Starożytne tabliczki, liczące tysiące lat, wciąż skrywają tajemnice, które czekają na odkrycie. Każdy znak pisma klinowego to nie tylko zapis – to fragment historii, który przez wieki pozostawał poza zasięgiem współczesnych badaczy. AI rozszyfrowuje pismo klinowe, oferując nową drogę do odczytania tekstów, które przez długie lata były nieosiągalne dla ludzkich oczu. Nowoczesna technologia pozwala zbliżyć się do przeszłości w sposób, który do tej pory wydawał się niemożliwy.
Odczytanie tekstów napisanych pismem klinowym bywa niezwykle trudne – szczególnie gdy mówimy o starożytnych tabliczkach liczących ponad 3 tysiące lat. Oczywiście, wyzwanie to staje się jeszcze większe, gdy musimy poradzić sobie z różnorodnością znaków pisma, które różnią się w zależności od epoki, regionu, kultury, a nawet indywidualnych cech pisarzy.
Dzięki nowoczesnym rozwiązaniom opartym na sztucznej inteligencji (AI), badacze ze Wschodniego Bliskiego Wschodu zyskali nową metodę, która ułatwia identyfikację oraz kopiowanie znaków klinowych, co umożliwia łatwiejsze odczytywanie tych skomplikowanych zapisów.
Pismo klinowe – jedno z najstarszych na świecie
Obok egipskich hieroglifów, pismo klinowe jest jednym z najstarszych znanych systemów pisma. Zawiera ponad 1 000 unikalnych znaków, których kształt zmieniał się na przestrzeni czasu, w zależności od różnych regionów i społeczeństw. To sprawia, że interpretacja tych znaków jest niezwykle trudna, zwłaszcza że wiele z nich występuje w formach bardzo zróżnicowanych – zarówno pod względem wyglądu, jak i kontekstu historycznego. Prace badawcze prowadzone nad tym pismem trwają od dziesięcioleci, jednak ogromna liczba tabliczek wciąż czeka na pełne przetłumaczenie.
Hadar Averbuch-Elor, adiunkt w zakresie informatyki na Cornell Tech oraz w Cornell Ann S. Bowers College of Computing and Information Science, oraz Rachel Mikulinsky, studentka magisterska z Uniwersytetu w Tel Awiwie (TAU), opracowali nową metodę, która ma na celu ułatwienie tego procesu. Z pomocą sztucznej inteligencji i modelu generatywnego, badacze stworzyli narzędzie o nazwie ProtoSnap, które automatycznie dopasowuje wzorce znaków do różnych wariantów, jakie pojawiają się na tabliczkach.
AI rozszyfrowuje pismo klinowe dzięki ProtoSnap – narzędziu, które „dopasowuje” znaki
ProtoSnap to nowatorskie podejście, które pozwala na precyzyjne dopasowanie prototypu znaku klinowego do jego różnych form, które mogą występować na starych tabliczkach. Dzięki tej metodzie badacze mogą stworzyć dokładną kopię każdego znaku, a nawet odtworzyć całe tablice. Proces ten bazuje na zastosowaniu modelu dyfuzji – rodzaju sztucznej inteligencji, która jest często wykorzystywana w zadaniach związanych z rozpoznawaniem obrazów, takich jak generowanie obrazów.
Zespół badawczy wzięli na warsztat zdjęcia starożytnych tabliczek i porównali piksele obrazów z ogólnym prototypem znaków. Dzięki temu możliwe było dopasowanie wzorca do rzeczywistych śladów na tabliczce. W ten sposób stworzono cyfrowe kopie znaków, które mogą być wykorzystywane w przyszłości do trenowania kolejnych modeli AI. Dzięki temu, proces odczytywania pism klinowych staje się znacznie szybszy i dokładniejszy.
AI wspiera badania nad przeszłością
Nowa technologia pozwala na lepsze szkolenie modeli do rozpoznawania znaków klinowych, nawet tych rzadkich lub o dużej zmienności. Przedstawione podejście znacząco poprawia efektywność poprzednich prób, które nie były w stanie poradzić sobie z taką różnorodnością znaków. To zaś stwarza nowe możliwości dla archeologów i badaczy, którzy mogą teraz lepiej analizować teksty z przeszłości, w tym także te, które były zbyt trudne do zrozumienia.
Dzięki tej technologii, naukowcy będą mogli analizować i porównywać teksty pochodzące z różnych okresów, regionów oraz od różnych pisarzy. Co więcej, możliwość masowego porównania tych tekstów otworzy nowe perspektywy w badaniach nad starożytnymi społeczeństwami. Takie porównania mogą obejmować aspekty religijne, ekonomiczne, społeczne czy prawne.
Yoram Cohen, profesor archeologii z Uniwersytetu w Tel Awiwie (TAU), współautor badań, podkreślił, że celem ich pracy jest zwiększenie dostępności starożytnych źródeł o dziesięciokrotnie. Dzięki tej technologii badacze będą mogli wreszcie manipulować “big data” – dużymi zbiorami danych, które pozwolą uzyskać nowe, mierzalne wnioski na temat życia w starożytnych cywilizacjach.
Badania nad pismem klinowym są jednym z przykładów tego, jak nowoczesna technologia może wspierać naukę o przeszłości. Stosowanie sztucznej inteligencji w archeologii umożliwia automatyzację wielu prac badawczych, co znacząco przyspiesza proces odkrywania i analizowania starożytnych dokumentów. W tym przypadku, nowa metoda może zrewolucjonizować sposób, w jaki rozumiemy starożytne cywilizacje, a także otworzyć nowe możliwości badawcze w dziedzinach takich jak historia, literatura czy prawo.
Dzięki rozwiązaniom takim jak ProtoSnap, naukowcy mogą teraz podejść do zadania dekodowania starożytnych tekstów z zupełnie nowej perspektywy. Dalszy rozwój tej technologii pomoże nie tylko w odczytywaniu pism, ale także w zgłębianiu tajemnic, które były ukryte przez tysiące lat.
Źródło: ProtoSnap
Fot. ProtoSnap
