18 maja 2025 roku zmarł Bogusław Nizieński – sędzia niezłomny, patriota z krwi i kości, świadek XX-wiecznej historii Polski
Nie każda śmierć porusza tak głęboko – ale są tacy ludzie, których odejście zostawia prawdziwą wyrwę w narodowej pamięci. W cieniu starych dokumentów, głośnych procesów i cichych decyzji, Bogusław Nizieński przez dekady stał na straży prawdy, nie szukając rozgłosu. Dla jednych był sędzią niezłomnym, dla innych sumieniem czasów, o których woleliby zapomnieć. Dziś jego historia wybrzmiewa z nową mocą.
Bogusław Nizieński, były sędzia Sądu Najwyższego, żołnierz Armii Krajowej i Narodowej Organizacji Wojskowej, a także opozycjonista w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, zmarł 18 maja 2025 roku. O jego odejściu poinformował Jan Józef Kasprzyk, były szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Na platformie X (dawniej Twitter), Kasprzyk podzielił się osobistym wspomnieniem: Bardzo smutna wiadomość dotarła do nas na Monte Cassino. Na Wieczną Wartę odszedł sędzia Bogusław Nizieński, wielki Polak, który zawsze stał po stronie dobra przeciwko złu. Niepodległa Polska była jego największym marzeniem! Niech Bóg da Mu wieczne szczęście.
Dla wielu Bogusław Nizieński pozostanie symbolem prawości, odwagi oraz walki o wolność i praworządność – wartości, które z determinacją pielęgnował przez całe swoje życie.
Bogusław Nizieński – początki drogi prawniczej i działalności niepodległościowej
Urodzony 2 marca 1928 roku w Wilnie, młody Bogusław Nizieński już w czasie II wojny światowej zaangażował się w walkę z okupantem. Przyjął pseudonim Sokół i działał jako łącznik komendanta w strukturach Armii Krajowej, a równolegle należał do Narodowej Organizacji Wojskowej – jednej z podziemnych organizacji niepodległościowych.
Po wojnie rozpoczął studia prawnicze i politologiczne na renomowanym Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. W okresie studenckim przez siedem lat pracował jako urzędnik w Akademickim Związku Sportowym, co dało mu doświadczenie organizacyjne, które okazało się przydatne w dalszej działalności społecznej i zawodowej.
W 1957 roku przystąpił do aplikacji sędziowskiej, jednak jego nieugięta postawa – zwłaszcza odmowa przystąpienia do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR) – sprawiła, że nie został dopuszczony do orzekania w Krakowie. Zamiast tego skierowano go do Sądu Powiatowego w Bochni, a później w Limanowej, gdzie przez ponad dwa lata pracował jako asesor sądowy. Po uzyskaniu nominacji sędziowskiej, zaczął orzekać w sprawach karnych w Sądzie Powiatowym w Krakowie, a po kilku latach awansował do sądu wojewódzkiego.
Bogusław Nizieński – działalność w Ministerstwie Sprawiedliwości i opór wobec PRL
Od 1971 do 1981 roku Bogusław Nizieński zajmował stanowisko wiceprzewodniczącego komisji zakładowej w departamencie nadzoru sądowego Ministerstwa Sprawiedliwości. W tym okresie, wspólnie z późniejszym I Prezesem Sądu Najwyższego, Adamem Strzemboszem, rozpoczął działalność w strukturach Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego “Solidarność”. Równolegle pracował jako sędzia Sądu Wojewódzkiego w Warszawie, a później został oddelegowany do Sądu Najwyższego.
Po wprowadzeniu stanu wojennego w 1981 roku, Nizieński konsekwentnie odmówił podpisania deklaracji lojalności wobec władz komunistycznych oraz odrzucił żądanie wystąpienia z „Solidarności”. Za tę postawę został najpierw zawieszony, a następnie usunięty z funkcji w ministerstwie. Przeniesiono go wówczas do Wydziału Karno-Rewizyjnego Sądu Wojewódzkiego w Warszawie, gdzie kontynuował pracę do 1985 roku, po czym zrzekł się stanowiska sędziego.
Przez następne pięć lat pracował jako radca prawny w prywatnym przedsiębiorstwie “Unikum”. Choć była to zupełnie inna rola niż dotychczasowe funkcje sądowe, nadal pozostał wierny zasadom uczciwości i etyki zawodowej.
Powrót do Sądu Najwyższego i służba w wolnej Polsce
Po przemianach ustrojowych końca lat 80., gdy rozpoczęła się demokratyzacja państwa, Bogusław Nizieński został ponownie powołany do pracy w strukturach wymiaru sprawiedliwości. Kluczową rolę odegrał tu Adam Strzembosz, który objął funkcję podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości i wezwał byłych sędziów o nieposzlakowanej przeszłości do powrotu do służby publicznej.
