Tego dnia 1052 roku urodził się król Francji Filip I
Zamknięte kościoły, wyłamywane drzwi świątyń, ekskomuniki rzucane z ambon i król, który nie bał się postawić papieżowi. Filip I, niepokorny monarcha, który dla miłości gotów był zadrzeć z całym Kościołem, pozostawił po sobie więcej niż tylko kontrowersje. Między skandalem a reformą, między miłością a polityką, jego życie to opowieść, której nie sposób opowiedzieć bez emocji.
Był synem króla Francji Henryka I i jego żony – Anny Jarosławówny. Ciekawostką jest to, że Anna Jarosławówna była córką Jarosława Mądrego, czyli bratanicą Przedsławy – nałożnicy polskiego króla, Bolesława Chrobrego
Imię króla
Syn Henryka I i Anny Jarosławówny był pierwszym królem Francji, który otrzymał na imię Filip. Zapoczątkował on pewną tradycję, ponieważ od tego czasu Filipów na francuskim tronie było wielu. Pytanie tylko skąd to imię zostało wzięte. Do tej pory wśród królów Francji popularne imiona to Robert, Hugo lub Odon. Jim Bradbury, autor książki Kapetyngowie. Królowie Francji 987-1328 twierdzi, że imię to wniosła do francuskiej tradycji z Rusi Anna Jarisławówna.
Jak twierdzi autor imię to używane było w Bizancjum, ale w rodzinie Anny nie znajdujemy innego Filipa, poza jej synem. Nie ma na to jednak jednoznacznych dowodów. Bayć może chodziło o Filipa Macedońskiego – ojca Aleksandra? Może przy nadawaniu imienia Filipowi I, wzorowano się na cesarzu rzymskim – Filipie I Arabie, który był pierwszym chrześcijańskim władcą, który panował w latach 244-249.
Zginął on jako męczennik. Bardzo prawdopodobną przyczyną nadania królowi Filipowi I właśnie tego imienia, było odwołanie się do apostoła Filipa, który miał nawracać na chrześcijaństwo Rusinów, Galów oraz Scytów, którzy byli poważani w Kijowie.
Rządy Filipa I
Król Filip I rozpoczął swoje panowanie od współrządów, do których został dopuszczony 23 maja 1059 roku, gdy jego ojciec – Henryk I był chory. Królewską koronę na skronie Filipa I włożył arcybiskup Reims – Gerwazy. W 1060 roku zmarł ojciec Filipa – Henryk I. Regencję zaczął sprawować wuj Filipa – Baldwin V. Prawdopodobnie został on wyznaczony do tej roli przez Henryka i Annę.
Baldwin V podróżował wraz z królem po kraju. Byli razem w Orleanie, Compiegne, Reims i Flandrii. Według niektórych źródeł Filip I sprawował rządy wraz z matką – Anną Jarosławówną. Po poślubieniu drugiego męża – Raula z Crepy, Anny zniknęła z dworu. Filip I był krytykowany przez kronikarzy za rozrzutność. Nazywano go chętnym do marnowania własności boskiej i kościelnej. Jim Bradbury, autor książki o Kapetyngach uważa jednak, że Filip I nie zasłużył na złą sławę.
Filip I – życie prywatne
Pierwszą żoną Filipa I była Berta z Holandii. Małżeństwo zostało zawarte w 1072 roku i przez dziewięć lat jego trwania było bezdzietne. W końcu urodziło się dwoje dzieci: Konstancja i Ludwik (późniejszy król Ludwik VI Gruby). Nagle, z nieznanych przyczyn Filip oddalił żonę w 1092 roku. Kronikarze nie są zgodni. Przewijają się teorie, że król uznał żonę za zbyt grubą, ale jest to śmieszna teoria, bo król sam był osobą tęgą. Berta, jak większość oddalanych żon przez średniowiecznych władców, trafiła do zamku Montreuil-sur-mer
Kolejną żoną Filipa I została Bertrada de Montfort. Jednak była ona żoną Fulka z Andegawenii. Nie wiadomo czy Filip I siłą poślubił Bertradę, czy też dobrowolnie odeszła ona od Fulka do Filipa. Bertarda opuściła Fulka, ponieważ ten i tak planował separację z nią, a w dodatku słynął ze skłonności do wielożeństwa. Według różnych źródeł Bertarda była trzecią, czwartą lub nawet szóstą jego żoną.
