Tego dnia 1857 urodził się Robert Baden-Powell, brytyjski wojskowy, pisarz, twórca i założyciel skautingu
Robert Baden-Powell został zapamiętany jako założyciel Stowarzyszenia Skautów i jego pierwszy naczelny skaut. Co ciekawe, razem ze swoją siostrą Agnes Baden-Powell powołał także The Girl Guides Association, organizację dla dziewcząt, które miały być częścią tego samego ideowego kręgu. Jego życie i działalność miały ogromny wpływ na wychowanie młodzieży na całym świecie. Rocznica jego urodzin jest obchodzona jako Dzień Myśli Braterskiej.
Baden-Powell zdobył szerokie uznanie dzięki książkom, które napisał, takim jak Scouting for Boys, która stała się biblią dla skautów, ale i dla nauczycieli oraz innych organizacji młodzieżowych. Jego wcześniejsze prace, takie jak Reconnaissance and Scouting (1884) oraz Aids to Scouting for N.-C.Os and Men (1899), były początkowo przeznaczone dla wojskowych, ale z biegiem czasu stały się źródłem wiedzy dla chłopców, którzy chcieli poznać zasady przetrwania, orientacji w terenie i zdobywania różnych umiejętności praktycznych. Prace te były podstawą, na której zbudował swój ruch skautowy.
Młodość Roberta Baden-Powella
Robert Stephenson Smyth Baden-Powell urodził się 22 lutego 1857 roku w Londynie. Był synem profesora matematyki i teologii, wielebnego Baden Powella (1796–1860) oraz jego trzeciej żony Henriette Grace Smyth Powell (1824–1914). Jego matka była córką admirała Willliama Smytha.
Profesor Baden Powell był uznawanym uczonym, który publikował prace dotyczące matematyki, fizyki, teologii i filozofii. Jego poglądy były dość nowatorskie, ponieważ walczył o przekonanie, że rozwój nauki – w tym również teorie Darwina – może współistnieć z wiarą chrześcijańską.
Robert, jako najmłodszy z rodzeństwa, miał przyrodnie siostry i braci. Po jego narodzinach do rodziny dołączyła jeszcze siostra Agnes i brat Baden. Niestety, wkrótce po narodzinach Roberta, zginął jego brat Gus, co wstrząsnęło rodziną.
W 1860 roku, kiedy Robert miał zaledwie 3 lata, jego ojciec zmarł. W wyniku tej tragedii rodzina zmuszona była do samodzielnego zarządzania domem, a dzieci musiały wychowywać się pod okiem matki, bez ojca, który wcześniej pełnił rolę głowy rodziny. W hołdzie dla zmarłego męża, matka Roberta, Henrietta, postanowiła wprowadzić nazwisko Baden-Powell, które na stałe weszło do historii rodziny. Zmiana ta została oficjalnie potwierdzona dopiero 30 kwietnia 1902 roku.
Pierwsze doświadczenia związane z aktywnością na świeżym powietrzu Robert zdobył już w młodym wieku. W 1872 roku wziął udział w wędrówce kajakowej przez Anglię i Walię, wspólnie ze swoimi starszymi braćmi Waringtonem i George’em.
W trakcie tej podróży odkrył pasję do przygód na łonie natury. To doświadczenie miało istotny wpływ na późniejsze wybory życiowe Roberta, a także w dużej mierze przyczyniło się do rozwoju jego późniejszych idei harcerskich. Jak sam przyznał w późniejszych latach, swoje życie harcerskie zaczynał jako „zwiadowca wodny”.
Wstąpienie do wojska i pierwsze doświadczenia wojskowe
Pomimo tego, że Baden-Powell nie wyróżniał się w szkole i nie udało mu się zdać egzaminu wstępnego na Uniwersytet Oksfordzki, jego zamiłowanie do przygód i natury wciąż rosło. Wkrótce po ukończeniu nauki zdecydował się na karierę wojskową.
W wieku 19 lat wstąpił do armii jako oficer. Jednak jego brak uzdolnień matematycznych uniemożliwił mu rozwój kariery w tej dziedzinie w sposób tradycyjny. Mimo to, Baden-Powell awansował w wojsku, zdobywając nowe doświadczenia wojskowe, które miały znaczący wpływ na jego późniejsze życie. Pierwsze misje wojskowe prowadziły go do Indii, a następnie na Afrykę Zachodnią, gdzie brał udział w czwartej wojnie z Aszanti (1895–1896), powstaniu Matabele (1896), a także II wojnie burskiej (1899–1902).
Podczas swojej służby wojskowej, Robert Baden-Powell dał się poznać jako doskonały zwiadowca. To właśnie umiejętności w tej dziedzinie sprawiły, że po pewnym czasie zaczął współpracować z brytyjskimi służbami wywiadowczymi. W 1899 roku, w wieku 43 lat, awansował na generała majora, co uczyniło go jednym z najmłodszych dowódców w brytyjskiej armii.