W 1990 roku Bogusław Nizieński został mianowany sędzią Sądu Najwyższego, gdzie przewodniczył II Wydziałowi Izby Karnej. Jego zadaniem było m.in. prowadzenie postępowań rehabilitacyjnych wobec osób skazanych z powodów politycznych w okresie stanu wojennego oraz w latach późniejszych. Była to misja niezwykle ważna – przywracająca godność wielu niesłusznie represjonowanym obywatelom.
W 1998 roku, po ośmiu latach służby na najwyższym szczeblu sądownictwa, przeszedł w stan spoczynku.
Za swoje zasługi na rzecz praworządności oraz demokratycznego ładu państwowego otrzymał liczne odznaczenia:
- W 1991 roku został uhonorowany Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski,
- W 1998 roku prezydent Aleksander Kwaśniewski odznaczył go Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski – jako wyraz uznania dla jego wybitnego wkładu w rozwój wymiaru sprawiedliwości.
Bogusław Nizieński – pierwszy Rzecznik Interesu Publicznego i działalność lustracyjna
Jednym z najważniejszych momentów w jego życiu zawodowym było objęcie funkcji Rzecznika Interesu Publicznego do spraw lustracji. Został powołany na to stanowisko 16 października 1998 roku, a obowiązki przejął z początkiem 1999 roku. Pełnił tę funkcję przez sześć lat, aż do przejścia na emeryturę.
Zadania Rzecznika Interesu Publicznego były niełatwe i budziły duże emocje społeczne. Do jego kompetencji należało kierowanie wniosków do sądu lustracyjnego w przypadkach, w których istniało podejrzenie zatajenia współpracy z organami bezpieczeństwa PRL przez osoby pełniące funkcje publiczne. Bogusław Nizieński wykonywał te obowiązki z wielką starannością, rzetelnością i poczuciem odpowiedzialności – kierując się zawsze interesem obywateli i dobrem Rzeczypospolitej.
Był również twórcą tak zwanej listy Nizieńskiego – spisu osób zarejestrowanych przez Służbę Bezpieczeństwa jako tajni współpracownicy, wobec których w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się kompletne materiały operacyjne. Lista ta miała ogromne znaczenie dla polskiego społeczeństwa, ponieważ była próbą uporządkowania trudnego dziedzictwa komunistycznej przeszłości.
Bogusław Nizieński – uhonorowany za działalność publiczną i patriotyczną
Po zakończeniu pracy jako Rzecznik Interesu Publicznego, Bogusław Nizieński nadal aktywnie uczestniczył w życiu publicznym. Od 21 lipca 2006 roku do 30 czerwca 2008 roku zasiadał w Komisji Weryfikacyjnej Wojskowych Służb Informacyjnych, której zadaniem była ocena działalności byłych służb wojskowych PRL i ich wpływu na III Rzeczpospolitą.
W 2008 roku prezydent Lech Kaczyński odznaczył go najwyższym polskim odznaczeniem – Orderem Orła Białego – w uznaniu znamienitych zasług dla Rzeczypospolitej Polskiej, a w szczególności dla przemian demokratycznych i wolnej Polski, za działalność państwową i publiczną.
To odznaczenie miało charakter symboliczny – było uhonorowaniem całego życia oddanego walce o wolność, sprawiedliwość i suwerenność Polski.
Działalność ekspercka i upamiętnienie historii najnowszej
Choć formalnie przeszedł na emeryturę, Bogusław Nizieński nie wycofał się z życia publicznego. Nadal angażował się w sprawy kluczowe dla funkcjonowania państwa prawa i ustroju demokratycznego.
30 marca 2016 roku, na mocy decyzji marszałka Sejmu Marka Kuchcińskiego, został powołany w skład Zespołu Ekspertów do spraw problematyki Trybunału Konstytucyjnego. Zespół ten powstał jako odpowiedź na kryzys konstytucyjny, który wybuchł w 2015 roku, i miał za zadanie wskazać możliwe rozwiązania prawne, które przywróciłyby pełną sprawność działania Trybunału Konstytucyjnego oraz zapewniły jego niezależność i autorytet.
Było to kolejne ważne zadanie w życiu Bogusława Nizieńskiego – zadanie wymagające wiedzy prawniczej, mądrości życiowej i niezależności myślenia. Wniósł do tego gremium nie tylko swoje doświadczenie sędziowskie, ale także głębokie zrozumienie zasad ustrojowych demokratycznego państwa prawa.
Bogusław Nizieński – odznaczenia za zasługi dla niepodległej i suwerennej Polski
W ciągu ostatnich lat swojego życia Bogusław Nizieński został kilkakrotnie uhonorowany za swój wkład w budowanie niepodległej Polski oraz działalność na rzecz pamięci narodowej.
