Armia pruska – klucz do zjednoczenia Niemiec

W II poł. XIX wieku polityką Prus kierował Otto von Bismarck. Dzięki współpracy z wybitnymi wojskowymi Helmuthem von Moltke i Albrechtem von Roon zdołał zjednoczyć państewka niemieckie w II Rzeszę. Kluczem do tego aktu była pruska armia. Warto więc prześledzić wygląd wojska pruskiego. W poniższej pracy dokonano analizy wielkości armii, umundurowania oraz uzbrojenia żołnierzy oraz charakterystyki głównych rodzajów wojska.

Bismarck, Roon i Moltke Wikimedia Commons
Bismarck, Roon i Moltke
Wikimedia Commons

Prusy były krajem silnie zmilitaryzowanym. Już w XVIII wieku mawiano, że nie jest to państwo posiadające armię, tylko armia posiadająca państwo. Nic więc dziwnego, że w II poł. XIX wieku wojsko pruskie stało się kluczem do zjednoczenia konglomeratu królestw, księstw i wolnych miast w Rzeszę.

Od poł. XIX wieku armia pruska stawała się coraz większa. Sformowano 16 nowych pułków piechoty, 2 bataliony strzelców pieszych, 4 regimenty huzarów, 8 dragonów, 4 ułanów, 3 artylerii polowej. W momencie wybuchu wojny z Francją, armia największego państwa niemieckiego mogła wystawić 15 324 oficerów, 714 950 żołnierzy armii czynnej i rezerwy. Dodatkowym, olbrzymimi wsparciem były oddziały Landwehry. Wojsko tego typu mogło wystawić 6 510 oficerów i 201 640 żołnierzy. Prusy dysponowały więc ponad 900 tys. żołnierzy.

Umundurowanie

Wygląd żołnierzy walczących w 1870 roku był wynikiem wielkiej reformy mundurowej. W 1842 roku wprowadzono nowe regulacje zrywające z tradycyjnymi, sięgającymi czasów napoleońskich, mundurami. Noszone dotychczas czako zostało zastąpione przez pickelhaubę. Był to hełm wykonany ze specjalnie utwardzanej skóry. Na jego wierzchołku znajdował się metalowy (najczęściej mosiężny) szpic. Pierwszy model tego hełmu mierzył do 38 cm, był więc wysoki. Kolejne typy były coraz niższe. Choć wykonany ze skóry, zapewniał pewną ochronę. Dzięki utwardzaniu miał wytrzymać uderzenie szabli kawalerzysty. Poza zmianą nakrycia głowy, wprowadzono również nową kurtkę. Dotychczas żołnierze nosili zapinany na haftki kolet. W 1842 roku wprowadzono Waffenrock. Nowa kurtka była zapinana na 8 guzików. Dość szybko innowacja ta została uznana za elegancką i zaadoptowana, podobnie jak pickelhauba przez inne państwa. Zmieniono również sposób noszenia spodni. Przed reformą nogawki były widoczne w całości, w wyniku zmiany spodnie były wsadzane w wysokie, sięgające nieco poniżej kolan, buty.

Piechota

Podobnie jak we wszystkich armiach europejskich XIX wieku, również w pruskiej główną jednostką wojska była piechota. W 1870 roku Prusy posiadały 102 pułki piechoty armii czynnej oraz 13 batalionów strzelców. Dziewięć pułków wchodziło w skład gwardii. Oddziały nr 93-96 były werbowane w państewkach, które były wcześniej niepodległe: Anhalt, Saksonia-Weimar, Saksonia-Coburg-Gotha, Saksonia-Meiningen. Regiment piechoty dzielił się na trzy bataliony, batalion z kolei na cztery kompanie. Każda z nich była w sile 250 ludzi. Wraz ze sztabem batalion posiadał w swym składzie 18 oficerów oraz 1 002 żołnierzy. Od 1860 roku pułki nr 1 – 12 zostały grenadierskimi, nr 33 – 40 oraz od 1867 roku nr 73. 80, 86 nazwano fizylierskimi. Przemianowanie tych jednostek nie miało żadnego znaczenia strategicznego, był to zabieg czysto honorowy.

Umundurowanie piechoty liniowej było jednolite. Kurtkę stanowiła Waffenrock w kolorze ciemnogranatowym. Mundur był zapinany na 8 guzików. Wysoki, stojący kołnierz był koloru czerwonego z granatową wypustką. Mankiety były typu brandenburskiego. Tylne klapy kieszeni miały czerwone wypustki. Kolor pagonów zależał od przynależności pułku do konkretnego korpusu, przykładowo jednostki wchodzące w skład I korpusu miały pagony białe, VII korpusu niebieskie z białą wypustką, a IX Korpusu białe z żółtą wypustką. Spodnie były również w kolorze granatowym, z czerwonym lampasem. Hełm stanowiła pickelhauba M1867. Płytę czołową stanowił mosiężny orzeł z wytłoczonym mottem: Mit Gott für König und Vaterland. Niektóre zasłużone pułki miały własne, np. nr 9: Colberg 1807.

Uniformy jednostek strzeleckich różniły się od tych noszonych przez piechotę liniową. Kurtki były w kolorze ciemnozielonym. Kołnierz i mankiety typu szwedzkiego miały kolor czerwony. Nakrycie głowy stanowiło czako.

Uzbrojenie piechoty było zróżnicowane. Regimenty nr 1-32 oraz cztery gwardyjskie posiadały karabiny M1862, pułki utworzone po 1860 oraz Landwehra otrzymały przestarzałą broń M1841. Część oddziałów posługiwała się karabinami M1860. Wszystkie wymienione typy broni były systemu Dreyse (iglicowe, ładowane odtylcowo). Bagnety typu M1841, M 1852 oraz M1862 były długie, ostrze dochodziło do 50 cm1.

One Comment

  1. Ciekawy artykuł. Swoje braki w wiedzy historycznej uzupełniam na własną rękę, tam, gdzie szczególnie wydaje mi się ciekawa, a historia sąsiadów pomaga nam zrozumieć również teraźniejszość 🙂

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

*