Robert Baden-Powell – bohater wojny burskiej
W czasie II wojny burskiej w 1899 roku Baden-Powell odegrał kluczową rolę, zostając wysłanym do Afryki Południowej w celu zatrzymania postępu wojsk burskich w kierunku południowym. Został dowódcą garnizonu w Mafeking (obecnie Mahikeng), niewielkim miasteczku, które znalazło się pod oblężeniem przez około 7700 Burów.
Baden-Powell i 1250 ludzi, w tym miejscowa ludność, wytrzymali oblężenie przez 217 dni. W trakcie tej obrony zastosował innowacyjne metody, które później były szeroko omawiane i stosowane w innych częściach świata. Baden-Powell organizował obronę w sposób wyjątkowy, wykorzystując m.in. szereg sztuczek, które miały na celu zmylenie wroga i utrzymanie morale obrońców.
Po zakończeniu oblężenia, Baden-Powell stał się bohaterem narodowym w Wielkiej Brytanii. Jego strategia, a także nieugięta postawa, stały się podstawą jego popularności, zarówno w armii, jak i wśród cywilów. Jego imię stało się symbolem odwagi i determinacji, a wiadomości o wydarzeniach z Mafeking dotarły do całej Anglii, rozbudzając poczucie narodowej dumy.
Po zakończeniu wojny burskiej Baden-Powell został mianowany odpowiedzialnym za tworzenie nowej południowoafrykańskiej policji, co miało na celu uporządkowanie sytuacji po wojnie. Z kolei w 1903 roku przeniesiono go z powrotem do Anglii, gdzie podjął pracę inspektora generalnego brytyjskiej kawalerii, mając za zadanie zaprojektowanie nowego systemu szkolenia wojskowego.
Wkład w rozwój harcerstwa
Choć życie wojskowe wciąż było dla niego kluczowe, to właśnie po powrocie do Anglii Baden-Powell zwrócił uwagę na zjawisko, które miało się wkrótce okazać przełomowe. Podczas swojej służby wojskowej napisał broszurę „Aids to Scouting”, która początkowo miała na celu pomoc wojskowym w szkoleniu szpiegów.
Jednak okazało się, że broszura została szeroko przyjęta przez chłopców w Anglii, którzy zaczęli stosować zawarte w niej zasady, organizując własne grupy zwiadowcze. Wkrótce potem powstała zabawa „B.P. Scouts”, która przypominała formy pracy z młodzieżą, jakimi Baden-Powell posługiwał się podczas oblężenia Mafeking. Była to w zasadzie jego pierwsza styczność z organizowaniem młodzieżowych grup, które miały później stać się fundamentem międzynarodowego ruchu harcerskiego.
Na skutek rosnącej popularności harcerstwa, w 1904 roku Baden-Powell został mianowany generałem porucznikiem, choć nie darzył tej funkcji sympatią. Wiązała się ona głównie z pracą biurową, a Baden-Powell wolał bardziej aktywne zadania.
Wkrótce potem zauważył, że harcerstwo staje się nowym, niezwykle dynamicznie rozwijającym się stowarzyszeniem. Dodatkowo, król Edward VII zaprosił go do zakończenia kariery wojskowej, ponieważ widział, że jego doświadczenie w zakresie zwiadowczym i organizacji młodzieżowych grup może przynieść ogromne korzyści dla całego kraju.
Robert Baden-Powell i podróż dookoła świata
Robert Baden-Powell, założyciel ruchu skautowego, był jednym z najbardziej znanych działaczy społecznych swojej epoki. Jego życie, pełne pasji, podróży i zaangażowania w rozwój skautingu na całym świecie, obfitowało także w ważne wydarzenia osobiste. Choć jego życie zawodowe było niezwykle intensywne, nie zabrakło w nim także przestrzeni na życie rodzinne.
W latach 1911–1913 Baden-Powell odbył podróż dookoła świata, której celem było propagowanie idei skautingu na wszystkich kontynentach. W 1912 roku, podczas rejsu na statku Arcadian, spotkał Olave St. Clair Soames, młodą kobietę, która miała stać się jego żoną.
Ich związek był dużą niespodzianką, gdyż Baden-Powell miał już ponad 50 lat, a skauting był w pełni rozwinięty. Mimo że wielu uważało go za „zatwardziałego kawalera”, w październiku tego samego roku postanowił poślubić Olave. Wkrótce para miała cieszyć się życiem rodzinnym, co w biografii Baden-Powella zostało określone jako „miła niespodzianka”.
Rodzina Baden-Powell powiększyła się szybko. W 1913 roku, 30 października, urodziło się ich pierwsze dziecko – syn Peter. Później para doczekała się jeszcze dwóch córek: Heather Grave, urodzonej w 1915 roku, oraz Betty St. Clair, która przyszła na świat w 1917 roku.
Heather wyszła za mąż w 1940 roku za komandora Johna Kinga, a Betty w 1936 roku poślubiła Gervasa Claya. Peter Baden-Powell, syn Roberta, kontynuował tradycje rodzinne, stając się aktywnym działaczem brytyjskiego skautingu, co pozwoliło kontynuować wpływ rodziny na rozwój ruchu skautowego na świecie.
