Na wyspie Elefantyna w Egipcie odkryto dowody, że w epoce Średniego Państwa stosowano technologię produkcji arsenowego brązu. Badania wskazują, że starożytni rzemieślnicy celowo stopowali miedź z arsenowo-żelaznym speissem, co świadczy o wysokim poziomie wiedzy metalurgicznej w II tysiącleciu p.n.e.
Jak podaje portal Phys.org, badania opublikowane w czasopiśmie Archaeometry ujawniły pierwsze bezpośrednie dowody produkcji arsenowego brązu na Elefantynie, datowane na okres około 2000–1650 r. p.n.e. Analiza fragmentów warsztatów metalurgicznych i próbek stopów wykazała, że arsen w stopach nie był przypadkowy, lecz celowo dodawany w procesie metalurgicznym.
Profesor Martin Odler stwierdził, że odkrycie radykalnie zmienia nasze postrzeganie metalurgii egipskiej, pokazując, że innowacje technologiczne były już dobrze ugruntowane na początku drugiego tysiąclecia p.n.e.
Arszeniczny brąz odnosi się do stopu miedzi z dodatkiem arsenu, który w archeometrii uważany jest za celowy składnik technologiczny. Wcześniej przypuszczano, że arsen w stopach miedzi był jedynie zanieczyszczeniem rud.
Wykopaliska prowadzone przez niemiecki Instytut Archeologiczny we współpracy z Institut français d’archéologie orientale w Kairze ujawniły fragmenty próbki stopów, które poddano zaawansowanej analizie pXRF, SEM‑EDX i mikroskopii. Analizy mikrostruktury i składu chemicznego potwierdziły, że proces produkcji był świadomy, a miedź była stopowana z arsenowo‑żelaznym speissem.
Odkrycie ma znaczenie dla badań nad handlem surowcami i sieciami wymiany w starożytności, ponieważ obecność speissu sugeruje dostęp do technologii lub surowców spoza tradycyjnych źródeł miedzi. Produkcja arsenicznego brązu wymagała wiedzy o stopowaniu i właściwościach stopów, co świadczy o zaawansowaniu technologicznym starożytnych Egipcjan.
Badacze planują kontynuację analiz, by ustalić dokładne pochodzenie surowców i rozszerzyć badania na inne regiony Egiptu i Nubii. Odkrycie pozwala nie tylko odtworzyć technologię metalurgiczną, ale także zrozumieć rozwój innowacji i wymiany surowcowej w starożytnym Egipcie.
Źródła:
- Kmošek Jiří, Odler Martin, Production of arsenical bronze using speiss on the Elephantine Island (Aswan, Egypt) during the Middle Kingdom (Middle Bronze Age) (c.2000–1650 BCE), Archaeometry [dostęp: 24.10.2025].
- Lock Lisa, Discovery reveals arsenical bronze production on Egypt’s Elephantine Island during the Middle Kingdom, Phys.org [dostęp: 24.10.2025].
- Study reveals arsenical bronze production during Egypt’s Middle Kingdom, HeritageDaily [dostęp: 24.10.2025].
