Zmiana na czele jednej z najważniejszych polskich instytucji badawczych i edukacyjnych stała się faktem. Nowym pełniącym obowiązki dyrektora Instytutu Pileckiego został Karol Madaj – historyk, edukator i twórca projektów popularyzujących wiedzę o historii XX wieku. Podczas wtorkowego briefingu prasowego podkreślił, że zanim przedstawi szczegółową wizję kierunku działań Instytutu, chce najpierw dokładnie zapoznać się z sytuacją wewnętrzną tej placówki.
Instytut Pileckiego od początku tworzą ludzie oddani swojej misji. Miałem okazję pracować tutaj wcześniej, głównie w Ośrodku Badań nad Totalitaryzmami, więc znam Instytut od środka. Chcemy wspólnie kontynuować świetną pracę zespołu: upamiętniać ofiary dwóch systemów totalitarnych, prowadzić rzetelne badania naukowe i rozwijać działania edukacyjne. Szczególnie bliskim mojemu sercu jest program „Zawołani po imieniu”. Chcę także jak najlepiej wykorzystywać potencjał naszych oddziałów zagranicznych – podkreślił Karol Madaj, obejmując nową funkcję.
Pierwszą jego decyzją było powołanie nowego pełnomocnika do spraw naukowych. Został nim dr hab. Damian Markowski, historyk i sowietolog, który zastąpił prof. Przemysława Wiszewskiego, rezygnującego z funkcji wicedyrektora ds. naukowych.
Dr hab. Damian Markowski – nowy pełnomocnik ds. naukowych w Instytucie Pileckiego
Damian Karol Markowski to badacz o ugruntowanej pozycji w świecie nauki. Specjalizował się w historii Europy Wschodniej pierwszej połowy XX wieku oraz w analizie procesów sowietyzacji. Doświadczenie zdobywał w wielu ważnych instytucjach, takich jak:
- Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa,
- Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego,
- Instytut Pamięci Narodowej.
W latach 2014–2017 kierował poszukiwaniami mogił polskich żołnierzy poległych w kampanii wrześniowej 1939 roku pod Lwowem. Był również autorem licznych publikacji naukowych i popularnonaukowych, wydawanych zarówno w Polsce, jak i za granicą – między innymi w językach niemieckim i angielskim.
Od roku 2024 związany był z Ośrodkiem Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego, gdzie zdobył doświadczenie w pracy zespołowej i w prowadzeniu badań interdyscyplinarnych. To właśnie te kompetencje sprawiają, że – jak sam podkreśla – jest przygotowany do roli lidera w obszarze naukowym.
W swojej pierwszej wypowiedzi po nominacji wskazał postać patrona instytucji jako wzór postawy moralnej:
Witold Pilecki pozostaje dla mnie symbolem odwagi i odpowiedzialności – człowiekiem, który sam zdecydował się wejść do Auschwitz, stworzył tam siatkę oporu i przekazywał raporty o niemieckich zbrodniach. Mimo że był bohaterem walki z nazizmem, został zamordowany przez komunistów. Ta niezłomność jest dla mnie drogowskazem w pracy w Instytucie.
Misja i działalność Instytutu Pileckiego
Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego, znany szerzej jako Instytut Pileckiego, to polska instytucja naukowo-badawcza, która od początku swojej działalności stawiała sobie za cel dokumentowanie i analizowanie dramatycznych doświadczeń XX wieku. Szczególne miejsce w badaniach zajmowała historia totalitaryzmów – zarówno niemieckiego nazizmu, jak i sowieckiego komunizmu – które odcisnęły swoje piętno na Europie Środkowo-Wschodniej.
Działalność Instytutu opierała się na trzech głównych filarach:
- badaniach naukowych, prowadzonych we współpracy z uznanymi ośrodkami akademickimi w Polsce i za granicą,
- popularyzacji wiedzy, obejmującej organizację wystaw, wydawnictwa, konferencje oraz nowoczesne narzędzia edukacyjne,
- upamiętnianiu ofiar, poprzez projekty dokumentacyjne, programy edukacyjne i wydarzenia historyczne.
Instytut Pileckiego funkcjonował w Warszawie, ale rozwijał również aktywność międzynarodową. Posiadał oddział w Berlinie oraz filie w Nowym Jorku i Rapperswilu, które umożliwiały szersze spojrzenie na dzieje Europy XX wieku i wspierały budowanie dialogu międzynarodowego.
Patronem instytucji pozostawał rotmistrz Witold Pilecki – bohater walki z dwoma totalitaryzmami, więzień i organizator ruchu oporu w Auschwitz, a także ofiara komunistycznych represji. Jego postawa odwagi, odpowiedzialności i niezłomności stanowiła nie tylko inspirację dla badaczy, lecz także punkt odniesienia dla kolejnych pokoleń, które poszukują prawdy o historii.
Karol Madaj – droga zawodowa nowego dyrektora Instytutu Pileckiego
Nowy dyrektor Instytutu, Karol Madaj, ukończył teologię biblijną na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Już na początku swojej kariery pracował jako tłumacz języków starożytnych – hebrajskiego i aramejskiego – co wymagało nie tylko precyzji, lecz także głębokiego zrozumienia tekstów źródłowych.
Od roku 2008 do 2019 związany był z Instytutem Pamięci Narodowej, gdzie działał w Biurze Edukacji Publicznej. W tym czasie pełnił funkcję pełnomocnika prezesa IPN ds. projektu Centrum Edukacji Historycznej w Łodzi, a następnie został powołany na p.o. naczelnika Wydziału Edukacji Historycznej.
W latach 2019–2020 współpracował z Instytutem Pileckiego, gdzie w ramach Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami uczestniczył w projektach naukowych i konsultacyjnych, takich jak:
- Zawołani po imieniu – program przywracający pamięć o Polakach, którzy oddali życie za pomoc Żydom podczas II wojny światowej,
- Żydzi na terenie Generalnego Gubernatorstwa (1939–1945) – przedsięwzięcie badawcze analizujące warunki życia społeczności żydowskiej pod okupacją niemiecką.
Kolejnym ważnym etapem jego kariery była współpraca przy tworzeniu Muzeum – Domu Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej. 16 października 2020 roku został powołany na p.o. dyrektora tej instytucji, a w czerwcu 2021 roku – na jej dyrektora.
Od 2023 roku kierował Centrum Informacji i Edukacji o Polakach Ratujących Żydów, działającym przy Oddziale Muzeum Historii Polski w Warszawie. Dzięki tym doświadczeniom zdobył nie tylko wiedzę merytoryczną, lecz także praktyczne umiejętności zarządzania instytucjami kultury i edukacji historycznej.
Karol Madaj był także autorem i współautorem licznych publikacji, w tym książek o charakterze naukowym i popularnonaukowym, takich jak:
- Proboszcz getta (2010),
- Historia w przestrzeni publicznej (2018),
- Przed tobą ogień i woda: zagłada – decyzje – pomoc (2024).
Warto dodać, że miał na swoim koncie także osiągnięcia w obszarze edukacji nieformalnej – był współtwórcą edukacyjnych gier planszowych, w tym popularnej Kolejki (2011), która w przystępny sposób przybliżała realia życia codziennego w czasach PRL.