Przeprowadzka do Pax Hill, życie na wzgórzu i dalsze podróże
Po kilku latach małżeństwa, w 1918 roku, Baden-Powellowie zdecydowali się na podróże po Europie, odwiedzając m.in. Hiszpanię i Portugalię. Wkrótce potem osiedlili się na wzgórzu w miejscowości Bentley, gdzie kupili posiadłość, którą nazwali Pax Hill.
To właśnie tam, na obrzeżach małej wioski, żyli przez wiele lat, do 1939 roku. W tym czasie Baden-Powell stał się postacią niezwykle znaną na całym świecie – jego nazwisko było synonimem skautingu, a Pax Hill stało się ważnym miejscem, które odwiedzali skauci i przewodnicy z różnych zakątków globu.
W 1929 roku, w uznaniu jego zasług na rzecz skautingu, Robert Baden-Powell został nobilitowany przez Królową Wiktorię i otrzymał tytuł barona. Wybór nazwiska “Baron Baden-Powell” lub “Gilwell” łączył go z międzynarodowym centrum szkoleniowym skautów, które mieściło się pod Londynem, w miejscowości Gilwell Park. W tym samym roku Baden-Powellowie odbyli podróże do Indii i Afryki, gdzie kontynuowali działalność na rzecz skautingu.
W 1932 roku, Baden-Powell powrócił do Holandii, by odwiedzić oboz narodowy w Wassenaar. Jego zaangażowanie w rozwój skautingu nie przeszło niezauważone – za zasługi w pracy w Kurhaus w Scheveningen został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Oranje-Nassau, a także Pokojową Nagrodą im. Watelera.
Olave Baden-Powell również aktywnie uczestniczyła w życiu skautowym, odwiedzając m.in. Polskę, gdzie spotkała się z polskimi skautami i przewodniczkami. W 1933 roku Robert opublikował swoje wspomnienia w książce Lekcje życia, która stała się jednym z ważniejszych dokumentów przedstawiających jego spojrzenie na skauting i życie.
W 1937 roku, podczas V Światowego Jamboree w Vogelenzang w Holandii, Robert Baden-Powell pożegnał się ze skautami, ogłaszając swoje odejście z czynnej działalności w ruchu skautowym. Zgodnie z wolą Roberta i Olave Baden-Powell, rodzina postanowiła opuścić Anglię. W 1939 roku osiedlili się na stałe w Nyeri w Kenii, gdzie zamierzali spędzić resztę życia.
Osobiste pasje i działalność Baden-Powella
Poza działalnością skautową, Robert Baden-Powell miał także inne talenty i pasje. Był znakomitym ilustratorem, a także utalentowanym pisarzem. Jego książki, zarówno o wojsku, jak i o skautingu, były niezwykle popularne. Co ciekawe, Baden-Powell był osobą leworęczną i praworęczną jednocześnie, co – jak twierdził – pozwalało mu pracować dwa razy szybciej. Jego rysunki, w tym te w książce Scouting for Boys, były jego autorstwa i przyczyniły się do sukcesu tej publikacji.
Baden-Powell był także aktywnym uczestnikiem życia teatralnego, występując w sztukach amatorskich w wojsku, by podnieść morale swoich podwładnych. Jego zmysł artystyczny przejawiał się również w harcerstwie, które zyskało niezwykłą, niemal teatralną atmosferę dzięki jego pomysłowości. Wprowadził do niego wiele obrzędów, okrzyków i nazwisk, które nadawały skautingowi specyficzny, niepowtarzalny charakter.
Robert Baden-Powell – kontrowersje i spekulacje
Zarówno historycy, jak i biografowie Baden-Powella, wskazują na pewne kontrowersje dotyczące jego życia osobistego. Istnieją przypuszczenia, że Baden-Powell mógł być prześladowany jako homoseksualista.
Jednym z głównych badaczy, który poruszył ten temat, był biograf Baden-Powella, Jeal. Jednak niektórzy historycy podchodzą do tych spekulacji z rezerwą, zastanawiając się, czy oceny jego postawy życiowej są słuszne, biorąc pod uwagę różnice kulturowe między epoką, w której żył, a współczesnymi standardami.
Robert Baden-Powell – spuścizna
8 stycznia 1941 roku Robert Baden-Powell zmarł w swoim domu w Nyeri, w Kenii, w wieku prawie 84 lat. Został pochowany na wzgórzach, tuż za Parkiem Narodowym Mt. Kenya, w miejscu, które stało się symbolicznym “domem” dla wielu skautów.
Na jego grobie, obok logotypów skautów i przewodników, widnieją dwa koncentryczne kręgi, które symbolizują system torów nawigacyjnych używanych przez zwiadowców. Znak ten oznacza „koniec toru” – w języku angielskim tłumaczone jako Going home lub I have gone home.
Jego śmierć była szeroko opłakiwana, a licznie zgromadzone osoby uczestniczyły w nabożeństwie żałobnym w Londynie, które miało miejsce w Opactwie Westminsterskim. W ceremonii wzięli udział m.in. król Jerzy VI oraz premier Winston Churchill. Ostatnie przesłanie Roberta Baden-Powella trafiło do ruchu skautowego, a jego syn Peter objął po ojcu tytuł drugiego barona Baden-Powell of Gilwell.
