzowała się okazałością i wspaniałą architekturą oraz dobrze zaplanowanymi ulicami i systemem wodociągowym. Łączyła różne style architektoniczne – islamski, hinduski i perski.
Zajmowała teren 60,735 ha z otaczającą strefą buforową a na jej brzegach rozciągał się mur o długości 10 km. Jednakże w 1585 roku miasto opuszczono, a na nową stolicę wyznaczono Lahaur.
Choć Fatehpur Sikri krótko pełniło funkcję stolicy Imperium Mogołów to do dziś stanowi ważne świadectwo ich kultury i jest wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Akbar Wielki zmarł w 1605 roku zapisując się jako jeden z najsłynniejszych władców dynastii Wielkich Mogołów. Został zapamiętany jako wybitny strateg, zdobywca, wódz, miłośnik sztuki, architektury i nauki, a jego rządy zapewniły Imperium Mogołów stabilność i dobrobyt.
Bibliografia:
- Akbar Dżalaluddin Muhammad, Encyklopedia PWN [online] [dostęp: 28.01.2025].
- Akbar Mughal emperor, Britannica [online] [dostęp: 28.01.2025].
- Fatehpur Sikri, whc.unesco.org [dostęp: 28.01.2025].
Lidia Nosal