Kościół skrytykował postępowanie króla Filipa I. Stwierdzono, że król “ze wstydem zatonął w brudzie cudzołóstwa”. Mimo że papież stanowczo sprzeciwiał się małżeństwu Bertrady, to monarcha znalazł także sprzymierzeńców wśród duchownych. Króla popierali prałaci i biskupi. Gotowi byli oni udzielić ślubu Filipowi i Bertradzie oraz koronować ją na królową Franków (Francji).
W 1094 roku, podczas synodu w Autun przedstawiciel papieski – Hugo z Die ogłosił ekskomunikę króla Filipa I. Wkrótce arcybiskup Reims anulował tę decyzję i zezwolił na ślub z Bertradą. W tamtych czasach częstą praktyką wśród rodów królewskich było to, że praktykowano wielożeństwo, a “niepotrzebne” żony oddalano. Kościół postanowił z tym walczyć! Na synodzie Clemont-Ferrand ponownie nałożono ekskomunikę na króla Filipa I.
Król to wszystko ignorował. Wobec braku pokory ze strony Filipa całe państwo zostało objęte interdyktem. Papież Urban II zmusił byłego męża Bertrady – Fulka do sprzeciwu wobec jej nielegalnego małżeństwa z Filipem I. Konflikt króla Filipa I z Kościołem był bardzo poważny. Gdy monarcha wchodził do kościoła to natychmiast przerywano mszę, a nawet zamykano przed nim drzwi świątyni! Bertrada była tym zbulwersowana. Nakazywała wyłamywać drzwi kościoła. Mszę natomiast odprawiali jej “zaufani” księża!
Konflikt Filipa I z Kościołem trwał 12 lat. Po tym czasie król postanowił zawrzeć rozejm. Ułatwiła to sytuacja, kiedy papież Paschalis II szukał schronienia we Francji w 1106 roku. W tym celu Ojciec Święty spotkał się z francuskim królem w Nimes. W tym czasie zmarła także Berta, a więc pierwsza żona Filipa I. W związku z tym małżeństwo z Bertadą przestało być bigamiczne.
Perypetie małżeńskie wpłynęły na jego stosunki z Kościołem. Oskarżono monarchę o przeciwstawianie się reformie kościelnej. W wyniku reformy gregoriańskiej Kościół ograniczał prawa monarchów, a także przeciwstawiał się ich potędze i bogactwu! Filip I nie wziął udziału w pierwszej wyprawie krzyżowej, którą w 1095 roku w Clemont ogłosił papież Urban II. Ojciec Święty dla pewności powtórnie nałożył ekskomunikę na Filipa I, aby ten na pewno nie wziął udziału w krucjacie!
Filip I zmarł z powodu bólu zęba – 29 lipca 1108 roku. Zgodnie ze swoją wolą został pochowany we Fleury, a nie w Saint-Dennis. Został przez to potępiony przez francuskiego kronikarza Sugara. Mimo że Filip I miał na pieńku z Kościołem, wierni pielgrzymowali do grobu króla. Grób został zniszczony w czasach rewolucji francuskiej. W 1830 roku podjęto się rekonstrukcji grobu króla Filipa I. Wówczas odnaleziono szczątki bardzo otyłego człowieka. Najprawdopodobniej nie były to szczątki Filipa I. Po śmierci Filipa I, wdowa po nim – Bertrada wstąpiła do klasztoru.
Bibliografia:
- Bradbury Jim, Kapetyngowie. Królowie Francji 987-1328, przekł. Agnieszka Marciniak, Kraków 2021.
