Tego dnia 1577 roku miała miejsce bitwa pod Lubiszewem
Kurz bitewny jeszcze nie opadł, a echo szarż husarii niosło się daleko poza pola Lubiszewa. To właśnie bitwa pod Lubiszewem stała się pokazem odwagi i bezwzględnej precyzji w starciu z przeważającymi siłami wroga. Tam, gdzie liczby nie miały znaczenia, rozegrał się pokaz wojskowego kunsztu, który przesądził o losach buntu przeciw królowi.
Bitwa pod Lubiszewem była decydującym starciem podczas wojny Rzeczypospolitej ze zbuntowanym Gdańskiem, który odmawiał uznania Stefana Batorego za prawowitego króla Polski. Pomimo ogromnej dysproporcji sił, wojska koronne pod dowództwem hetmana Jana Zborowskiego odniosły spektakularne zwycięstwo nad przeważającymi liczebnie siłami gdańskimi. Bitwa ta stanowi przykład militarnego kunsztu polskiej jazdy, której szarże rozstrzygnęły losy starcia, doprowadzając do rozgromienia przeciwnika i ogromnych strat po stronie gdańszczan.
Przed bitwą
Konflikt między Stefanem Batorym a Gdańskiem miał swoje korzenie w złożonej sytuacji politycznej, jaka nastąpiła po ucieczce Henryka Walezego z Polski. Elekcja nowego władcy okazała się niejednoznaczna – część wyborców poparła cesarza Maksymiliana II Habsburga (12 grudnia 1575), a inni opowiedzieli się za księciem Siedmiogrodu Stefanem Batorym (15 grudnia 1575). Batory, w przeciwieństwie do swojego rywala, szybko przybył do Polski i koronował się w Krakowie.
Po śmierci Maksymiliana II w październiku 1576 roku, większość jego zwolenników przeszła na stronę Batorego. Jedynie Gdańsk stanowczo odmówił uznania nowego króla, co było częściowo spowodowane niechęcią do popieranych przez władcę statutów Karnkowskiego, niekorzystnych dla interesów miasta. Stefan Batory, chcąc ukarać dumne miasto za przedłużający się opór, doprowadził do otwartego konfliktu zbrojnego.
Wojska polskie w sile 1300 jazdy i 1000 piechoty oraz kilka armat, dowodzone przez hetmana nadwornego koronnego Jana Zborowskiego, rozłożyły się na leże zimowe pod Tczewem. Wiosną 1577 roku dowodzący wojskami Gdańska kondotier Jan Winkelbruch (Hans Winckelbruch von Köln) postanowił zniszczyć to ugrupowanie i wyruszył w kierunku grobli lubieszowskiej.
Bitwa pod Lubiszewem – siły walczących stron
W dniu bitwy dysproporcja sił między wojskami polskimi a gdańskimi była ogromna:
Wojska polskie:
- 1300 jazdy (w tym husaria)
- 1000 piechoty (w tym 600 hajduków węgierskich)
- Kilka armat
- Łącznie około 2500 żołnierzy pod dowództwem hetmana Jana Zborowskiego
Wojska gdańskie:
- 3100 landsknechtów (zawodowa piechota niemiecka)
- 400 najemnych rajtarów
- 400 jazdy miejskiej
- 6-8 tysięcy milicji gdańskiej
- 7 dział i 30 hakownic
- Łącznie 10-12 tysięcy żołnierzy pod dowództwem Jana Winkelbrucha
Pomimo znacznej przewagi liczebnej, gdańszczanie popełnili poważny błąd taktyczny. Przerzucili tylko część swoich wojsk przez rzekę Motławę, co naraziło ich na skoordynowane uderzenie sił polskich.
Bitwa pod Lubiszewem – przebieg
Bitwa rozegrała się 17 kwietnia 1577 roku w pobliżu Lubiszewa Tczewskiego. Zborowski, dowiedziawszy się o ruchach przeciwnika, wysadził most na Motławie pod Rokitkami i ze wszystkimi siłami podążył ku Lubieszowowi.
Początkowa faza starcia należała do polsko-węgierskiej piechoty. 600 hajduków węgierskich, wspieranych przez jazdę polską, przeprowadziło brawurowy atak, który doprowadził do zdobycia baterii artylerii gdańskiej ustawionej na grobli. Polacy nie tylko przejęli działa przeciwnika, ale natychmiast odwrócili je i rozpoczęli ostrzał sił gdańskich, co wywołało zamieszanie w ich szeregach.
O ostatecznym rozstrzygnięciu bitwy zdecydowały jednak ataki polskiej jazdy. Kiedy z boku natarła pozostająca w odwodzie husaria, nieprzyjaciel wpadł w panikę. Po drugiej szarży husarskiej, gdańszczanie rzucili się do ucieczki. W pogoni jazda polska dotarła aż pod sam Gdańsk, zadając uciekającemu przeciwnikowi ogromne straty.
Skutki i następstwa bitwy
Bitwa pod Lubiszewem zakończyła się druzgocącym zwycięstwem wojsk polskich. Straty po obu stronach były nieproporcjonalne:
Straty gdańskie:
- 4416 poległych
- 1000 jeńców
- Łącznie około 5416 żołnierzy wyeliminowanych z walki
Straty polskie:
- 187 żołnierzy, w tym 60 zabitych (według innego źródła 188 ludzi, w tym 58 zabitych)
Pomimo tego spektakularnego zwycięstwa, Stefan Batory nie zdołał zdobyć Gdańska2. Oblężenie miasta trwało od czerwca do września 1577 roku, jednak ostatecznie nie przyniosło oczekiwanych rezultatów. Dopiero 17 grudnia 1577 roku doszło do podpisania ugody, na mocy której Gdańsk uznał Stefana Batorego za prawowitego króla Polski, oficjalnie przeprosił władcę i zobowiązał się wypłacić 200 tysięcy złotych kontrybucji.
Bitwa pod Lubiszewem stanowi jeden z najbardziej spektakularnych przykładów skuteczności polskiej husarii. Pomimo ogromnej przewagi liczebnej przeciwnika (około 4-5 razy większe siły), wojska koronne zdołały odnieść miażdżące zwycięstwo, co świadczy o wysokim poziomie wyszkolenia i taktyce dowództwa polskiego.
Starcie to było także najważniejszym epizodem zbrojnym w wojnie Rzeczypospolitej z Gdańskiem i w znacznym stopniu przyczyniło się do późniejszego zakończenia konfliktu na warunkach korzystnych dla monarchy. Zwycięstwo umocniło pozycję Stefana Batorego jako prawowitego władcy Polski i przyspieszyło proces konsolidacji jego władzy w całym kraju.
Bitwa pod Lubiszewem (nazywana również bitwą pod Lubieszowem), pozostaje jednym z mniej znanych, ale niezwykle interesujących epizodów XVII-wiecznych dziejów militarnych Rzeczypospolitej, który zasługuje na szczególną uwagę historyków i miłośników wojskowości.