2 marca 2018 roku, w dniu swoich 90. urodzin, otrzymał prestiżowe odznaczenie Bene Merito, przyznawane przez Ministra Spraw Zagranicznych osobom działającym na rzecz umacniania pozycji Polski na arenie międzynarodowej. Odznaczenie to było wyrazem uznania nie tylko za jego dokonania prawne, ale także za szeroko pojętą działalność obywatelską i reprezentowanie wartości demokratycznych.
Dwa miesiące później, w maju 2018 roku, Instytut Pamięci Narodowej przyznał mu tytuł “Kustosza Pamięci Narodowej”. Nagroda ta została mu przyznana za:
- udział w upamiętnianiu historii Narodu Polskiego w latach 1939–1989,
- działalność publiczną zgodną z misją ustawową Instytutu Pamięci Narodowej,
- budowanie świadomości narodowej i historycznej wśród kolejnych pokoleń Polaków.
W maju 2019 roku, z inicjatywy Jana Józefa Kasprzyka, szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, prezydent Andrzej Duda uhonorował go Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości. Medal ten przyznawany był osobom, które poprzez swoje życie i działalność przyczyniły się do budowy suwerennej, demokratycznej i sprawiedliwej Polski.
Autorytet moralny i postać symboliczna w XXI wieku
Pomimo sędziwego wieku, Bogusław Nizieński nadal uczestniczył w życiu politycznym i publicznym. W 2025 roku, w czasie kampanii wyborczej przed wyborami prezydenckimi, wszedł w skład komitetu honorowego wspierającego kandydaturę Karola Nawrockiego, ówczesnego prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Swoją obecnością wspierał działania zmierzające do umocnienia tożsamości narodowej i kontynuowania polityki historycznej opartej na wartościach patriotycznych.
Choć jego głos pojawiał się coraz rzadziej w mediach, to jego opinie, gdy już się pojawiły, zawsze miały dużą wagę. Był autorytetem moralnym nie tylko dla środowiska prawniczego, ale i dla wielu środowisk obywatelskich oraz młodych pokoleń poszukujących wzorców niezłomnej postawy obywatelskiej.
„Lista Nizieńskiego”
Jednym z najbardziej znanych i jednocześnie kontrowersyjnych wątków związanych z postacią Bogusława Nizieńskiego była tzw. lista Nizieńskiego. To zestawienie osób zarejestrowanych w dokumentach Służby Bezpieczeństwa PRL jako tajni współpracownicy, wobec których nie zachowały się materiały operacyjne w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej, które mogłyby posłużyć jako dowody w sądzie lustracyjnym.
Lista ta miała na celu zwiększenie przejrzystości życia publicznego oraz ukazanie niedoskonałości i ograniczeń procesu lustracyjnego w Polsce. Dla jednych była to próba rozliczenia przeszłości, dla innych – trudne przypomnienie o niezałatwionych sprawach transformacji ustrojowej.
Bez względu na ocenę, lista Nizieńskiego wpisała się trwale w debatę publiczną na temat lustracji, archiwów komunistycznych służb oraz prawa obywateli do wiedzy o przeszłości osób pełniących funkcje publiczne.
Bogusław Nizieński – spuścizna niezłomnego sędziego i patrioty
Śmierć Bogusława Nizieńskiego 18 maja 2025 roku zamknęła życiorys człowieka, który przez całe swoje życie konsekwentnie stawał po stronie prawdy, sprawiedliwości i wolności. Był sędzią, który nie ugiął się przed presją systemu totalitarnego, działaczem opozycji, który nie zaparł się wartości, a także człowiekiem, który nigdy nie przestał wierzyć w siłę prawa i etyczną siłę jednostki.
Jego biografia to nie tylko historia jednostki – to opowieść o Polsce XX i XXI wieku. Przeszedł przez najciemniejsze karty jej historii: niemiecką okupację, stalinowski terror, okres PRL-u i trudną transformację demokratyczną. W każdym z tych momentów zachowywał niezależność sądową, godność obywatela i gotowość do działania w imię dobra wspólnego.
Jego spuścizna to niezłomna postawa moralna wobec władz komunistycznych, udział w budowaniu niezależnego sądownictwa po 1989 roku, zaangażowanie w procesy lustracyjne i dążenie do sprawiedliwości historycznej, działalność na rzecz pamięci narodowej i umacniania suwerenności państwa, mentorstwo wobec młodszych pokoleń prawników i działaczy społecznych.
Bogusław Nizieński był przykładem sędziego o nieposzlakowanej uczciwości, człowieka niezależnego, dla którego służba publiczna była misją. Dziś, w czasach często pełnych niepewności i sporów, jego życie może stanowić punkt odniesienia i inspirację.
Jak trafnie zauważył Jan Józef Kasprzyk: Niepodległa Polska była jego największym marzeniem. I choć marzenia te spełniły się dopiero pod koniec jego życia, to niewątpliwie miał ogromny udział w ich urzeczywistnieniu.
